Stromingen
Rationalisme: Deze stroming stelt dat we tot ware kennis komen door logisch
en rationeel nadenken. Zintuigen kunnen ons misleiden, dus het verstand is de
belangrijkste bron van kennis. Bekende denkers: Descartes, Spinoza.
Dualisme: Het idee dat lichaam en geest twee aparte substanties zijn. De geest
(of ziel) is niet fysiek en werkt los van het lichaam. Dit wordt vaak gekoppeld aan
Descartes.
Positivisme: Alleen kennis die op feiten en waarnemingen is gebaseerd, wordt
als waardevol beschouwd. Alles wat niet wetenschappelijk bewezen kan worden
(zoals religie of metafysica) wordt afgewezen.
Humanisme: Richt zich op de waarde, waardigheid en mogelijkheden van de
mens. Gaat uit van vrije wil, zelfontplooiing en persoonlijke verantwoordelijkheid.
Bekend in zowel filosofie als psychologie (bijv. Maslow, Rogers).
Romanticisme: Een reactie op het koude rationalisme: gevoelens, verbeelding,
kunst en de natuur zijn net zo belangrijk of zelfs belangrijker dan verstand. De
subjectieve beleving staat centraal.
Empirisme: Zegt dat alle kennis voortkomt uit zintuiglijke ervaringen. We
worden als een ‘lege bladzijde’ geboren en leren door wat we zien, horen, ruiken,
enz. Belangrijke denkers: Locke, Hume.
Nativisme: Gelooft dat sommige kennis of ideeën aangeboren zijn. Bijvoorbeeld:
het vermogen om taal te leren of moreel onderscheid te maken. Bekend door
Plato en later door Chomsky.
Idealisme: De werkelijkheid is in wezen geestelijk of mentaal van aard. Wat we
ervaren is afhankelijk van de geest. Fysieke objecten bestaan alleen zoals we ze
in onze geest waarnemen. Voorbeeld: Berkeley, Hegel.
Realisme: Gaat ervan uit dat de wereld onafhankelijk van onze geest bestaat.
Objecten en feiten zijn echt, ongeacht of we ze waarnemen of niet. Tegenhanger
van het idealisme.
Functionalisme: Kijkt naar mentale processen (zoals gedachten en emoties) in
termen van hun functie en nut. Hoe helpen ze ons overleven en aanpassen aan
de omgeving? Wordt gezien als voorloper van de moderne psychologie.
Structuralisme: Probeert de structuur van de geest te begrijpen door bewuste
ervaringen op te delen in basiselementen, zoals gevoelens, sensaties en
gedachten. Bekende naam: Wilhelm Wundt.
Associationisme: Ideeën, gedachten en herinneringen worden gevormd door
associaties. Als twee dingen vaak samen voorkomen, gaan we ze met elkaar
verbinden in ons hoofd. Oud psychologisch model.
Rationalisme: Deze stroming stelt dat we tot ware kennis komen door logisch
en rationeel nadenken. Zintuigen kunnen ons misleiden, dus het verstand is de
belangrijkste bron van kennis. Bekende denkers: Descartes, Spinoza.
Dualisme: Het idee dat lichaam en geest twee aparte substanties zijn. De geest
(of ziel) is niet fysiek en werkt los van het lichaam. Dit wordt vaak gekoppeld aan
Descartes.
Positivisme: Alleen kennis die op feiten en waarnemingen is gebaseerd, wordt
als waardevol beschouwd. Alles wat niet wetenschappelijk bewezen kan worden
(zoals religie of metafysica) wordt afgewezen.
Humanisme: Richt zich op de waarde, waardigheid en mogelijkheden van de
mens. Gaat uit van vrije wil, zelfontplooiing en persoonlijke verantwoordelijkheid.
Bekend in zowel filosofie als psychologie (bijv. Maslow, Rogers).
Romanticisme: Een reactie op het koude rationalisme: gevoelens, verbeelding,
kunst en de natuur zijn net zo belangrijk of zelfs belangrijker dan verstand. De
subjectieve beleving staat centraal.
Empirisme: Zegt dat alle kennis voortkomt uit zintuiglijke ervaringen. We
worden als een ‘lege bladzijde’ geboren en leren door wat we zien, horen, ruiken,
enz. Belangrijke denkers: Locke, Hume.
Nativisme: Gelooft dat sommige kennis of ideeën aangeboren zijn. Bijvoorbeeld:
het vermogen om taal te leren of moreel onderscheid te maken. Bekend door
Plato en later door Chomsky.
Idealisme: De werkelijkheid is in wezen geestelijk of mentaal van aard. Wat we
ervaren is afhankelijk van de geest. Fysieke objecten bestaan alleen zoals we ze
in onze geest waarnemen. Voorbeeld: Berkeley, Hegel.
Realisme: Gaat ervan uit dat de wereld onafhankelijk van onze geest bestaat.
Objecten en feiten zijn echt, ongeacht of we ze waarnemen of niet. Tegenhanger
van het idealisme.
Functionalisme: Kijkt naar mentale processen (zoals gedachten en emoties) in
termen van hun functie en nut. Hoe helpen ze ons overleven en aanpassen aan
de omgeving? Wordt gezien als voorloper van de moderne psychologie.
Structuralisme: Probeert de structuur van de geest te begrijpen door bewuste
ervaringen op te delen in basiselementen, zoals gevoelens, sensaties en
gedachten. Bekende naam: Wilhelm Wundt.
Associationisme: Ideeën, gedachten en herinneringen worden gevormd door
associaties. Als twee dingen vaak samen voorkomen, gaan we ze met elkaar
verbinden in ons hoofd. Oud psychologisch model.
