1
Samenvatting A&M BA2
Inhoudsopgave
Zelfmoord & depressie – mentale gezondheid..................................................1
Medische psychologie....................................................................................5
Racisme & discriminatie...............................................................................17
Migratie en gezondheid................................................................................20
Medische ethiek........................................................................................... 21
Diversiteit: mensen met een beperking.........................................................26
Sociale geneeskunde en public health...........................................................27
Seksuele orientatie en gender......................................................................28
Ziekteverzuim en ziektegedrag.....................................................................31
Medische psychologie: Jeugdtraumata...........................................................34
Zelfmoord & depressie – mentale
gezondheid
Emile Durkheim: ‘Le suicide’
Grondlegger van de sociologie en stichtte eerste sociologiefaculteit van
Europa
Bekendste boek: Le suicide gaat over sociale feiten die zelfmoord bepalen,
vond vooral sociale integratie hierbij belangrijk
Verklaart verschil in zelfmoordratio door naar bepaalde sociale feiten te
kijken
Toen nog grote verschillen tussen katholieke en protestantse landen
meer zelfmoorden in protestantse landen, volgens Durkheim door sterke
sociale controle en cohesie in katholieke landen
Hoe meer sociaal geïntegreerd = verbonden met samenleving en
algemeen gevoel van behoren en dat hun leven zin heeft binnen sociale
context, hoe minder waarschijnlijk het is dat ze zelfmoord zullen plegen
Als sociale integratie afneemt, zijn mensen meer geneigd om zelfmoord te
plegen
Ontwikkelde theoretische typologie van zelfmoord om uit te leggen hoe de
verschillende sociale factoren een ander effect hebben op en kunnen
leiden tot zelfmoord
,2
- Anomische zelfmoord: iemand ervaart anomie = gevoel van
vervreemd te zijn van de maatschappij, gevoel van nergens bij te
horen door verzwakte sociale cohesie
Komt voor tijdens periode van ernstige sociale, economische of
politieke onrust, resulterend in snelle en extreme veranderingen in
maatschappij en alledaagse leven verward en vervreemd gevoel
waardoor ze ervoor kiezen om zelfmoord te plegen
- Altruïstische zelfmoord: sterke regulering van individuen door
sociale krachten, doden ten voordele van de maatschappij of ten
voordele van het collectieve doel
Bv. Kamikazepiloten uit Japan in WO II
- Egoïstische zelfmoord: mensen staan volledig los van de
maatschappij, zijn gewoonlijk geïntegreerd in de maatschappij door
hun werk/familie/gemeenschap en andere sociale banden als deze
verzwakken door pensionering of verlies familie en vrienden zien
geen zin meer in leven want hebben niemand meer om voor te leven
- Fatalistische zelfmoord: extreme regulatie, onderdrukking en
verloochening van het zelf weinig marge om iets te doen uit eigen
wil sterven nog liever dan zo verder te moeten leven, zien geen
uitweg meer bv gevangenen
Kopieergedrag: ook zelfmoord voor groot stuk sociaal gegeven, mensen
gaan zelfmoord op zelfde manier doen als anderen
Resultaten Gezondheidsenquête 2018
10 000 Belgen ondervraagd beste referentie die we hebben
Gegeneraliseerde angststoornis: 1/10, depressie: 1/10
Wat valt onder psychische problemen?
1. Angststoornissen
2. depressieve stoornissen
3. eetstoornissen
4. zelfmoordgedachten
5. zelfmoordpogingen
Mensen met hogere opleiding minder te maken met psychische
stoornissen
Vrouwen vaker dan mannen, uitzondering: zelfmoordgedachten of
pogingen in afgelopen 12 maanden
Prevalentie algemeen lager in Vlaams Gewest dan in Brusselse of Waalse
Gewest
7% eetstoornis, stabiel t.o.v. 2013
Meeste zelfmoordpogingen in leeftijdscategorie 35-54 jaar, recente
zelfmoordpoging meest bij jongeren 15-24 jaar en bij volwassenen 45-54
jaar
,3
Zelfdoding = belangrijkste doodsoorzaak bij 15-45 jaar; 15-24 jaar kwart
van sterfgevallen
Meest in Wallonië, minst in Brussel (maar kan liggen aan rapporteringen)
Psychotrope geneesmiddelen: antidepressiva en slaap- en
kalmeermiddelen
Vaker door vrouwen gebruikt dan door mannen, vooral vanaf 45 jaar,
neemt toe met leeftijd, hoger onderwijs = minder gebruik
Slaap- en kalmeermiddelen hoogst in Wallonië, laagst in Brussel;
antidepressiva hoogst in Wallonië, laagst in Vlaanderen
Gebruik bij vrouwen dubbel zo veel als bij mannen + gebruik sinds 1997
verdubbeld
Economische crisis en mentale gezondheid
Hoe meet je mentale gezondheid? Hoe bepaal je een financiële crisis? Is er
data beschikbaar over zelfmoord? En indien ja, hoe betrouwbaar zijn de
resultaten?
2008 economische crisis in heel Europa, vooral Griekenland en Spanje
in Griekenland stijgt het zelfmoordaantal met 40%, in Spanje 8%
In de meeste Europese landen verhoogde de zelfmoord rate BUITEN
Oostenrijk
MAAR mortality rates stijgen niet minder verkeersongevallen door
minder transport nodig en minder economische activiteit
In Europa stijgt het job verlies 35% in 2009 t.o.v. 2007
Vooral in landen waar mensen in extreme armoede leven
(ontwikkelingslanden) zijn aangedaan door de economische crisis
Oostenrijk = uitzondering Waarom?
Hebben geïnvesteerd in sociale zekerheid terwijl alle andere landen
bespaard hebben op sociale zekerheid en gezondheidszorg tijdens
economische crisis
Rol huisartsen= eerste lijn
Laatste jaar= belangrijk want in laatste jaar zelfmoordgedachten omgezet
in suïcide plan en suïcidepoging, 60 % van mensen die stap van
gedachten naar poging zetten, doen dit in eerste jaar na eerste gedachten
Huisarts kan signalen opvangen en hierop inspelen, hulp aanbieden
Belangrijkste voorspellers suïcide gedachten
- Alleenstaand zijn: 4,8 OR (4,8 keer hoger dan algemene bevolking)
- Geen bevredigende sociale contacten: 5,1 OR
- Depressieve gevoelens: 18,4 OR
- Job verlies in afgelopen jaar: 8,8 OR
Bedenkingen: onderzoek gedaan in praktijken met forfaitair systeem =
lagere sociaaleconomische status
Geen besluiten naar causaliteit mogelijk, wel sterke indicatie
, 4
Conclusie: belang continue en nadrukkelijke aandacht en inschatting
suiciderisico in tijden van economische crisis + monitoren van gezondheid
is essentieel, eerstelijnsgezondheidszorg belangrijke rol
Gezondheid doelstellingen Vlaamse regering Zelfdodingen telkens
doen dalen en doelstellingen zijn telkens behaald in het algemeen MAAR
volgens VLESP (Vlaams expertisecentrum suicidepreventie) niet gehaald in
leeftijdscategorie 45-59 jaar en vrouwen >75 jaar blijvende aandacht
voor deze doelgroepen te bereiken
+ bij jonge vrouwen 15-19 jaar steeg suicidecijfer met 4% tussen 2000 en
2020
Recente cijfers: tussen 2000 en 2020 daalt # suïcidepogingen met 25,4%,
23 per dag geschat, meer vrouwen dan mannen
Verhaal Attawapiskat, Canada
2000 inwoners, zelfdodingsepidemie in 2016, veel zelfdodingen in korte
periode noodtoestand uitgeroepen
Oorzaken: weinig goed onderwijs, geïsoleerd wonen en slechte
leefomstandigheden, armoeden en geen toegang tot ontspanning bv café
+ veel alcohol en drug gebruik
Zelfmoord bij Vlaamse artsen
Internationaal: mannelijke artsen licht verhoogde en vrouwelijke artsen
sterk verhoogde suiciderate
Vanaf 2006-2008: suiciderate bij artsen hoger dan in algemene Vlaamse
bevolking, grootste verschil tussen 2008-2010 vooral door suiciderisico
groot verschil tussen vrouwelijke artsen en Vlaamse vrouwen
Meeste tussen 45 en 54 jaar, vooral door ophanging, wurging of
verstikking, grootste verschil in doodsoorzaak: vergiftiging met
geneesmiddelen
Bedenkingen: vragen bij registratie van overlijdens in Vlaanderen,
sterftecertificaten niet steeds volledig ingevuld vrije tekstvelden maken
analyse moeilijk en maken interpretatie onderzoekers moeilijk
Onderschatting? Gebrekkige registratie beroepsinformatie en taboe op
suïcide
Oorzaken?
- Meeleven met patiënt
- Grote verantwoordelijkheid
- Geen uitlaatklep
- Mag niet ziek zijn
Top 5 stressfactoren
- Werkdruk, tijdsdruk, te veel prikkels
- Veeleisende patiënten, gedrag patiënten, verwachtingen patiënten,
conflicten met patiënten, gebrek aan respect van patiënten
- Zware problematiek, emotionele belasting, geen
verwijsmogelijkheden voor psychische problemen, slecht nieuws
Samenvatting A&M BA2
Inhoudsopgave
Zelfmoord & depressie – mentale gezondheid..................................................1
Medische psychologie....................................................................................5
Racisme & discriminatie...............................................................................17
Migratie en gezondheid................................................................................20
Medische ethiek........................................................................................... 21
Diversiteit: mensen met een beperking.........................................................26
Sociale geneeskunde en public health...........................................................27
Seksuele orientatie en gender......................................................................28
Ziekteverzuim en ziektegedrag.....................................................................31
Medische psychologie: Jeugdtraumata...........................................................34
Zelfmoord & depressie – mentale
gezondheid
Emile Durkheim: ‘Le suicide’
Grondlegger van de sociologie en stichtte eerste sociologiefaculteit van
Europa
Bekendste boek: Le suicide gaat over sociale feiten die zelfmoord bepalen,
vond vooral sociale integratie hierbij belangrijk
Verklaart verschil in zelfmoordratio door naar bepaalde sociale feiten te
kijken
Toen nog grote verschillen tussen katholieke en protestantse landen
meer zelfmoorden in protestantse landen, volgens Durkheim door sterke
sociale controle en cohesie in katholieke landen
Hoe meer sociaal geïntegreerd = verbonden met samenleving en
algemeen gevoel van behoren en dat hun leven zin heeft binnen sociale
context, hoe minder waarschijnlijk het is dat ze zelfmoord zullen plegen
Als sociale integratie afneemt, zijn mensen meer geneigd om zelfmoord te
plegen
Ontwikkelde theoretische typologie van zelfmoord om uit te leggen hoe de
verschillende sociale factoren een ander effect hebben op en kunnen
leiden tot zelfmoord
,2
- Anomische zelfmoord: iemand ervaart anomie = gevoel van
vervreemd te zijn van de maatschappij, gevoel van nergens bij te
horen door verzwakte sociale cohesie
Komt voor tijdens periode van ernstige sociale, economische of
politieke onrust, resulterend in snelle en extreme veranderingen in
maatschappij en alledaagse leven verward en vervreemd gevoel
waardoor ze ervoor kiezen om zelfmoord te plegen
- Altruïstische zelfmoord: sterke regulering van individuen door
sociale krachten, doden ten voordele van de maatschappij of ten
voordele van het collectieve doel
Bv. Kamikazepiloten uit Japan in WO II
- Egoïstische zelfmoord: mensen staan volledig los van de
maatschappij, zijn gewoonlijk geïntegreerd in de maatschappij door
hun werk/familie/gemeenschap en andere sociale banden als deze
verzwakken door pensionering of verlies familie en vrienden zien
geen zin meer in leven want hebben niemand meer om voor te leven
- Fatalistische zelfmoord: extreme regulatie, onderdrukking en
verloochening van het zelf weinig marge om iets te doen uit eigen
wil sterven nog liever dan zo verder te moeten leven, zien geen
uitweg meer bv gevangenen
Kopieergedrag: ook zelfmoord voor groot stuk sociaal gegeven, mensen
gaan zelfmoord op zelfde manier doen als anderen
Resultaten Gezondheidsenquête 2018
10 000 Belgen ondervraagd beste referentie die we hebben
Gegeneraliseerde angststoornis: 1/10, depressie: 1/10
Wat valt onder psychische problemen?
1. Angststoornissen
2. depressieve stoornissen
3. eetstoornissen
4. zelfmoordgedachten
5. zelfmoordpogingen
Mensen met hogere opleiding minder te maken met psychische
stoornissen
Vrouwen vaker dan mannen, uitzondering: zelfmoordgedachten of
pogingen in afgelopen 12 maanden
Prevalentie algemeen lager in Vlaams Gewest dan in Brusselse of Waalse
Gewest
7% eetstoornis, stabiel t.o.v. 2013
Meeste zelfmoordpogingen in leeftijdscategorie 35-54 jaar, recente
zelfmoordpoging meest bij jongeren 15-24 jaar en bij volwassenen 45-54
jaar
,3
Zelfdoding = belangrijkste doodsoorzaak bij 15-45 jaar; 15-24 jaar kwart
van sterfgevallen
Meest in Wallonië, minst in Brussel (maar kan liggen aan rapporteringen)
Psychotrope geneesmiddelen: antidepressiva en slaap- en
kalmeermiddelen
Vaker door vrouwen gebruikt dan door mannen, vooral vanaf 45 jaar,
neemt toe met leeftijd, hoger onderwijs = minder gebruik
Slaap- en kalmeermiddelen hoogst in Wallonië, laagst in Brussel;
antidepressiva hoogst in Wallonië, laagst in Vlaanderen
Gebruik bij vrouwen dubbel zo veel als bij mannen + gebruik sinds 1997
verdubbeld
Economische crisis en mentale gezondheid
Hoe meet je mentale gezondheid? Hoe bepaal je een financiële crisis? Is er
data beschikbaar over zelfmoord? En indien ja, hoe betrouwbaar zijn de
resultaten?
2008 economische crisis in heel Europa, vooral Griekenland en Spanje
in Griekenland stijgt het zelfmoordaantal met 40%, in Spanje 8%
In de meeste Europese landen verhoogde de zelfmoord rate BUITEN
Oostenrijk
MAAR mortality rates stijgen niet minder verkeersongevallen door
minder transport nodig en minder economische activiteit
In Europa stijgt het job verlies 35% in 2009 t.o.v. 2007
Vooral in landen waar mensen in extreme armoede leven
(ontwikkelingslanden) zijn aangedaan door de economische crisis
Oostenrijk = uitzondering Waarom?
Hebben geïnvesteerd in sociale zekerheid terwijl alle andere landen
bespaard hebben op sociale zekerheid en gezondheidszorg tijdens
economische crisis
Rol huisartsen= eerste lijn
Laatste jaar= belangrijk want in laatste jaar zelfmoordgedachten omgezet
in suïcide plan en suïcidepoging, 60 % van mensen die stap van
gedachten naar poging zetten, doen dit in eerste jaar na eerste gedachten
Huisarts kan signalen opvangen en hierop inspelen, hulp aanbieden
Belangrijkste voorspellers suïcide gedachten
- Alleenstaand zijn: 4,8 OR (4,8 keer hoger dan algemene bevolking)
- Geen bevredigende sociale contacten: 5,1 OR
- Depressieve gevoelens: 18,4 OR
- Job verlies in afgelopen jaar: 8,8 OR
Bedenkingen: onderzoek gedaan in praktijken met forfaitair systeem =
lagere sociaaleconomische status
Geen besluiten naar causaliteit mogelijk, wel sterke indicatie
, 4
Conclusie: belang continue en nadrukkelijke aandacht en inschatting
suiciderisico in tijden van economische crisis + monitoren van gezondheid
is essentieel, eerstelijnsgezondheidszorg belangrijke rol
Gezondheid doelstellingen Vlaamse regering Zelfdodingen telkens
doen dalen en doelstellingen zijn telkens behaald in het algemeen MAAR
volgens VLESP (Vlaams expertisecentrum suicidepreventie) niet gehaald in
leeftijdscategorie 45-59 jaar en vrouwen >75 jaar blijvende aandacht
voor deze doelgroepen te bereiken
+ bij jonge vrouwen 15-19 jaar steeg suicidecijfer met 4% tussen 2000 en
2020
Recente cijfers: tussen 2000 en 2020 daalt # suïcidepogingen met 25,4%,
23 per dag geschat, meer vrouwen dan mannen
Verhaal Attawapiskat, Canada
2000 inwoners, zelfdodingsepidemie in 2016, veel zelfdodingen in korte
periode noodtoestand uitgeroepen
Oorzaken: weinig goed onderwijs, geïsoleerd wonen en slechte
leefomstandigheden, armoeden en geen toegang tot ontspanning bv café
+ veel alcohol en drug gebruik
Zelfmoord bij Vlaamse artsen
Internationaal: mannelijke artsen licht verhoogde en vrouwelijke artsen
sterk verhoogde suiciderate
Vanaf 2006-2008: suiciderate bij artsen hoger dan in algemene Vlaamse
bevolking, grootste verschil tussen 2008-2010 vooral door suiciderisico
groot verschil tussen vrouwelijke artsen en Vlaamse vrouwen
Meeste tussen 45 en 54 jaar, vooral door ophanging, wurging of
verstikking, grootste verschil in doodsoorzaak: vergiftiging met
geneesmiddelen
Bedenkingen: vragen bij registratie van overlijdens in Vlaanderen,
sterftecertificaten niet steeds volledig ingevuld vrije tekstvelden maken
analyse moeilijk en maken interpretatie onderzoekers moeilijk
Onderschatting? Gebrekkige registratie beroepsinformatie en taboe op
suïcide
Oorzaken?
- Meeleven met patiënt
- Grote verantwoordelijkheid
- Geen uitlaatklep
- Mag niet ziek zijn
Top 5 stressfactoren
- Werkdruk, tijdsdruk, te veel prikkels
- Veeleisende patiënten, gedrag patiënten, verwachtingen patiënten,
conflicten met patiënten, gebrek aan respect van patiënten
- Zware problematiek, emotionele belasting, geen
verwijsmogelijkheden voor psychische problemen, slecht nieuws
