Criminologische Psychologie
Examen
Gesloten boek, meerkeuzevragen + 1 openvraag rond actualiteit
Cijfers niet kennen! Tendensen wel bv. zedendelicten meer dr mannen
gepleegd dan dr vrouwen
Literatuur: verplicht VS achtergrond
Forensische psychologie ≠
Forensische wetensch. = erg breed: forensische gezondheidszorg,
forensische psych., …
Snijpunt tss justitie & psychologische wetensch.: toepassing v.
psychologische wetenschappen op justitiële vraagstukken
Definities:
- Toch, 1961: Science that studies the process whereby justice is arrived
at … examines the people who take part in the process and looks at
their purposes, motives, thoughts and feelings
- Gudjonsson & Haward, 1998: That branch of applied psychology
which is concerned with the collection, examination and presentation of
evidence for judicial purposes
- Bartol & Bartol, 2008: “…we view forensic psychology broadly, as both
(1) the research .. That examines aspects of human behavior directly
related to the legal system … (2) the professional practice of
psychology within, or in consultation with, a legal system that
embraces both civil and criminal law”
- Needs, 2008: FP = application of methods, theories and findings from
a wide range of areas within psychology to contexts and concerns
of criminal and civil justice. Settings in which forensic psychologists
work include police, courts, prisons, secure unites and hospitals,
probation and other community based services and academia.
Forensische psychologie =
American Psychological Association’s specialty guidelines for Forensic
psychologists
- “Forensic psychology is a specialty in professional psychology
characterized by activities intended to provide professional
psychological expertise within the judicial and legal systems.”
- “Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist
working within any sub-discipline of psychology (clinical,
developmental, social, cognitive) when applying the scientific,
technical, or specialized knowledge of psychology to the law to assist in
addressing legal, contractual, and administrative matters.”
- “Forensische psychologie verwijst nr professionele praktijk v. iedere
klinisch psycholoog die wetensch., technische &/of gespecialiseerde
psychologische kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking
tot contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en
op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend
gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).
Uzieblo, K. (2025). Criminologische psychologie [Hoorcolleges en
cursusmateriaal, academiejaar 2024–2025]. Vrije Universiteit Brussel.
, - De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie
van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische
psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers/slachtoffers.”
Psychologie & recht
Casus rond psycholoog die getuige is. Versch. spanningsvelden tss justitie
& psychologie
- Andere invalshoek
- Bias door meer te werken met mensen in deze sector
1. Verschillen in training: Taalverschillen? Training?
2. Verschillen in attitude: bescherming vs. hulp
3. Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële
context:
- a. Klinische vs. wetenschappelijke opinie
- b. Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
- c. Onbeantwoordbare juridische vragen
4. Verschillen in paradigma’s (visies)
- a. Vrije wil: binnen rechtspraak gaat men hier van uit, mens beslist ten
allen tijde wat die doet. ➔ Determinisme
o Veel dingen hebben impact op ons gedrag: normen & waarden,
omgeving, …, heel moeilijk om daar van los te komen, dus vrije wil
bestaat niet.
- b. Feiten ➔ Het proces: preventie vs. conflict
o advocaten opzoek nr conflict in hoop dat rechter besluit neemt in
hun voordeel, ook wnr psycholoog bv. zegt wat kan helpen etc, word
dit van tafel geveegd.
- c. Aard van het feit:
➔ Van kans tot zekerheid? bv. hoge kans op seksuele recidive: erg
moeilijk om iets met zekerheid te kunnen zeggen, blijft een inschatting
➔ V. groep nr individueel? bv. Hij vertoont hoge mate v. psychopathie
dus is hij gewelddadig. wat is hoog? Zit discrepantie op + foute
interpretaties v. wetensch. bevindingen. Moeilijk om
gemeenschappelijke taal te vinden.
Forensische psychologie in beweging
Wijzigingen binnen het recht
- Bv. krankzinnigheid
o <13eE: Duivel mensen met zware psychologische problematiek
werden beschouwd als bezeten dr duivel die uitgedreven moest
worden
Uzieblo, K. (2025). Criminologische psychologie [Hoorcolleges en
cursusmateriaal, academiejaar 2024–2025]. Vrije Universiteit Brussel.
, o 1505: 1ste x ‘insanity’ men ging er terug v. uit dat je bezeten
bent dr duivel
o 18deE: criteria (krankzinnig = bestiaal persoon gedraagt zich als
een beest dus deze moet ook zo behandeld worden; Jury)
o 19eE: bv. Daniel M’Naghten = verdacht v. moord op Edward
Drummond (had veel last v. paranoïde gedachten = 1 ste keer dat
iemand krankzinnig verklaart werd en hierbij vragen in gesteld
werden bij justitieel feit: wist hij dat het strafbaar is, zag hij dat het
juist of fout was, … meer nood aan deskundigen
Evoluties binnen algemene psychologie
- bv. inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek, …
Sociale omwentelingen, bv. kindermisbruik
- Middeleeuwen: 13de E verkrachting ➔ doodstraf – impact op
trouwmogelijkheden v. kind want had al seks gehad dus trouwen
mocht niet meer werd vaak geen uitvoering gegeven aan straf
- 19de E: kind = aanstoker + moeder = schuld, want die had er voor
moeten zorgen dat het niet gebeurde. Man werd niet strafbaar
gevonden. zeldzaam
- 19de E: toename in rechtszaken
- 1960’s: feminisme: zorgt vr switch in schuld: niet langer bij vrouw mr
nu bij man aangezien hij de daad stelt.
- 2010 - …: seksueel misbruik in de kerk, sport, #MeToo…
Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie
- Bv. stalking (1990; California: tal v. hollywood sterren werden
slachtoffer v. stalking, uiteindelijk blijkt dat niet alleen zij hier
slachtoffer v. zijn, ze zijn slechts beperkt deel) & stalking (2016;
wijziging visie, België Vroeger kon dit enkel dr slachtoffer
aangeklaagd worden, nu anders)
- Bv. voyeurisme (2016; België): % liggen heel hoog mr wetensch.
onderzoek = beperkt
- Bv. online seksueel delictgedrag: bv. via whatsapp, livestream, …
Nieuwe ‘afzetmarkt’
- Bv. werving politieagenten
- Bv. analyse cybergedrag
De ontwikkeling van antisociaal gedrag
De aard en het voorkomen van jeugddelinquentie
Blauwe lijn = VOS (persoon zelf geen
misdrijven gepleegd mr wel slechte
/riscicovolle (thuis)situatie)
Rode lijn = MOS (Misdrijf omschreven feit:
jeugd die veroordeeld word voor misdrijf
omschreven feit)
Mog. examenvraag: Wat is de conclusie?:
- Stijging van jeugd die onder VOS
statuut valt (+6%)
Uzieblo, K. (2025). Criminologische psychologie [Hoorcolleges en
cursusmateriaal, academiejaar 2024–2025]. Vrije Universiteit Brussel.
, - MOF: daling v. deze cijfers vaak paniek
over wat met jeugd te doen aangezien
het altijd zichtbaarder word (media etc.)
mr komt eig. niet overeen met cijfers
altijd!
- Conclusie: verontrustend dat er in het
algemeen wel bij ernstige zaken zoals
geweldsfeiten een stijging is.
- We zien evolutie die we niet willen, aantal cijfers dalen mr geweldcijfers
bij jongeren stijgen. Binnen sector zijn ze echt zoekende nr wat er aan
te doen.
- Problemen worden complexer. Gaat niet langer enkel over jongeren die
delinquent gedrag stelt mr ook de achtergrond van VOS situatie,
schoolproblemen, psychische problemen, soc. isolatie of slechte
vrienden, … Moeilijk om mr 1 oplossing te bieden.
De psychiatrische visie
Gedragsproblemen: what’s in the name?
- Hebben alle kids echt gedragsprobleem (stempel snel gebruikt mr niet
altijd waar)
Verschillende termen die dr elkaar gebruikt worden:
- Gedragsstoornis: gedragsproblemen die over langere tijd voorkomen &
negatieve impact hebben op persoon en/of omgeving = echt de
psychiatrische stoornis.
- Antisoc. gedrag: gedrag dat niet strookt met geldende normen en
regels = erg breed
- Delinquent gedrag: het overtreden van wettelijke regels = strafbaar
gedrag
DSM 5: kritiek = zorgt vr heel diffuse klinische beelden, ookal heeft groep
kids zelfde diagnose. Heel !! om goed te weten wr problemen zitten & hoe
we er mee aan slag kunnen. DSM geeft beschrijving = voordeel want
gemeensch. taal wrdr we +/- weten wat we bedoelen mr niet meer dan dit
v. wat er onderliggend is etc.
- Stoornissen: Je moet aan bep. criteria/symptomen/gedragen voldoen,
die samen moeten voorkomen om diagnose te kunnen stellen bv. 3 v/d
6 criteria over 12m
o Oppositionele-opstandige stoornis
o Periodiek explosieve stoornis
o Normoverschrijdend-gedragsstoornis
(rood: degene die we bij kids kunnen diagosticeren/identificeren)
o Antisociale persoonlijkheidsstoornis:
Uzieblo, K. (2025). Criminologische psychologie [Hoorcolleges en
cursusmateriaal, academiejaar 2024–2025]. Vrije Universiteit Brussel.
Examen
Gesloten boek, meerkeuzevragen + 1 openvraag rond actualiteit
Cijfers niet kennen! Tendensen wel bv. zedendelicten meer dr mannen
gepleegd dan dr vrouwen
Literatuur: verplicht VS achtergrond
Forensische psychologie ≠
Forensische wetensch. = erg breed: forensische gezondheidszorg,
forensische psych., …
Snijpunt tss justitie & psychologische wetensch.: toepassing v.
psychologische wetenschappen op justitiële vraagstukken
Definities:
- Toch, 1961: Science that studies the process whereby justice is arrived
at … examines the people who take part in the process and looks at
their purposes, motives, thoughts and feelings
- Gudjonsson & Haward, 1998: That branch of applied psychology
which is concerned with the collection, examination and presentation of
evidence for judicial purposes
- Bartol & Bartol, 2008: “…we view forensic psychology broadly, as both
(1) the research .. That examines aspects of human behavior directly
related to the legal system … (2) the professional practice of
psychology within, or in consultation with, a legal system that
embraces both civil and criminal law”
- Needs, 2008: FP = application of methods, theories and findings from
a wide range of areas within psychology to contexts and concerns
of criminal and civil justice. Settings in which forensic psychologists
work include police, courts, prisons, secure unites and hospitals,
probation and other community based services and academia.
Forensische psychologie =
American Psychological Association’s specialty guidelines for Forensic
psychologists
- “Forensic psychology is a specialty in professional psychology
characterized by activities intended to provide professional
psychological expertise within the judicial and legal systems.”
- “Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist
working within any sub-discipline of psychology (clinical,
developmental, social, cognitive) when applying the scientific,
technical, or specialized knowledge of psychology to the law to assist in
addressing legal, contractual, and administrative matters.”
- “Forensische psychologie verwijst nr professionele praktijk v. iedere
klinisch psycholoog die wetensch., technische &/of gespecialiseerde
psychologische kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking
tot contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en
op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend
gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).
Uzieblo, K. (2025). Criminologische psychologie [Hoorcolleges en
cursusmateriaal, academiejaar 2024–2025]. Vrije Universiteit Brussel.
, - De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie
van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische
psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers/slachtoffers.”
Psychologie & recht
Casus rond psycholoog die getuige is. Versch. spanningsvelden tss justitie
& psychologie
- Andere invalshoek
- Bias door meer te werken met mensen in deze sector
1. Verschillen in training: Taalverschillen? Training?
2. Verschillen in attitude: bescherming vs. hulp
3. Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële
context:
- a. Klinische vs. wetenschappelijke opinie
- b. Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
- c. Onbeantwoordbare juridische vragen
4. Verschillen in paradigma’s (visies)
- a. Vrije wil: binnen rechtspraak gaat men hier van uit, mens beslist ten
allen tijde wat die doet. ➔ Determinisme
o Veel dingen hebben impact op ons gedrag: normen & waarden,
omgeving, …, heel moeilijk om daar van los te komen, dus vrije wil
bestaat niet.
- b. Feiten ➔ Het proces: preventie vs. conflict
o advocaten opzoek nr conflict in hoop dat rechter besluit neemt in
hun voordeel, ook wnr psycholoog bv. zegt wat kan helpen etc, word
dit van tafel geveegd.
- c. Aard van het feit:
➔ Van kans tot zekerheid? bv. hoge kans op seksuele recidive: erg
moeilijk om iets met zekerheid te kunnen zeggen, blijft een inschatting
➔ V. groep nr individueel? bv. Hij vertoont hoge mate v. psychopathie
dus is hij gewelddadig. wat is hoog? Zit discrepantie op + foute
interpretaties v. wetensch. bevindingen. Moeilijk om
gemeenschappelijke taal te vinden.
Forensische psychologie in beweging
Wijzigingen binnen het recht
- Bv. krankzinnigheid
o <13eE: Duivel mensen met zware psychologische problematiek
werden beschouwd als bezeten dr duivel die uitgedreven moest
worden
Uzieblo, K. (2025). Criminologische psychologie [Hoorcolleges en
cursusmateriaal, academiejaar 2024–2025]. Vrije Universiteit Brussel.
, o 1505: 1ste x ‘insanity’ men ging er terug v. uit dat je bezeten
bent dr duivel
o 18deE: criteria (krankzinnig = bestiaal persoon gedraagt zich als
een beest dus deze moet ook zo behandeld worden; Jury)
o 19eE: bv. Daniel M’Naghten = verdacht v. moord op Edward
Drummond (had veel last v. paranoïde gedachten = 1 ste keer dat
iemand krankzinnig verklaart werd en hierbij vragen in gesteld
werden bij justitieel feit: wist hij dat het strafbaar is, zag hij dat het
juist of fout was, … meer nood aan deskundigen
Evoluties binnen algemene psychologie
- bv. inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek, …
Sociale omwentelingen, bv. kindermisbruik
- Middeleeuwen: 13de E verkrachting ➔ doodstraf – impact op
trouwmogelijkheden v. kind want had al seks gehad dus trouwen
mocht niet meer werd vaak geen uitvoering gegeven aan straf
- 19de E: kind = aanstoker + moeder = schuld, want die had er voor
moeten zorgen dat het niet gebeurde. Man werd niet strafbaar
gevonden. zeldzaam
- 19de E: toename in rechtszaken
- 1960’s: feminisme: zorgt vr switch in schuld: niet langer bij vrouw mr
nu bij man aangezien hij de daad stelt.
- 2010 - …: seksueel misbruik in de kerk, sport, #MeToo…
Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie
- Bv. stalking (1990; California: tal v. hollywood sterren werden
slachtoffer v. stalking, uiteindelijk blijkt dat niet alleen zij hier
slachtoffer v. zijn, ze zijn slechts beperkt deel) & stalking (2016;
wijziging visie, België Vroeger kon dit enkel dr slachtoffer
aangeklaagd worden, nu anders)
- Bv. voyeurisme (2016; België): % liggen heel hoog mr wetensch.
onderzoek = beperkt
- Bv. online seksueel delictgedrag: bv. via whatsapp, livestream, …
Nieuwe ‘afzetmarkt’
- Bv. werving politieagenten
- Bv. analyse cybergedrag
De ontwikkeling van antisociaal gedrag
De aard en het voorkomen van jeugddelinquentie
Blauwe lijn = VOS (persoon zelf geen
misdrijven gepleegd mr wel slechte
/riscicovolle (thuis)situatie)
Rode lijn = MOS (Misdrijf omschreven feit:
jeugd die veroordeeld word voor misdrijf
omschreven feit)
Mog. examenvraag: Wat is de conclusie?:
- Stijging van jeugd die onder VOS
statuut valt (+6%)
Uzieblo, K. (2025). Criminologische psychologie [Hoorcolleges en
cursusmateriaal, academiejaar 2024–2025]. Vrije Universiteit Brussel.
, - MOF: daling v. deze cijfers vaak paniek
over wat met jeugd te doen aangezien
het altijd zichtbaarder word (media etc.)
mr komt eig. niet overeen met cijfers
altijd!
- Conclusie: verontrustend dat er in het
algemeen wel bij ernstige zaken zoals
geweldsfeiten een stijging is.
- We zien evolutie die we niet willen, aantal cijfers dalen mr geweldcijfers
bij jongeren stijgen. Binnen sector zijn ze echt zoekende nr wat er aan
te doen.
- Problemen worden complexer. Gaat niet langer enkel over jongeren die
delinquent gedrag stelt mr ook de achtergrond van VOS situatie,
schoolproblemen, psychische problemen, soc. isolatie of slechte
vrienden, … Moeilijk om mr 1 oplossing te bieden.
De psychiatrische visie
Gedragsproblemen: what’s in the name?
- Hebben alle kids echt gedragsprobleem (stempel snel gebruikt mr niet
altijd waar)
Verschillende termen die dr elkaar gebruikt worden:
- Gedragsstoornis: gedragsproblemen die over langere tijd voorkomen &
negatieve impact hebben op persoon en/of omgeving = echt de
psychiatrische stoornis.
- Antisoc. gedrag: gedrag dat niet strookt met geldende normen en
regels = erg breed
- Delinquent gedrag: het overtreden van wettelijke regels = strafbaar
gedrag
DSM 5: kritiek = zorgt vr heel diffuse klinische beelden, ookal heeft groep
kids zelfde diagnose. Heel !! om goed te weten wr problemen zitten & hoe
we er mee aan slag kunnen. DSM geeft beschrijving = voordeel want
gemeensch. taal wrdr we +/- weten wat we bedoelen mr niet meer dan dit
v. wat er onderliggend is etc.
- Stoornissen: Je moet aan bep. criteria/symptomen/gedragen voldoen,
die samen moeten voorkomen om diagnose te kunnen stellen bv. 3 v/d
6 criteria over 12m
o Oppositionele-opstandige stoornis
o Periodiek explosieve stoornis
o Normoverschrijdend-gedragsstoornis
(rood: degene die we bij kids kunnen diagosticeren/identificeren)
o Antisociale persoonlijkheidsstoornis:
Uzieblo, K. (2025). Criminologische psychologie [Hoorcolleges en
cursusmateriaal, academiejaar 2024–2025]. Vrije Universiteit Brussel.
