Samenvatting nieuwe tijd: Capita Selecta

Samenvatting nieuwe tijd: Capita Selecta

H1: Inleiding

1. Geschiedenis als onderdeel van identiteit
 Geschiedenis wordt ingezet om identiteit te versterken sinds de
19de eeuw
 Belgische casus: Vrijheidsliefde als centraal thema (Henri Pirenne’s
Histoire de Belgique)
 Geschiedenis werd politiek ingezet: liberalen identificeerden zich
met de geuzen, katholieken met de Boerenkrijg



2. Onderwijs en historisch bewustzijn
 Sinds de jaren 1960: Geschiedenisonderwijs richt zich op kritische
burgers en alternatieve samenlevingsvormen
 Ontstaan van ‘lieux de mémoire’ in de jaren 1980: historische
ijkpunten in de collectieve herinnering



3. Globalisering en regionalisering
 1990s: Erosie van de natiestaat door globalisering en migratie
 Sterkere regionale identiteiten in Catalonië, Vlaanderen, Schotland,
etc.
 Historische canon als instrument voor integratie (bijv. Nederlandse
canon van 2006)



4. Geschiedenis als mondiale en regionale identiteit
 Franse historicus Patrick Boucheron: Histoire Mondiale de la France
(2017) Meervoudige identiteiten
 Wereldgeschiedenissen verschenen in Vlaanderen/Nederland sinds
2018
 Vlaamse historici ontwikkelen regionale geschiedenissen, zoals Het
Verhaal van Vlaanderen (2023)



H2: De Bourgondische hertogen als aartsvaders van de Lage Landen

1. Inleiding
 Onderwerp: De Bourgondische hertogen als aartsvaders van de Lage
Landen

1
Samenvatting geschiedenis van de nieuwe tijd: Capita Selecta KULAK

,  Doel: Onderzoeken hoe deze vorsten worden gepositioneerd in
historische narratieven



2. De Bourgondische hertogen in historiografie en canon
 Vlaamse en Belgische geschiedschrijving besteedt traditioneel meer
aandacht aan de Bourgondische hertogen dan de Nederlandse
 Voorbeelden in de canon:
- België/Vlaanderen: Vensters over het ‘Lam Gods’, de ‘Slag bij
Gavere’ (1453)
- Nederland: Venster over Maria van Bourgondië
 Historische werken over de Bourgondische hertogen:
- Tentoonstelling Brugge Gulden Vlies (1907)
- Johan Huizinga – Herfsttij der Middeleeuwen (1919)
- Henri Pirenne – Filips de Goede als Conditor Belgii (20ste
eeuw)
- Walter Prevenier & Wim Blockmans – De Bourgondische
Nederlanden (1983)
- Bart Van Loo – De Bourgondiërs (2019)



3. Beeldvorming: Stamvaders van de Lage Landen
 Idee afkomstig van Habsburgse propaganda (late 16de eeuw)
 Pontus Heuterus (Rerum Burgundicarum) spoorde Filips II aan om
zich te spiegelen aan Filips de Goede
 Bourgondische hertogen als centrale figuren in politiek en
historische identiteitsvorming



4. Politieke en territoriale betekenis
 Centralisatie en staatsvorming: Voorbeeld van new monarchs in
Europa
 De Nederlanden als kruispunt van culturen: Mengeling van Franse en
Germaanse invloeden
 Groot-Nederlandse gedachte: 20ste-eeuwse nostalgie naar de
eenheid van de Nederlanden



5. Territoriale expansie en karakteristieken
 Uitbreiding territoria in drie fasen:
- 1384: Vlaanderen, Artesië
- 1419-1451: Namen, Brabant, Holland, Zeeland, Luxemburg

2
Samenvatting geschiedenis van de nieuwe tijd: Capita Selecta KULAK

, - 1515-1543: Friesland, Groningen, Gelre, Utrecht
 Karakteristieken van de Bourgondische Nederlanden:
- Sterke verstedelijking rond riviermondingen
- Rijke hofcultuur en prominente stadsontwikkeling
- Integratie in Habsburgs wereldrijk vanaf 1477




H3: De komst van het gedrukte boek en de communicatierevolutie van de
late vijftiende
en de vroege zestiende eeuw

1. Inleiding
 Onderwerp: De verspreiding van de boekdrukkunst in de Nieuwe Tijd
 Doel: Onderzoeken hoe de drukpers zich verspreidde en welke
impact dit had op kennisverspreiding



2. De doorbraak van de boekdrukkunst
 Johannes Gutenberg drukte in Mainz rond 1450 de eerste boeken
met losse loden letters
 Rondreizende Duitse ambachtslieden introduceerden de techniek in
kleinere centra
 Standbeeld van Dirk Martens in Aalst symboliseert vroege drukkers
in de Lage Landen



3. Toegenomen kennis door digitalisering
 Digital Humanities bieden nieuwe inzichten door instrumenten zoals
USTC, STCN en STCV
 Door deze tools kunnen onderzoekers beter de verspreiding van de
drukkunst reconstrueren



4. Verspreiding van de drukpers
 Eerste drukcentra: Mainz (ca. 1450), Subiaco (1465), Pilsen (1468),
Parijs (1470)
 1473: introductie in de Lage Landen (Aalst en Utrecht), Boedapest,
Barcelona en Valencia
 De meeste drukkers waren Duitse ambachtslieden die commerciële
kansen zochten
 Venetië was een belangrijk centrum (bijna 4.000 titels gedrukt)
3
Samenvatting geschiedenis van de nieuwe tijd: Capita Selecta KULAK