Schadevergoedingsrecht
2024 – 2025
Samenvatting PowerPoint en lesnotities
,Inhoudsopgave
Examen............................................................................................................................................6
College 1 & 2: Inleiding..................................................................................................................7
Inleiding........................................................................................................................................7
Overzicht van de vergoedingsregelingen......................................................................................8
Functies.......................................................................................................................................14
Bronnen.......................................................................................................................................17
College 3 & 4: Inleidende bepalingen van boek 6......................................................................18
Het statuut van de bepalingen (art. 6.1 BW)..............................................................................18
Samenloop van aansprakelijkheidsregels (art. 6.2 en 6.3 BW)..................................................19
Samenloop: probleemstelling...................................................................................................19
Oude regels voor samenloop....................................................................................................22
Nieuwe regels voor samenloop................................................................................................23
Rechtspersonen (art. 6.4 BW).....................................................................................................28
College 5 & 6: Aansprakelijkheid voor eigen daad...................................................................30
Inleiding......................................................................................................................................30
Fout.............................................................................................................................................30
Vroeger.....................................................................................................................................30
Beginsel (art. 6.5 BW).............................................................................................................31
Definitie (art. 6.6 BW).............................................................................................................31
Gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout..........................................................40
Overmacht (art. 6.7 BW)..........................................................................................................40
Andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout (art. 6.8 BW)......................40
Aansprakelijkheid van minderjarigen en geestesgestoorden......................................................41
Minderjarigen...........................................................................................................................41
Personen met een geestesstoornis............................................................................................43
Immuniteiten............................................................................................................................44
College 7: Aansprakelijkheid voor andermans daad................................................................46
Inleiding: inleidende begrippen..................................................................................................46
Aansprakelijkheid van titularissen van het gezag over de persoon van minderjarigen (art. 6.12
BW).............................................................................................................................................46
Aansprakelijkheid van personen belast met het toezicht op anderen (art. 6.13, lid 1 BW)........48
Onderwijsinstellingen (art. 6.13, lid 2 BW)................................................................................49
Aansprakelijkheid van de aansteller voor aangestelden (art. 6.14 BW)....................................50
2
, Aansprakelijkheid van rechtspersonen voor hun bestuursorganen en de leden ervan (art. 6.15
BW).............................................................................................................................................51
College 8: Oorzakelijk verband...................................................................................................53
Basisregels (art. 6.18 BW)..........................................................................................................53
§ 1, al. 1: condicio sine qua non (noodzakelijke voorwaarde).................................................53
§ 1, al. 2: voldoende voorwaarde.............................................................................................53
§ 2: kennelijke onredelijkheid..................................................................................................55
Pluraliteit van aansprakelijken (art. 6.19-21 BW).....................................................................55
Art. 6.19 BW: mede-aansprakelijken: aansprakelijkheid in solidum......................................55
Art. 6.20 BW: eigen fout benadeelde: verdeling van aansprakelijkheid.................................56
Art. 6.21 BW: regresvorderingen.............................................................................................57
Causale onzekerheid – proportionele aansprakelijkheid (art. 6.22-23 BW)..............................58
Art. 6.22 BW: verlies van een kans (onzekerheid over causale karakter van de fout)............59
Art. 6.23 BW: alternatieve causaliteit (onzekerheid over identiteit aansprakelijke)...............60
College 9: Onzekerheden bij het beoordelen van het oorzakelijk verband (gastcollege)......60
Startpunt......................................................................................................................................60
Gelijkwaardigheid van voorwaarden.......................................................................................60
Leer van het rechtmatig alternatief/legitiem alternatief.............................................................61
Gelijkwaardigheid van voorwaarden.......................................................................................61
Rechtmatig/legitiem alternatief................................................................................................61
Onzekerheden over het oorzakelijk verband...............................................................................65
Principe (art. 8.4; 8.5; 8.6 BW)................................................................................................66
Verlies van een kans (art. 6.22 BW)........................................................................................66
Alternatieve causaliteit (art. 6.23 BW)....................................................................................67
Oefeningen (niet gezien in de les)............................................................................................67
College 10 & 11: Schade...............................................................................................................69
Inleiding......................................................................................................................................69
Begrip (art. 6.24 BW)..................................................................................................................69
Voorwaarden (art. 6.24 BW)......................................................................................................71
Belang......................................................................................................................................71
Persoonlijke schade..................................................................................................................72
Rechtmatig belang....................................................................................................................73
Zekere schade (art. 6.25 BW)..................................................................................................74
Soorten........................................................................................................................................74
Patrimoniale en extrapatrimoniale schade (art. 6.26 BW).......................................................74
Rechtstreekse en onrechtstreekse schade (art. 6.27 BW).........................................................75
Preventie van schade (art. 6.28 BW)..........................................................................................75
Voorbeschiktheid en voorafbestaande toestand (art. 6.29 BW).................................................76
3
, De zelfstandige juridische oorzaak.............................................................................................77
College 12: Gevolgen van aansprakelijkheid.............................................................................79
Inleiding......................................................................................................................................79
Begrip..........................................................................................................................................79
Basisregel (art. 6.30 BW)............................................................................................................79
Doelstelling (art. 6.31 § 1 BW)...................................................................................................79
Winstafdracht (art. 6.31 § 3 BW)................................................................................................80
Vormen (art. 6.31 § 2, lid 1 BW).................................................................................................81
Raming van de schade (art. 6.36 BW)........................................................................................81
Ogenblik van de bepaling van de omvang van de schade (art. 6.32 BW)..................................81
Bevel of verbod (art. 6.40 BW)...................................................................................................81
Indicatieve Tabel (reader)..........................................................................................................82
College 13: Overheidsaansprakelijkheid....................................................................................84
Inleiding......................................................................................................................................84
Wie of wat is de “overheid”?...................................................................................................84
Welke aansprakelijkheidsgronden?..........................................................................................85
Overheidsaansprakelijkheid op grond van art. 6.5 BW – Juridisch benaderd (drie
voorwaarden)..............................................................................................................................86
De fout.....................................................................................................................................86
Oorzakelijk verband.................................................................................................................91
Schade en schadeloosstelling...................................................................................................92
Besluit.........................................................................................................................................92
College 14: Klimaataansprakelijkheid (een contentieux met wetenschappelijke verankering,
waar mensenrechten in opmars zijn)..........................................................................................93
Inleiding......................................................................................................................................93
Achtergrondinformatie over klimaatprocesvoering (Climate change litigation).......................93
Wetenschappelijke achtergrondinformatie: basisfeiten over de klimaatopwarming en over het
IPCC...........................................................................................................................................94
Klimaataansprakelijkheid in de Belgische klimaatzaak: hoofdlijnen.......................................102
De kracht van aansprakelijkheid voor maatschappelijke onzorgvuldigheid: kennismaking met
de Shell-zaak.............................................................................................................................108
De opmars van de mensenrechten in de klimaataansprakelijkheid: opnieuw de Belgische
klimaatzaak...............................................................................................................................109
Slotopmerkingen.......................................................................................................................111
4
,College 15: De rol van grondrechten in het aansprakelijkheidsrecht...................................112
Inleiding....................................................................................................................................112
Privaatrecht en grondrechten...................................................................................................112
Gelijkenissen en verschillen...................................................................................................112
Doorwerking grondrechten in het privaatrecht......................................................................112
Interactie aansprakelijkheidsrecht en grondrechten................................................................113
Aansprakelijkheidsrecht als noodzakelijk middel voor afdwinging grondrechten................113
Grondrechten geven vorm aan het aansprakelijkheidsrecht..................................................115
Grondrechten stellen limieten aan het aansprakelijkheidsrecht.............................................116
Grondrechten in boek 6 BW......................................................................................................117
Fout, schade, oorzakelijk verband..........................................................................................118
Schadeloosstelling..................................................................................................................118
Overzicht: grondrechten in het aansprakelijkheidsrecht..........................................................122
College 16: Vergoeding van medische schade..........................................................................123
Inleidng.....................................................................................................................................123
Medische aansprakelijkheid......................................................................................................123
Rechtsverhoudingen...............................................................................................................123
Aansprakelijkheid voor medische fouten...............................................................................124
Aansprakelijkheid voor gebrekkige medische zaken.............................................................127
Fonds voor Medische Ongevallen (FMO)................................................................................134
College 17: Aansprakelijkheidsverzekeringen.........................................................................136
Inleiding....................................................................................................................................136
Aansprakelijkheidsverzekering.................................................................................................136
Verzekeringsovereenkomst........................................................................................................137
Vergoeding van de benadeelde.................................................................................................140
Verhaal van de verzekeraar......................................................................................................142
College 18: Coördinatie tussen vergoedingsregelingen en verhaal van derde-betalers.......144
Inleiding....................................................................................................................................144
Drie modellen............................................................................................................................145
Inleiding.................................................................................................................................145
Model 1: vergoeding met uitsluiting van aansprakelijkheid..................................................146
Model 2: cumulatie van vergoedingen...................................................................................151
Model 3: cumulatieverbod en verhaal....................................................................................152
Wat brengt boek 6?...................................................................................................................154
Toepassing................................................................................................................................154
Besluit.......................................................................................................................................155
5
,Examen
Schriftelijk examen
Vier vragen, drie uur
VRG-codex en reader met wetgeving toegelaten (reader met MvT en ander
materiaal niet toegelaten)
6
,College 1 & 2: Inleiding
Inleiding
Boek 6: over schadevergoedingsrecht of buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
Titel vak schadevergoedingsrecht: bewust gekozen, omdat we ruimer gaan
dan louter het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
Historisch uitgangspunt schadevergoedingsrecht: “The loss lies where it
falls.”
Slachtoffer van gemaakte schade draagt die schade
verwachtingen van een moderne verzorgingsstaat
Historisch uitganspunt stemt niet meer helemaal overeen met wat wij als
moderne verzorgingsstaat verwachten
Huidige verwachtingen: slachtoffer van schade vergoeden, kijken wie die
schade moet gaan
Uitganspunt moderne verzorgingsstaa: “pech moet weg.”
Doelstelling cursus
of en onder welke voorwaarden kan een benadeelde die schade lijdt ten
gevolge van activiteiten van andere personen aanspraak maken op herstel
van de geleden schade?
Voorbeeld: Shell-zaak
Shell-case: klimaatzaken tot nu toe altijd groep burgers die de overheid
dagvaardt o.b.v. art. 1382 oud BW = art. 6.5 BW
Maar nu ook grote ondernemingen gedagvaard, zoals Shell (grote CO2
utistoot, dus eigenlijk heeft dat aandeel in opwarming van klimaat) gaat
veel verder dan overheid dagvaarden
In eerste aanleg heeft rechter beslist dat shell zich onzorgvuldig heeft
gedragen door niet goed na te denken over CO2 uitstoot, rechter ging zo ver
dat ze zeiden bevoegd te zijn om sanctie uit te spreken (moesten CO2 uitstoot
tegen bepaalde datum tot …% verminderen)
Wat wringt daarmee? Kritiek?
- Iedereen is schuldig aan opwarming aarde en er wordt één speler uit
gehaald
- Probleem van oorzakelijk verband: stel we denken de fout van Shell
weg, dan hebben we mogelijks nog steeds dezelfde schade (onzeker
in hoeverre fout van Shelle en opwarming aarde verbonden zijn)
Shell is natuurlijk wel enorm grote speler, dus misschien daarom
wel oorzakelijk verband, maar nog altijd onzekerheid daarover
- Schending van scheiding der machten: scheiding is niet meer heel
strikt (checks and balances toegelaten), dus rechter mag wel
controleren of overheid juiste dingen doet, maar vraag is of jij dan
mag gaan beslissen wat er dan wel moet gebeuren?
In Hoger Beroep heeft men opnieuw de onzorgvuldigheid
vastgesteld, maar heeft de rechter gezegd dat ze geen percentage
kunnen plakken op hoeveelheid om te reduceren, omdat er geen
wetenschappelijke concensus over is, in HB is er beetje
teruggekomen op de verregaande uitspraak uit eerste aanleg
Voorbeeld: Julie van Espen
Casus overheidsaansprakelijkheid
Man was al veroordeeld in eerste aanleg, hoger beroep ingesteld, maar niet
behandeld omdat er te weinig personeel was
7
, Vraag: als gerecht gedaan had optijd wat het had moeten doen, had die
man dan niet in de gevangenis gezeten op dat moment en dit niet kunnen
doen?
Ouders hebben gezegd dit kan niet, aansprakelijkheidsrecht niet enkel ingezet
om groot bedrag te krijgen, maar ook zorgen dat het niet nog eens gebeurd
(voornaamste doel ouders)
Eerste aanleg is overheid veroordeeld en staat is niet in hoger beroep gegaan
(slimme zet van overheid, zou anders veel kritiek op gekomen zijn)
Voorbeeld: Babboe bakfietsen (zie bijlage op Toledo)
Kader fietsen bevatte een productiefout fietsen braken soms in twee
tijdens het rijden
Typische casus aansprakelijkheidsrecht productaansprakelijkheid, mogelijk
om producent aan te spreken
Massaclaim ingesteld: procedure in nederland, groepsprocedure ingesteld
voor aantal geputeerden (duizenden)
Voorbeeld: 3M
Oosterweelverbinding in antwerpen, infrastructuurwerken in antwerpen
In kader van burenhinder
Bij opstarten van de werken heeft man opgemerkt dat er veel vervuiling is in
de grond (pfos en pfas) gelinkt aan 3M, dat is bedrijf dat pfos en pfas
produceert daar in de buurt en dat die stoffen loosde in het water, heel wat
mensen die daar wonen zijn heel ongerust, heel wat mensen hebben te hoge
waarden in hun bloed
Eén gezin dat in die buurt een huis heeft gekocht paar jaar geleden en dat nu
ongerust is en die hebben casus burenhinder gestart (voordeeld at je geen
fout moet bewijzen, maar je moet enkel onevenwicht bewijzen) dan recht
op passende compensatie, gaat naar vrederechter (nu gaan ze ook soort van
massaclaim doen via dit soort proces)
Voorbeeld: Nederlandse vissersbond tegen 3M (zie bijlage op Toledo)
Schelde te vervuild om te vissen starten claim tegen 3M
Voorbeeld: kleinere casussen schadevergoedingsrecht, bijvoorbeeld …
- Verkeersongevallen
- Iemand in elkaar geslagen
- Vandalisme
Overzicht van de vergoedingsregelingen
Aansprakelijkheid en aansprakelijkheidsverzekering
Gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (Art. 1382-1386bis oud
BW / Boek 6)
Artikel 1382 oud BW: persoonlijke aansprakelijkheid, aansprakelijkheid voor
eigen daad
Aansprakelijkheid voor andermans daad: aansprakelijkheid voor personen,
zaken en dieren = kwalitatieve aansprakelijkheid = foutloze
aansprakelijkheid
Voordeel van kwalitatieve aansprakelijkheid:
- Meer garantie dat er betaald wordt (iemand die meer solvabel is)
- Juridisch technisch voordeel dat er met vermoedens gewerkt
wordt (bewijsvoordeel) (volstaat dat er gebrekkige zaak is, dan
wordt fout vermoed)
Kwalitatieve aansprakelijkheid in gaval van:
- Personen:
8
, o Onderwijzers staan in voor hun leerlingen
o Aanstellers voor hun aangestelden (bv. werkgevers voor
werknemers)
Er moet ondergeschikt verband zijn (moet controle of
toezicht uitoefenen over aangestelde)
- Zaken
- Dieren
Burgerlijk Wetboek van 1804 met gemeen buitencontractueel
aansprakelijkheidsrecht lange tijd enige uitzondering op uitgangspunt
Enige uitzondering om schade te verhalen op schadeverwekker
Maar strenge voorwaarden: fout – schade – oorzakelijk verband
Voordeel gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht: als je
voorwaarden vervult, dan integrale schadevergoeding voor slachtoffer
Toepassingsgebied: algemeen, alle fouten kunnen eronder vallen (art. 1382
oud BW liet veel ruimte voor aansprakelijkheden)
Objectieve of foutloze aansprakelijkheid
Eind 19de eeuw: industrialisering en opkomst moderne technologie
Aansprakelijkheid zonder bewijs van fout = foutloze aansprakelijkheid
Toepassingsgebied: fragmentarisch, verschillend voor elk regime (dus niet
meer algemeen)
Voorbeeld van wettelijke oorsprong: productenaansprakelijkheid
Nieuwe richtlijn productaanspraklijkheid gestemd moet omgezet worden
naar Belgisch recht (richtlijn is gewijzigd, omdat AI er is gekomen hoe
lossen we ansprakelijkheidprobleem op als AI aan de oorsprong ligt)
Voorbeeld van jurisprudentiële oorsprong (verankerd in art. 3.101 BW):
bovenmatige burenhinder
Bijzondere vorm: risico-aansprakelijkheid
Nog iets verder gegaan
Vermoeden van fout en oorzakelijk verband: volstaat dat de persoon
die aangesproken wordt een bepaalde band heeft met het
schadeverwekkende feit
Bv. in kerncentrales, stel dat daar ongeval is, dan rust op uitbater
kerncentrale risico-aansprakelijkheid (enkel bewijzen dat er band is
tussen jouw schade en de activiteit van de kerncentrale)
Aansprakleijkheid geplafooneeerd in dit geval (anders geen enkele
verzekeraar die dit wil verzekeren)
Verplichte verzekering en risico-aansprakelijheid vaak in
driehoeksverhouding gebruikt
Aansprakelijkheidsverzekering
Vastgesteld dat gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht niet
volstaat om alles te vergoeden wat vergoed zou moeten worden (dekt enkel
op grond van regels van aansprakelijkheidsrecht)
Aansprakelijkheidsverzekeringen als reactie daarop = familiale verzekering
(dekt eigenlijk schadegevallen in je privé leven) (aanvulling op
buitencontractuele aansprakelijkheid), tweede vergoedingsmechanisme die je
als potentiele aansprakelijke afsluit
Verzekering als potentiële aansprakelijke, voor gevallen waarin je zelf
aansprakelijk bent, dat wordt gedekt
Verzekeraar komt enkel tussen als vaststaat dat verzekerde aansprakelijk
is
9
, Wettelijke regeling: art. 141-153 Wetboek Verzekeringen (= WV)
Belang van aansprakelijkheidsverzekeringen toegenomen in de tijd
Aantal verplichte verzekeringen:
- WAM-verzekering: wet op aanspraklieijkheid motorvoertuigen
(zodat slachtoffer niet kan stoten op een insolvabele bestuurder)
- BA exploitatie voor ondernemingen
- Beroepsaansprakelijkheid-verzekering voor vrije beroepen (bv.
voor advocaten, notarissen, …)
- Vrijwilligersorganisaties (bv. VRG)
- Aannemers, architecten en andere dienstverleners in de
bouwsector
Rechtstreekse vordering van de benadeelde tegen verzekeraar toegekend
door wet (art. 150 WV)
Principe: derde kan geen rechten putten uit contract tussen anderen
Uitzondering: slachtoffer kan rechtstreeks de verzekeraar aaspreken
Zo vermijd je vermenging in het vermogen van de
schadeverwekker, want je kan rechtstreeks aanspreken
In hoeverre kan de verzekeraar excepties inroepen? Zie infra
Wat bij vluchtmisdrijf?
Sociale zekerheid, rechtstreekse verzekeringen, schadefondsen
1. Sociale zekerheid
Klassieke sociale zekerheid: door toekennen vervangingsinkomen,
werkenden beschermen tegen omstandigheden (bv. economische
ongeschiktheid) die het vermogen om eigen inkomen te verwerven
aantasten
Zorgen dat als je slachtoffer wordt van schadegeval waardoor je tijd
niet kan gaan werken, dat je deel van die kosten vergoed krijgen voor
een bepaalde tijd
Sociale bijstand: personen die onvrijwillig niet over beroeps- of
vervangingsinkomen beschikken, hebben aanspraak op bepaalde
uitkeringen (bv. leefloon)
Alternatief vergoedingssysteem (geen aanvulling van het gemeen
buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht meer)
Essentieel: vergoeding komt op tafel te liggen, los van vraag naar
aansprakelijkheid
Toepassingsgebied: beperkt (niet meer algemeen)
Geen integrale schadevergoeding meer, maar vaak forfaitair bedrag
Vraag: Als slachtoffer via sociale zekerheid al deel van schade vergoed
krijgt, mag hij zich dan nog eens tot de schadeverwekker richten en
schade forfaitair laten vergoeden?
2. Rechtstreekse verzekeringen = eigenschadeverzekering
Verzekering als potentiële benadeelde (verzekering van potentieel
slachtoffer)
Alternatief vergoedingssysteem
Toepassingsgebied: beperkt
Voorbeelden: hospitalisatieverzekering, brandverzekering
Hospitalisatieverzekering = eigenschadeverzekering, als je ooit
naar ziekenhuis moet, dan zal verzekeraar die dekken
10
2024 – 2025
Samenvatting PowerPoint en lesnotities
,Inhoudsopgave
Examen............................................................................................................................................6
College 1 & 2: Inleiding..................................................................................................................7
Inleiding........................................................................................................................................7
Overzicht van de vergoedingsregelingen......................................................................................8
Functies.......................................................................................................................................14
Bronnen.......................................................................................................................................17
College 3 & 4: Inleidende bepalingen van boek 6......................................................................18
Het statuut van de bepalingen (art. 6.1 BW)..............................................................................18
Samenloop van aansprakelijkheidsregels (art. 6.2 en 6.3 BW)..................................................19
Samenloop: probleemstelling...................................................................................................19
Oude regels voor samenloop....................................................................................................22
Nieuwe regels voor samenloop................................................................................................23
Rechtspersonen (art. 6.4 BW).....................................................................................................28
College 5 & 6: Aansprakelijkheid voor eigen daad...................................................................30
Inleiding......................................................................................................................................30
Fout.............................................................................................................................................30
Vroeger.....................................................................................................................................30
Beginsel (art. 6.5 BW).............................................................................................................31
Definitie (art. 6.6 BW).............................................................................................................31
Gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout..........................................................40
Overmacht (art. 6.7 BW)..........................................................................................................40
Andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout (art. 6.8 BW)......................40
Aansprakelijkheid van minderjarigen en geestesgestoorden......................................................41
Minderjarigen...........................................................................................................................41
Personen met een geestesstoornis............................................................................................43
Immuniteiten............................................................................................................................44
College 7: Aansprakelijkheid voor andermans daad................................................................46
Inleiding: inleidende begrippen..................................................................................................46
Aansprakelijkheid van titularissen van het gezag over de persoon van minderjarigen (art. 6.12
BW).............................................................................................................................................46
Aansprakelijkheid van personen belast met het toezicht op anderen (art. 6.13, lid 1 BW)........48
Onderwijsinstellingen (art. 6.13, lid 2 BW)................................................................................49
Aansprakelijkheid van de aansteller voor aangestelden (art. 6.14 BW)....................................50
2
, Aansprakelijkheid van rechtspersonen voor hun bestuursorganen en de leden ervan (art. 6.15
BW).............................................................................................................................................51
College 8: Oorzakelijk verband...................................................................................................53
Basisregels (art. 6.18 BW)..........................................................................................................53
§ 1, al. 1: condicio sine qua non (noodzakelijke voorwaarde).................................................53
§ 1, al. 2: voldoende voorwaarde.............................................................................................53
§ 2: kennelijke onredelijkheid..................................................................................................55
Pluraliteit van aansprakelijken (art. 6.19-21 BW).....................................................................55
Art. 6.19 BW: mede-aansprakelijken: aansprakelijkheid in solidum......................................55
Art. 6.20 BW: eigen fout benadeelde: verdeling van aansprakelijkheid.................................56
Art. 6.21 BW: regresvorderingen.............................................................................................57
Causale onzekerheid – proportionele aansprakelijkheid (art. 6.22-23 BW)..............................58
Art. 6.22 BW: verlies van een kans (onzekerheid over causale karakter van de fout)............59
Art. 6.23 BW: alternatieve causaliteit (onzekerheid over identiteit aansprakelijke)...............60
College 9: Onzekerheden bij het beoordelen van het oorzakelijk verband (gastcollege)......60
Startpunt......................................................................................................................................60
Gelijkwaardigheid van voorwaarden.......................................................................................60
Leer van het rechtmatig alternatief/legitiem alternatief.............................................................61
Gelijkwaardigheid van voorwaarden.......................................................................................61
Rechtmatig/legitiem alternatief................................................................................................61
Onzekerheden over het oorzakelijk verband...............................................................................65
Principe (art. 8.4; 8.5; 8.6 BW)................................................................................................66
Verlies van een kans (art. 6.22 BW)........................................................................................66
Alternatieve causaliteit (art. 6.23 BW)....................................................................................67
Oefeningen (niet gezien in de les)............................................................................................67
College 10 & 11: Schade...............................................................................................................69
Inleiding......................................................................................................................................69
Begrip (art. 6.24 BW)..................................................................................................................69
Voorwaarden (art. 6.24 BW)......................................................................................................71
Belang......................................................................................................................................71
Persoonlijke schade..................................................................................................................72
Rechtmatig belang....................................................................................................................73
Zekere schade (art. 6.25 BW)..................................................................................................74
Soorten........................................................................................................................................74
Patrimoniale en extrapatrimoniale schade (art. 6.26 BW).......................................................74
Rechtstreekse en onrechtstreekse schade (art. 6.27 BW).........................................................75
Preventie van schade (art. 6.28 BW)..........................................................................................75
Voorbeschiktheid en voorafbestaande toestand (art. 6.29 BW).................................................76
3
, De zelfstandige juridische oorzaak.............................................................................................77
College 12: Gevolgen van aansprakelijkheid.............................................................................79
Inleiding......................................................................................................................................79
Begrip..........................................................................................................................................79
Basisregel (art. 6.30 BW)............................................................................................................79
Doelstelling (art. 6.31 § 1 BW)...................................................................................................79
Winstafdracht (art. 6.31 § 3 BW)................................................................................................80
Vormen (art. 6.31 § 2, lid 1 BW).................................................................................................81
Raming van de schade (art. 6.36 BW)........................................................................................81
Ogenblik van de bepaling van de omvang van de schade (art. 6.32 BW)..................................81
Bevel of verbod (art. 6.40 BW)...................................................................................................81
Indicatieve Tabel (reader)..........................................................................................................82
College 13: Overheidsaansprakelijkheid....................................................................................84
Inleiding......................................................................................................................................84
Wie of wat is de “overheid”?...................................................................................................84
Welke aansprakelijkheidsgronden?..........................................................................................85
Overheidsaansprakelijkheid op grond van art. 6.5 BW – Juridisch benaderd (drie
voorwaarden)..............................................................................................................................86
De fout.....................................................................................................................................86
Oorzakelijk verband.................................................................................................................91
Schade en schadeloosstelling...................................................................................................92
Besluit.........................................................................................................................................92
College 14: Klimaataansprakelijkheid (een contentieux met wetenschappelijke verankering,
waar mensenrechten in opmars zijn)..........................................................................................93
Inleiding......................................................................................................................................93
Achtergrondinformatie over klimaatprocesvoering (Climate change litigation).......................93
Wetenschappelijke achtergrondinformatie: basisfeiten over de klimaatopwarming en over het
IPCC...........................................................................................................................................94
Klimaataansprakelijkheid in de Belgische klimaatzaak: hoofdlijnen.......................................102
De kracht van aansprakelijkheid voor maatschappelijke onzorgvuldigheid: kennismaking met
de Shell-zaak.............................................................................................................................108
De opmars van de mensenrechten in de klimaataansprakelijkheid: opnieuw de Belgische
klimaatzaak...............................................................................................................................109
Slotopmerkingen.......................................................................................................................111
4
,College 15: De rol van grondrechten in het aansprakelijkheidsrecht...................................112
Inleiding....................................................................................................................................112
Privaatrecht en grondrechten...................................................................................................112
Gelijkenissen en verschillen...................................................................................................112
Doorwerking grondrechten in het privaatrecht......................................................................112
Interactie aansprakelijkheidsrecht en grondrechten................................................................113
Aansprakelijkheidsrecht als noodzakelijk middel voor afdwinging grondrechten................113
Grondrechten geven vorm aan het aansprakelijkheidsrecht..................................................115
Grondrechten stellen limieten aan het aansprakelijkheidsrecht.............................................116
Grondrechten in boek 6 BW......................................................................................................117
Fout, schade, oorzakelijk verband..........................................................................................118
Schadeloosstelling..................................................................................................................118
Overzicht: grondrechten in het aansprakelijkheidsrecht..........................................................122
College 16: Vergoeding van medische schade..........................................................................123
Inleidng.....................................................................................................................................123
Medische aansprakelijkheid......................................................................................................123
Rechtsverhoudingen...............................................................................................................123
Aansprakelijkheid voor medische fouten...............................................................................124
Aansprakelijkheid voor gebrekkige medische zaken.............................................................127
Fonds voor Medische Ongevallen (FMO)................................................................................134
College 17: Aansprakelijkheidsverzekeringen.........................................................................136
Inleiding....................................................................................................................................136
Aansprakelijkheidsverzekering.................................................................................................136
Verzekeringsovereenkomst........................................................................................................137
Vergoeding van de benadeelde.................................................................................................140
Verhaal van de verzekeraar......................................................................................................142
College 18: Coördinatie tussen vergoedingsregelingen en verhaal van derde-betalers.......144
Inleiding....................................................................................................................................144
Drie modellen............................................................................................................................145
Inleiding.................................................................................................................................145
Model 1: vergoeding met uitsluiting van aansprakelijkheid..................................................146
Model 2: cumulatie van vergoedingen...................................................................................151
Model 3: cumulatieverbod en verhaal....................................................................................152
Wat brengt boek 6?...................................................................................................................154
Toepassing................................................................................................................................154
Besluit.......................................................................................................................................155
5
,Examen
Schriftelijk examen
Vier vragen, drie uur
VRG-codex en reader met wetgeving toegelaten (reader met MvT en ander
materiaal niet toegelaten)
6
,College 1 & 2: Inleiding
Inleiding
Boek 6: over schadevergoedingsrecht of buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
Titel vak schadevergoedingsrecht: bewust gekozen, omdat we ruimer gaan
dan louter het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
Historisch uitgangspunt schadevergoedingsrecht: “The loss lies where it
falls.”
Slachtoffer van gemaakte schade draagt die schade
verwachtingen van een moderne verzorgingsstaat
Historisch uitganspunt stemt niet meer helemaal overeen met wat wij als
moderne verzorgingsstaat verwachten
Huidige verwachtingen: slachtoffer van schade vergoeden, kijken wie die
schade moet gaan
Uitganspunt moderne verzorgingsstaa: “pech moet weg.”
Doelstelling cursus
of en onder welke voorwaarden kan een benadeelde die schade lijdt ten
gevolge van activiteiten van andere personen aanspraak maken op herstel
van de geleden schade?
Voorbeeld: Shell-zaak
Shell-case: klimaatzaken tot nu toe altijd groep burgers die de overheid
dagvaardt o.b.v. art. 1382 oud BW = art. 6.5 BW
Maar nu ook grote ondernemingen gedagvaard, zoals Shell (grote CO2
utistoot, dus eigenlijk heeft dat aandeel in opwarming van klimaat) gaat
veel verder dan overheid dagvaarden
In eerste aanleg heeft rechter beslist dat shell zich onzorgvuldig heeft
gedragen door niet goed na te denken over CO2 uitstoot, rechter ging zo ver
dat ze zeiden bevoegd te zijn om sanctie uit te spreken (moesten CO2 uitstoot
tegen bepaalde datum tot …% verminderen)
Wat wringt daarmee? Kritiek?
- Iedereen is schuldig aan opwarming aarde en er wordt één speler uit
gehaald
- Probleem van oorzakelijk verband: stel we denken de fout van Shell
weg, dan hebben we mogelijks nog steeds dezelfde schade (onzeker
in hoeverre fout van Shelle en opwarming aarde verbonden zijn)
Shell is natuurlijk wel enorm grote speler, dus misschien daarom
wel oorzakelijk verband, maar nog altijd onzekerheid daarover
- Schending van scheiding der machten: scheiding is niet meer heel
strikt (checks and balances toegelaten), dus rechter mag wel
controleren of overheid juiste dingen doet, maar vraag is of jij dan
mag gaan beslissen wat er dan wel moet gebeuren?
In Hoger Beroep heeft men opnieuw de onzorgvuldigheid
vastgesteld, maar heeft de rechter gezegd dat ze geen percentage
kunnen plakken op hoeveelheid om te reduceren, omdat er geen
wetenschappelijke concensus over is, in HB is er beetje
teruggekomen op de verregaande uitspraak uit eerste aanleg
Voorbeeld: Julie van Espen
Casus overheidsaansprakelijkheid
Man was al veroordeeld in eerste aanleg, hoger beroep ingesteld, maar niet
behandeld omdat er te weinig personeel was
7
, Vraag: als gerecht gedaan had optijd wat het had moeten doen, had die
man dan niet in de gevangenis gezeten op dat moment en dit niet kunnen
doen?
Ouders hebben gezegd dit kan niet, aansprakelijkheidsrecht niet enkel ingezet
om groot bedrag te krijgen, maar ook zorgen dat het niet nog eens gebeurd
(voornaamste doel ouders)
Eerste aanleg is overheid veroordeeld en staat is niet in hoger beroep gegaan
(slimme zet van overheid, zou anders veel kritiek op gekomen zijn)
Voorbeeld: Babboe bakfietsen (zie bijlage op Toledo)
Kader fietsen bevatte een productiefout fietsen braken soms in twee
tijdens het rijden
Typische casus aansprakelijkheidsrecht productaansprakelijkheid, mogelijk
om producent aan te spreken
Massaclaim ingesteld: procedure in nederland, groepsprocedure ingesteld
voor aantal geputeerden (duizenden)
Voorbeeld: 3M
Oosterweelverbinding in antwerpen, infrastructuurwerken in antwerpen
In kader van burenhinder
Bij opstarten van de werken heeft man opgemerkt dat er veel vervuiling is in
de grond (pfos en pfas) gelinkt aan 3M, dat is bedrijf dat pfos en pfas
produceert daar in de buurt en dat die stoffen loosde in het water, heel wat
mensen die daar wonen zijn heel ongerust, heel wat mensen hebben te hoge
waarden in hun bloed
Eén gezin dat in die buurt een huis heeft gekocht paar jaar geleden en dat nu
ongerust is en die hebben casus burenhinder gestart (voordeeld at je geen
fout moet bewijzen, maar je moet enkel onevenwicht bewijzen) dan recht
op passende compensatie, gaat naar vrederechter (nu gaan ze ook soort van
massaclaim doen via dit soort proces)
Voorbeeld: Nederlandse vissersbond tegen 3M (zie bijlage op Toledo)
Schelde te vervuild om te vissen starten claim tegen 3M
Voorbeeld: kleinere casussen schadevergoedingsrecht, bijvoorbeeld …
- Verkeersongevallen
- Iemand in elkaar geslagen
- Vandalisme
Overzicht van de vergoedingsregelingen
Aansprakelijkheid en aansprakelijkheidsverzekering
Gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (Art. 1382-1386bis oud
BW / Boek 6)
Artikel 1382 oud BW: persoonlijke aansprakelijkheid, aansprakelijkheid voor
eigen daad
Aansprakelijkheid voor andermans daad: aansprakelijkheid voor personen,
zaken en dieren = kwalitatieve aansprakelijkheid = foutloze
aansprakelijkheid
Voordeel van kwalitatieve aansprakelijkheid:
- Meer garantie dat er betaald wordt (iemand die meer solvabel is)
- Juridisch technisch voordeel dat er met vermoedens gewerkt
wordt (bewijsvoordeel) (volstaat dat er gebrekkige zaak is, dan
wordt fout vermoed)
Kwalitatieve aansprakelijkheid in gaval van:
- Personen:
8
, o Onderwijzers staan in voor hun leerlingen
o Aanstellers voor hun aangestelden (bv. werkgevers voor
werknemers)
Er moet ondergeschikt verband zijn (moet controle of
toezicht uitoefenen over aangestelde)
- Zaken
- Dieren
Burgerlijk Wetboek van 1804 met gemeen buitencontractueel
aansprakelijkheidsrecht lange tijd enige uitzondering op uitgangspunt
Enige uitzondering om schade te verhalen op schadeverwekker
Maar strenge voorwaarden: fout – schade – oorzakelijk verband
Voordeel gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht: als je
voorwaarden vervult, dan integrale schadevergoeding voor slachtoffer
Toepassingsgebied: algemeen, alle fouten kunnen eronder vallen (art. 1382
oud BW liet veel ruimte voor aansprakelijkheden)
Objectieve of foutloze aansprakelijkheid
Eind 19de eeuw: industrialisering en opkomst moderne technologie
Aansprakelijkheid zonder bewijs van fout = foutloze aansprakelijkheid
Toepassingsgebied: fragmentarisch, verschillend voor elk regime (dus niet
meer algemeen)
Voorbeeld van wettelijke oorsprong: productenaansprakelijkheid
Nieuwe richtlijn productaanspraklijkheid gestemd moet omgezet worden
naar Belgisch recht (richtlijn is gewijzigd, omdat AI er is gekomen hoe
lossen we ansprakelijkheidprobleem op als AI aan de oorsprong ligt)
Voorbeeld van jurisprudentiële oorsprong (verankerd in art. 3.101 BW):
bovenmatige burenhinder
Bijzondere vorm: risico-aansprakelijkheid
Nog iets verder gegaan
Vermoeden van fout en oorzakelijk verband: volstaat dat de persoon
die aangesproken wordt een bepaalde band heeft met het
schadeverwekkende feit
Bv. in kerncentrales, stel dat daar ongeval is, dan rust op uitbater
kerncentrale risico-aansprakelijkheid (enkel bewijzen dat er band is
tussen jouw schade en de activiteit van de kerncentrale)
Aansprakleijkheid geplafooneeerd in dit geval (anders geen enkele
verzekeraar die dit wil verzekeren)
Verplichte verzekering en risico-aansprakelijheid vaak in
driehoeksverhouding gebruikt
Aansprakelijkheidsverzekering
Vastgesteld dat gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht niet
volstaat om alles te vergoeden wat vergoed zou moeten worden (dekt enkel
op grond van regels van aansprakelijkheidsrecht)
Aansprakelijkheidsverzekeringen als reactie daarop = familiale verzekering
(dekt eigenlijk schadegevallen in je privé leven) (aanvulling op
buitencontractuele aansprakelijkheid), tweede vergoedingsmechanisme die je
als potentiele aansprakelijke afsluit
Verzekering als potentiële aansprakelijke, voor gevallen waarin je zelf
aansprakelijk bent, dat wordt gedekt
Verzekeraar komt enkel tussen als vaststaat dat verzekerde aansprakelijk
is
9
, Wettelijke regeling: art. 141-153 Wetboek Verzekeringen (= WV)
Belang van aansprakelijkheidsverzekeringen toegenomen in de tijd
Aantal verplichte verzekeringen:
- WAM-verzekering: wet op aanspraklieijkheid motorvoertuigen
(zodat slachtoffer niet kan stoten op een insolvabele bestuurder)
- BA exploitatie voor ondernemingen
- Beroepsaansprakelijkheid-verzekering voor vrije beroepen (bv.
voor advocaten, notarissen, …)
- Vrijwilligersorganisaties (bv. VRG)
- Aannemers, architecten en andere dienstverleners in de
bouwsector
Rechtstreekse vordering van de benadeelde tegen verzekeraar toegekend
door wet (art. 150 WV)
Principe: derde kan geen rechten putten uit contract tussen anderen
Uitzondering: slachtoffer kan rechtstreeks de verzekeraar aaspreken
Zo vermijd je vermenging in het vermogen van de
schadeverwekker, want je kan rechtstreeks aanspreken
In hoeverre kan de verzekeraar excepties inroepen? Zie infra
Wat bij vluchtmisdrijf?
Sociale zekerheid, rechtstreekse verzekeringen, schadefondsen
1. Sociale zekerheid
Klassieke sociale zekerheid: door toekennen vervangingsinkomen,
werkenden beschermen tegen omstandigheden (bv. economische
ongeschiktheid) die het vermogen om eigen inkomen te verwerven
aantasten
Zorgen dat als je slachtoffer wordt van schadegeval waardoor je tijd
niet kan gaan werken, dat je deel van die kosten vergoed krijgen voor
een bepaalde tijd
Sociale bijstand: personen die onvrijwillig niet over beroeps- of
vervangingsinkomen beschikken, hebben aanspraak op bepaalde
uitkeringen (bv. leefloon)
Alternatief vergoedingssysteem (geen aanvulling van het gemeen
buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht meer)
Essentieel: vergoeding komt op tafel te liggen, los van vraag naar
aansprakelijkheid
Toepassingsgebied: beperkt (niet meer algemeen)
Geen integrale schadevergoeding meer, maar vaak forfaitair bedrag
Vraag: Als slachtoffer via sociale zekerheid al deel van schade vergoed
krijgt, mag hij zich dan nog eens tot de schadeverwekker richten en
schade forfaitair laten vergoeden?
2. Rechtstreekse verzekeringen = eigenschadeverzekering
Verzekering als potentiële benadeelde (verzekering van potentieel
slachtoffer)
Alternatief vergoedingssysteem
Toepassingsgebied: beperkt
Voorbeelden: hospitalisatieverzekering, brandverzekering
Hospitalisatieverzekering = eigenschadeverzekering, als je ooit
naar ziekenhuis moet, dan zal verzekeraar die dekken
10
