Hoofdstuk 1: Het cardiovasculaire systeem
1. Inleiding
Het cardiovasculaire systeem (bloedvatenstelsel) zorgt ervoor dat:
alle cellen zuurstof en voedingsstoffen krijgen,
afvalstoffen en koolzuurgas worden afgevoerd.
Deze uitwisseling gebeurt bij het extracellulair weefselvocht, dat
continu wordt ververst. Dit vocht:
ontvangt zuurstof en voedingsstoffen uit het bloed,
geeft afvalstoffen en koolzuurgas aan het bloed af.
De uitwisseling vindt plaats in de capillairen (haarvaten), die liggen
tussen:
arteriën (slagaders) en
venen (aders).
De opname en afgifte van gassen verloopt als volgt:
Zuurstof: opgenomen in de longen, vervoerd via het bloed naar de
weefsels.
Koolzuurgas: vanuit de weefsels terug naar de longen om
uitgeademd te worden.
Voedingsstoffen uit het spijsverteringsstelsel:
gaan via het bloed naar de lever en vervolgens naar de weefsels.
Afbraakproducten:
worden via het bloed naar de nieren vervoerd en uitgescheiden.
Hormonen:
worden door endocriene klieren aan het bloed afgegeven en
verspreid over het lichaam.
Warmte:
wordt via de bloedcirculatie door het lichaam verspreid.
Transport- en beschermende functies van het bloed
Naast transport heeft het bloed ook:
een regulerende functie (zoals temperatuurregeling),
, een beschermende functie (bijv. tegen infecties, zie fysiologie).
Bij zoogdieren, inclusief de mens, zijn er twee bloedsomlopen:
1. Kleine bloedsomloop:
o Van het hart naar de longen en terug.
o Voor gasuitwisseling (zuurstof erin, koolstofdioxide eruit).
2. Grote bloedsomloop (systemische circulatie):
o Van het hart naar het hele lichaam en terug.
o Voor het transport van voedingsstoffen, zuurstof, afvalstoffen,
enz.
Het hart is een dubbele spierpomp die beide systemen in beweging
houdt. Het regelt de bloedstroom met hartkleppen.
Onderzoek van het cardiovasculaire systeem
Bij het bestuderen van het cardiovasculaire systeem let je op:
het hart,
de bloedvaten die bloed van en naar het hart vervoeren:
o arteriën (hart → lichaam),
o venen (lichaam → hart),
de netwerken van bloedvaten binnen de weefsels (capillairen).
2. Het hart (cor)
Het hart is een holle spier en ligt in het mediastinum (de ruimte in de
borstkas tussen de longen). Hier liggen ook de grote bloedvaten, de
slokdarm, en de luchtpijp.
Door samentrekking van de hartspier worden de holtes van het hart
geleegd en wordt het bloed voortgestuwd in de bloedsomloop.
Opbouw van het hart
,Het hart is verdeeld in een rechterhelft en een linkerhelft, elk met twee
holtes:
Atrium (voorkamer): ontvangt bloed.
Ventrikel (kamer): pompt bloed weg uit het hart.
Inkomend bloed (naar de atria):
Rechter atrium: ontvangt bloed uit het lichaam via de vena cava
superior en inferior, en vanuit het hart zelf via de coronaire
venen. (systemische bloedsomloop)
Linker atrium: ontvangt bloed uit de longen via de
pulmonaalvenen (kleine bloedsomloop).
Uitgaand bloed (via de ventrikels):
Rechter ventrikel: stuurt bloed naar de longen via de truncus
pulmonalis (kleine bloedsomloop).
Linker ventrikel: stuurt bloed naar het lichaam via de aorta
(grote bloedsomloop = systemische bloedsomloop).
Scheiding van de hartdelen
Atriumscheiding: door het septum interatriale tussenwand
tussen beide atri (ligt parallel met as v/h hart).
Ventrikelscheiding: door het septum interventriculare
tussenwand tussen beide ventrikels.
o Let op: het interventriculair septum ligt in één vlak met de
wand van het rechter ventrikel.
Atria en ventrikels zijn gescheiden door het septum
atrioventriculare
Kleppen in het hart
De overgang tussen de atria en ventrikels wordt geregeld door
atrioventriculaire kleppen:
Rechts: ostium atrioventriculare dextrum (drie-slippige klep).
Links: ostium atrioventriculare sinistrum (mitralisklep/twee-
slippige klep).
De uitgangen van de ventrikels hebben halvemaanvormige kleppen:
, Pulmonalisklep: bij het ostium trunci pulmonalis.
Aortaklep: bij het ostium aortae.
Deze kleppen zorgen ervoor dat bloed niet terugstroomt en
openen/sluiten automatisch door drukveranderingen in het hart bij elke
contractie (samentrekking) en relaxatie (ontspanning).
A. Ligging en uitwendige vorm van het hart
Algemene kenmerken
Het hart is iets groter dan een gebalde vuist en weegt tussen 250
en 350 gram.
De vorm is vergelijkbaar met een onregelmatige kegel, waarvan
de lange as schuin loopt van achter naar voren, naar beneden en
naar links, onder een hoek van 40–45° ten opzichte van het frontaal
en sagittaal vlak.
De scheiding tussen linker en rechter harthelft maakt
eveneens een hoek van ongeveer 40–45° met het sagittaal vlak.
Oriëntatie en ligging
Basis cordis (hartbasis):
o Gericht naar boven, dorsaal en rechts.
o Bevindt zich tegen de wervelzuil ter hoogte van de 4e t/m 6e
thoracale wervel.
Apex cordis (hartpunt):
o Gericht naar beneden, voren en links.
o Bevindt zich in de 5e tussenribruimte, op 8–10 cm van de
middenlijn, tegen de voorste thoraxwand.
o Voelbaar aan voorste thoraxwand en soms zichtbaar bij de
systole noemt men de ictus cordis (puntstoot).
Hartgroeven (sulci) en oppervlakkige indeling
1. Inleiding
Het cardiovasculaire systeem (bloedvatenstelsel) zorgt ervoor dat:
alle cellen zuurstof en voedingsstoffen krijgen,
afvalstoffen en koolzuurgas worden afgevoerd.
Deze uitwisseling gebeurt bij het extracellulair weefselvocht, dat
continu wordt ververst. Dit vocht:
ontvangt zuurstof en voedingsstoffen uit het bloed,
geeft afvalstoffen en koolzuurgas aan het bloed af.
De uitwisseling vindt plaats in de capillairen (haarvaten), die liggen
tussen:
arteriën (slagaders) en
venen (aders).
De opname en afgifte van gassen verloopt als volgt:
Zuurstof: opgenomen in de longen, vervoerd via het bloed naar de
weefsels.
Koolzuurgas: vanuit de weefsels terug naar de longen om
uitgeademd te worden.
Voedingsstoffen uit het spijsverteringsstelsel:
gaan via het bloed naar de lever en vervolgens naar de weefsels.
Afbraakproducten:
worden via het bloed naar de nieren vervoerd en uitgescheiden.
Hormonen:
worden door endocriene klieren aan het bloed afgegeven en
verspreid over het lichaam.
Warmte:
wordt via de bloedcirculatie door het lichaam verspreid.
Transport- en beschermende functies van het bloed
Naast transport heeft het bloed ook:
een regulerende functie (zoals temperatuurregeling),
, een beschermende functie (bijv. tegen infecties, zie fysiologie).
Bij zoogdieren, inclusief de mens, zijn er twee bloedsomlopen:
1. Kleine bloedsomloop:
o Van het hart naar de longen en terug.
o Voor gasuitwisseling (zuurstof erin, koolstofdioxide eruit).
2. Grote bloedsomloop (systemische circulatie):
o Van het hart naar het hele lichaam en terug.
o Voor het transport van voedingsstoffen, zuurstof, afvalstoffen,
enz.
Het hart is een dubbele spierpomp die beide systemen in beweging
houdt. Het regelt de bloedstroom met hartkleppen.
Onderzoek van het cardiovasculaire systeem
Bij het bestuderen van het cardiovasculaire systeem let je op:
het hart,
de bloedvaten die bloed van en naar het hart vervoeren:
o arteriën (hart → lichaam),
o venen (lichaam → hart),
de netwerken van bloedvaten binnen de weefsels (capillairen).
2. Het hart (cor)
Het hart is een holle spier en ligt in het mediastinum (de ruimte in de
borstkas tussen de longen). Hier liggen ook de grote bloedvaten, de
slokdarm, en de luchtpijp.
Door samentrekking van de hartspier worden de holtes van het hart
geleegd en wordt het bloed voortgestuwd in de bloedsomloop.
Opbouw van het hart
,Het hart is verdeeld in een rechterhelft en een linkerhelft, elk met twee
holtes:
Atrium (voorkamer): ontvangt bloed.
Ventrikel (kamer): pompt bloed weg uit het hart.
Inkomend bloed (naar de atria):
Rechter atrium: ontvangt bloed uit het lichaam via de vena cava
superior en inferior, en vanuit het hart zelf via de coronaire
venen. (systemische bloedsomloop)
Linker atrium: ontvangt bloed uit de longen via de
pulmonaalvenen (kleine bloedsomloop).
Uitgaand bloed (via de ventrikels):
Rechter ventrikel: stuurt bloed naar de longen via de truncus
pulmonalis (kleine bloedsomloop).
Linker ventrikel: stuurt bloed naar het lichaam via de aorta
(grote bloedsomloop = systemische bloedsomloop).
Scheiding van de hartdelen
Atriumscheiding: door het septum interatriale tussenwand
tussen beide atri (ligt parallel met as v/h hart).
Ventrikelscheiding: door het septum interventriculare
tussenwand tussen beide ventrikels.
o Let op: het interventriculair septum ligt in één vlak met de
wand van het rechter ventrikel.
Atria en ventrikels zijn gescheiden door het septum
atrioventriculare
Kleppen in het hart
De overgang tussen de atria en ventrikels wordt geregeld door
atrioventriculaire kleppen:
Rechts: ostium atrioventriculare dextrum (drie-slippige klep).
Links: ostium atrioventriculare sinistrum (mitralisklep/twee-
slippige klep).
De uitgangen van de ventrikels hebben halvemaanvormige kleppen:
, Pulmonalisklep: bij het ostium trunci pulmonalis.
Aortaklep: bij het ostium aortae.
Deze kleppen zorgen ervoor dat bloed niet terugstroomt en
openen/sluiten automatisch door drukveranderingen in het hart bij elke
contractie (samentrekking) en relaxatie (ontspanning).
A. Ligging en uitwendige vorm van het hart
Algemene kenmerken
Het hart is iets groter dan een gebalde vuist en weegt tussen 250
en 350 gram.
De vorm is vergelijkbaar met een onregelmatige kegel, waarvan
de lange as schuin loopt van achter naar voren, naar beneden en
naar links, onder een hoek van 40–45° ten opzichte van het frontaal
en sagittaal vlak.
De scheiding tussen linker en rechter harthelft maakt
eveneens een hoek van ongeveer 40–45° met het sagittaal vlak.
Oriëntatie en ligging
Basis cordis (hartbasis):
o Gericht naar boven, dorsaal en rechts.
o Bevindt zich tegen de wervelzuil ter hoogte van de 4e t/m 6e
thoracale wervel.
Apex cordis (hartpunt):
o Gericht naar beneden, voren en links.
o Bevindt zich in de 5e tussenribruimte, op 8–10 cm van de
middenlijn, tegen de voorste thoraxwand.
o Voelbaar aan voorste thoraxwand en soms zichtbaar bij de
systole noemt men de ictus cordis (puntstoot).
Hartgroeven (sulci) en oppervlakkige indeling
