- introductie -
>> insteek (zowel criminologisch als juridisch)
>> context waarin een bepaalde strafbaarstelling is ontstaan (vanuit EU, vanuit maatschappelijke
onvrede, …) → nationaal, internationaal, …
>> kritisch wetsvoorstellen bekijken
>> misdrijven uit Boek 2 - bijzondere wetgeving - logisch verschil tussen tussen opzet
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -1-
,~ BIJZONDER STRAFRECHT- -2-
,update nieuw strafwetboek
STAP 1 – HET MISDRIJF
H1) BESTANDDELEN VAN EEN MISDRIJF
ARTIKEL 5 SW
“Er is slechts een misdrijf indien een (1) materieel bestanddeel en een (2) moreel bestanddeel
aanwezig zijn. De gedraging wordt geacht (3) wederrechtelijk te zijn wanneer het materieel en het
moreel bestanddeel vervuld zijn. De wet kan eveneens voorzien in (4) verzwarende bestanddelen.”
>> vijfde bestanddeel “strafwaardigheid” : niet heel consistent door iedereen aanvaard als bestanddeel
van een misdrijf.
“Een misdrijf is een strafbare gedraging, i.e. een gedraging waarvoor een straf kan opgelegd worden”
(1) MATERIEEL BESTANDDEEL : artikel 6
WAT? — waarneembare gedraging - iets wat uit een handelen of een nalaten bestaat.
VB ART 463 Sw. : diefstal — bedrieglijk wegnemen (= positieve handeling), zelfs kortstondig, van een
zaak die aan een ander toebehoort.
VB ART 299 Sw. : schuldigverzuim — het nalaten van hulp verlenen of te verschaffen aan iemand die
in gevaar verkeert.
VB ART 691 Sw. : subsidiefraude — combinatie tussen gedragingen, waarbij ene handeling is en
andere is een nalaten. dus foute verklaring (= handeling), maar tegelijk ook het nalaten om de diensten
op de hoogte te brengen van de realiteit.
aangevuld met …
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -3-
, ● GEVOLG — soms wordt verwezen naar het gevolg dat moet intreden als materieel element
VB ART 193 Sw. : gewelddaden met de dood tot gevolg (= dit is ook deel van materieel
bestanddeel)
● HOEDANIGHEID — soms wordt het misdrijf aangevuld met de hoedanigheid van bepaalde
personen.
VB ART 200 Sw. : gewelddaden op minderjarige — het feit dat een minderjarige betrokken is,
is noodzakelijk/moet aanwezig zijn als materieel bestanddeel van het misdrijf.
VB ART 201 Sw. : intrafamiliale gewelddaden — gewelddaden gepleegd op een bloedverwant
of aanverwant in de rechte of neerdalende lijn.
◊ tijdsverloop is irrelevant maar causaliteit is cruciaal.
◊ equivalentieleer : “elke gebeurtenis zonder dewelke het gevolg zich niet zou hebben voorgedaan”
◊ adequatieleer : “enkel gebeurtenissen die normaal rechtstreeks tot gevolg aanleiding zouden
geven”
(2) MOREEL BESTANDDEEL : artikel 7
WAT? — ingesteldheid van de dader : moreel - de intentie van de dader. >> artikel opgedeeld in 3
paragrafen die overeenkomen met 3 misdrijftypen.
a) reglementair misdrijf — onrechtstreeks vermeld in paragraaf 1. dit is een “schuld door
wetsinbreuk”. deze gedraging is gesteld door iemand die in staat bewust en uit vrije wil te handelen.
>> het gaat dus niet over hoe jij erin stond op het moment van het stellen van de feiten, maar over jou
als persoon ⇒ DUS competentie van iemand , heeft te maken met het mensbeeld.
— gaat dus niet over bewust ‘deze’ handeling stellen, maar gaat erover dat je als persoon in staat bent
om vrij en bewust te handelen.
● TENZIJ : onoverkomelijke dwaling x onoverwinnelijke dwang — door omstandigheden op
dat moment niet in staat bewust x vrij te handelen.
VB werkzaamheden viaduct vilvoorde : laswerken aan onderkant brug, in weekend verbod om
over brug te rijden, veel borden geplaatst. een chauffeur tegengehouden, hij beroept zich op
dwaling. dit gaat niet, want normaal redelijk chauffeur zou niet gedwaald hebben. >> dus geen
onoverkomelijk dwaling, want er waren voldoende mogelijkheden om kennis van te nemen.
VB bus defect mechanisme : bus kan niet remmen x blijft versnellen door een probleem met
de versnellingsapparatuur. in deze situatie is de chauffeur niet in staat vrij te handelen. hij
kan niet 90 km/h rijden >> dus wel onoverwinnelijke dwang door technisch defect.
◊ bewijslast — het OM moet het materieel aantonen & moreel element aantonen; hierbij volstaat
het vrij x bewust in staat zijn van het stellen van handelingen.
● MAAR INDIEN DWALING OF DWANG — de betrokkene moet deze dwang of dwaling
aantonen.
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -4-
,b) opzettelijk misdrijf — paragraaf 2. misdrijf waarbij je als persoon in staat bent vrij x bewust te
handelen met daarboven een algemeen OF een bijzonder opzet.
● ALGEMEEN OPZET — het opzet heeft te maken met de gedraging, je stelt opzettelijk deze
bepaalde gedraging.
VB ART 197 Sw. : gewelddaden met de dood tot gevolg — gewelddaden die de dood tot gevolg
hebben, zonder dat dader handelde met oogmerk om te doden. >> dus algemeen opzet mbt
gedrag, nl het opzettelijk gewelddaden toebrengen.
● BIJZONDER OPZET — het opzet heeft te maken met het resultaat of met de bijzondere
geestesgesteldheid.
VB ART 96 Sw. : doodslag — het doden van een ander persoon met het oogmerk om hem te
doden. >> dus bijzonder opzet, want je wilt het gevolg, nl het overlijden.
VB ART 240 Sw. : laster — laster is in openbaar kwaadwillig opzet aan een persoon een feit te
laste leggen dat eer kan krenken. >> dus bijzonder opzet, want de ingesteldheid is
kwaadwillig.
● GANS BIJZONDER OPZET — niet duidelijk of verdwenen is uit nieuw Sw. onderscheid is
vaak louter theoretisch en moeilijk te onderscheiden in de praktijk.
VB ART 226 Sw. : gijzeling — vrijheidsberoving of ontvoering met het oogmerk het
slachtoffer borg te doen staan voor voldoening van iets anders >> dus gans bijzonder opzet,
gaat niet alleen over gedrag x gevolg, maar je wilt nog iets bijkomends.
◊ bewijslast — volledig bij het OM. maar nuance op de equivalentieleer door de voorzienbaarheid
en de hoedanigheid.
c) onopzettelijk misdrijf — paragraaf 3. misdrijf waarbij je in staat bent vrij x bewust te handelen
met daarenboven een zware fout door ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid.
VB ART 336 Sw. : nalaten van onderhoud — nalaten van onderhoud door een ernstig gebrek aan
voorzorg of voorzichtigheid van een minderjarige.
VB ART 337 Sw. : nalaten van onderhoud dood tot gevolg — idem, maar dan met de dood tot gevolg.
>> moet dus wel gaan om een ernstige gebrek aan voorzorg.
VB baby van 5 maanden overleden in Gent : veel opschudding, gezin op de radar van gezinshulp
organisaties. deze hebben niet kunnen verhinderen dat kind door gebrek aan voeding x steun
overleden is.
◊ fout drempel — ligt anders bij strafrecht en burgerlijk recht. bij strafrecht kan het soms zijn dat
iets niet de fout drempel overtreedt, terwijl bij burgerlijk recht wel een fout uitmaakt. in nieuw
strafwetboek is er gekozen voor een “zware fout” om de drempel naar een misdrijf te overstijgen.
>> dus voor niet ernstige gedragingen zijn niet strafwaardig hiervoor omdat ze de drempel niet
halen.
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -5-
, ◊ culpa levissima — niet weerhouden in het nieuwe strafwetboek. Enkel culpa lata is verenigbaar
met de subsidiariteit van het strafrecht
>> opmerking : moreel element niet altijd even duidelijk in het misdrijf vermeld. daarom teruggrijpen
naar voorbereidende werken om de bedoeling van wetgever te vinden.
DAAROM VUISTREGEL
— stilzwijgen in Boek II : dan mag je ervan uitgaan dat het een opzettelijk misdrijf is met een
algemeen opzet.
— stilzwijgen in bijzonder wet : dan mag je ervan uitgaan dat je in staat bewust en vrij kunt
handelen (= dus reglementair opzet)
(3) WEDERRECHTELIJKHEID : artikel 10
WAT? — de afwezigheid van rechtvaardigingsgronden : wettelijk voorschrift - bevel van overheid -
noodtoestand - wettige verdediging - wettig verzet. >> omstandigheden die de gedraging geoorloofd of
gerechtvaardigd maken.
vroeger — noodtoestand; niet wettelijk verankerd.
vandaag — noodtoestand kan wel.
◊ bewijslast — weerlegbaar vermoeden van wederrechtelijkheid als materieel en moreel element
vervuld zijn —> bewijs van rechtvaardigingsgrond moet geleverd worden door de verdachte.
● TENZIJ — expliciet vermeld wordt dat dat niet kan.
(4) VERZWARENDE BESTANDDELEN
WAT? — omstandigheid die een impact heeft op het misdrijf en het strafniveau verzwaard. in nieuw
Sw is er onderscheid tussen verzwarende bestanddelen en factoren.
verzwarende bestanddelen — hebben te maken met de. bestanddelen met het misdrijf. dus misdrijf
komt in een hogere straf categorie terecht
VB gewone gijzeling, straf van niveau 5, maar bij verzwaarde gijzeling waarbij één hiervan voorkomt,
dan wordt het een straf van niveau 6. >> dus je misdrijf komt in een hogere categorie terecht
>< verzwarende factor — straftoemetingsrichtlijnen voor een rechter bestaat niet, maar rechter
heeft brede discretionaire ruimte in een bepaalde strafvork met een groot minimum en maximum.
● DUS — lijstje van omstandigheden die zich kunnen voordoen in een dossier, die aanleiding
kunnen geven tot een hogere kant van de straf binnen éénzelfde categorie.
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -6-
>> insteek (zowel criminologisch als juridisch)
>> context waarin een bepaalde strafbaarstelling is ontstaan (vanuit EU, vanuit maatschappelijke
onvrede, …) → nationaal, internationaal, …
>> kritisch wetsvoorstellen bekijken
>> misdrijven uit Boek 2 - bijzondere wetgeving - logisch verschil tussen tussen opzet
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -1-
,~ BIJZONDER STRAFRECHT- -2-
,update nieuw strafwetboek
STAP 1 – HET MISDRIJF
H1) BESTANDDELEN VAN EEN MISDRIJF
ARTIKEL 5 SW
“Er is slechts een misdrijf indien een (1) materieel bestanddeel en een (2) moreel bestanddeel
aanwezig zijn. De gedraging wordt geacht (3) wederrechtelijk te zijn wanneer het materieel en het
moreel bestanddeel vervuld zijn. De wet kan eveneens voorzien in (4) verzwarende bestanddelen.”
>> vijfde bestanddeel “strafwaardigheid” : niet heel consistent door iedereen aanvaard als bestanddeel
van een misdrijf.
“Een misdrijf is een strafbare gedraging, i.e. een gedraging waarvoor een straf kan opgelegd worden”
(1) MATERIEEL BESTANDDEEL : artikel 6
WAT? — waarneembare gedraging - iets wat uit een handelen of een nalaten bestaat.
VB ART 463 Sw. : diefstal — bedrieglijk wegnemen (= positieve handeling), zelfs kortstondig, van een
zaak die aan een ander toebehoort.
VB ART 299 Sw. : schuldigverzuim — het nalaten van hulp verlenen of te verschaffen aan iemand die
in gevaar verkeert.
VB ART 691 Sw. : subsidiefraude — combinatie tussen gedragingen, waarbij ene handeling is en
andere is een nalaten. dus foute verklaring (= handeling), maar tegelijk ook het nalaten om de diensten
op de hoogte te brengen van de realiteit.
aangevuld met …
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -3-
, ● GEVOLG — soms wordt verwezen naar het gevolg dat moet intreden als materieel element
VB ART 193 Sw. : gewelddaden met de dood tot gevolg (= dit is ook deel van materieel
bestanddeel)
● HOEDANIGHEID — soms wordt het misdrijf aangevuld met de hoedanigheid van bepaalde
personen.
VB ART 200 Sw. : gewelddaden op minderjarige — het feit dat een minderjarige betrokken is,
is noodzakelijk/moet aanwezig zijn als materieel bestanddeel van het misdrijf.
VB ART 201 Sw. : intrafamiliale gewelddaden — gewelddaden gepleegd op een bloedverwant
of aanverwant in de rechte of neerdalende lijn.
◊ tijdsverloop is irrelevant maar causaliteit is cruciaal.
◊ equivalentieleer : “elke gebeurtenis zonder dewelke het gevolg zich niet zou hebben voorgedaan”
◊ adequatieleer : “enkel gebeurtenissen die normaal rechtstreeks tot gevolg aanleiding zouden
geven”
(2) MOREEL BESTANDDEEL : artikel 7
WAT? — ingesteldheid van de dader : moreel - de intentie van de dader. >> artikel opgedeeld in 3
paragrafen die overeenkomen met 3 misdrijftypen.
a) reglementair misdrijf — onrechtstreeks vermeld in paragraaf 1. dit is een “schuld door
wetsinbreuk”. deze gedraging is gesteld door iemand die in staat bewust en uit vrije wil te handelen.
>> het gaat dus niet over hoe jij erin stond op het moment van het stellen van de feiten, maar over jou
als persoon ⇒ DUS competentie van iemand , heeft te maken met het mensbeeld.
— gaat dus niet over bewust ‘deze’ handeling stellen, maar gaat erover dat je als persoon in staat bent
om vrij en bewust te handelen.
● TENZIJ : onoverkomelijke dwaling x onoverwinnelijke dwang — door omstandigheden op
dat moment niet in staat bewust x vrij te handelen.
VB werkzaamheden viaduct vilvoorde : laswerken aan onderkant brug, in weekend verbod om
over brug te rijden, veel borden geplaatst. een chauffeur tegengehouden, hij beroept zich op
dwaling. dit gaat niet, want normaal redelijk chauffeur zou niet gedwaald hebben. >> dus geen
onoverkomelijk dwaling, want er waren voldoende mogelijkheden om kennis van te nemen.
VB bus defect mechanisme : bus kan niet remmen x blijft versnellen door een probleem met
de versnellingsapparatuur. in deze situatie is de chauffeur niet in staat vrij te handelen. hij
kan niet 90 km/h rijden >> dus wel onoverwinnelijke dwang door technisch defect.
◊ bewijslast — het OM moet het materieel aantonen & moreel element aantonen; hierbij volstaat
het vrij x bewust in staat zijn van het stellen van handelingen.
● MAAR INDIEN DWALING OF DWANG — de betrokkene moet deze dwang of dwaling
aantonen.
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -4-
,b) opzettelijk misdrijf — paragraaf 2. misdrijf waarbij je als persoon in staat bent vrij x bewust te
handelen met daarboven een algemeen OF een bijzonder opzet.
● ALGEMEEN OPZET — het opzet heeft te maken met de gedraging, je stelt opzettelijk deze
bepaalde gedraging.
VB ART 197 Sw. : gewelddaden met de dood tot gevolg — gewelddaden die de dood tot gevolg
hebben, zonder dat dader handelde met oogmerk om te doden. >> dus algemeen opzet mbt
gedrag, nl het opzettelijk gewelddaden toebrengen.
● BIJZONDER OPZET — het opzet heeft te maken met het resultaat of met de bijzondere
geestesgesteldheid.
VB ART 96 Sw. : doodslag — het doden van een ander persoon met het oogmerk om hem te
doden. >> dus bijzonder opzet, want je wilt het gevolg, nl het overlijden.
VB ART 240 Sw. : laster — laster is in openbaar kwaadwillig opzet aan een persoon een feit te
laste leggen dat eer kan krenken. >> dus bijzonder opzet, want de ingesteldheid is
kwaadwillig.
● GANS BIJZONDER OPZET — niet duidelijk of verdwenen is uit nieuw Sw. onderscheid is
vaak louter theoretisch en moeilijk te onderscheiden in de praktijk.
VB ART 226 Sw. : gijzeling — vrijheidsberoving of ontvoering met het oogmerk het
slachtoffer borg te doen staan voor voldoening van iets anders >> dus gans bijzonder opzet,
gaat niet alleen over gedrag x gevolg, maar je wilt nog iets bijkomends.
◊ bewijslast — volledig bij het OM. maar nuance op de equivalentieleer door de voorzienbaarheid
en de hoedanigheid.
c) onopzettelijk misdrijf — paragraaf 3. misdrijf waarbij je in staat bent vrij x bewust te handelen
met daarenboven een zware fout door ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid.
VB ART 336 Sw. : nalaten van onderhoud — nalaten van onderhoud door een ernstig gebrek aan
voorzorg of voorzichtigheid van een minderjarige.
VB ART 337 Sw. : nalaten van onderhoud dood tot gevolg — idem, maar dan met de dood tot gevolg.
>> moet dus wel gaan om een ernstige gebrek aan voorzorg.
VB baby van 5 maanden overleden in Gent : veel opschudding, gezin op de radar van gezinshulp
organisaties. deze hebben niet kunnen verhinderen dat kind door gebrek aan voeding x steun
overleden is.
◊ fout drempel — ligt anders bij strafrecht en burgerlijk recht. bij strafrecht kan het soms zijn dat
iets niet de fout drempel overtreedt, terwijl bij burgerlijk recht wel een fout uitmaakt. in nieuw
strafwetboek is er gekozen voor een “zware fout” om de drempel naar een misdrijf te overstijgen.
>> dus voor niet ernstige gedragingen zijn niet strafwaardig hiervoor omdat ze de drempel niet
halen.
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -5-
, ◊ culpa levissima — niet weerhouden in het nieuwe strafwetboek. Enkel culpa lata is verenigbaar
met de subsidiariteit van het strafrecht
>> opmerking : moreel element niet altijd even duidelijk in het misdrijf vermeld. daarom teruggrijpen
naar voorbereidende werken om de bedoeling van wetgever te vinden.
DAAROM VUISTREGEL
— stilzwijgen in Boek II : dan mag je ervan uitgaan dat het een opzettelijk misdrijf is met een
algemeen opzet.
— stilzwijgen in bijzonder wet : dan mag je ervan uitgaan dat je in staat bewust en vrij kunt
handelen (= dus reglementair opzet)
(3) WEDERRECHTELIJKHEID : artikel 10
WAT? — de afwezigheid van rechtvaardigingsgronden : wettelijk voorschrift - bevel van overheid -
noodtoestand - wettige verdediging - wettig verzet. >> omstandigheden die de gedraging geoorloofd of
gerechtvaardigd maken.
vroeger — noodtoestand; niet wettelijk verankerd.
vandaag — noodtoestand kan wel.
◊ bewijslast — weerlegbaar vermoeden van wederrechtelijkheid als materieel en moreel element
vervuld zijn —> bewijs van rechtvaardigingsgrond moet geleverd worden door de verdachte.
● TENZIJ — expliciet vermeld wordt dat dat niet kan.
(4) VERZWARENDE BESTANDDELEN
WAT? — omstandigheid die een impact heeft op het misdrijf en het strafniveau verzwaard. in nieuw
Sw is er onderscheid tussen verzwarende bestanddelen en factoren.
verzwarende bestanddelen — hebben te maken met de. bestanddelen met het misdrijf. dus misdrijf
komt in een hogere straf categorie terecht
VB gewone gijzeling, straf van niveau 5, maar bij verzwaarde gijzeling waarbij één hiervan voorkomt,
dan wordt het een straf van niveau 6. >> dus je misdrijf komt in een hogere categorie terecht
>< verzwarende factor — straftoemetingsrichtlijnen voor een rechter bestaat niet, maar rechter
heeft brede discretionaire ruimte in een bepaalde strafvork met een groot minimum en maximum.
● DUS — lijstje van omstandigheden die zich kunnen voordoen in een dossier, die aanleiding
kunnen geven tot een hogere kant van de straf binnen éénzelfde categorie.
~ BIJZONDER STRAFRECHT- -6-
