Werken met oudere volwassenen: alle hoofdstukken gebundeld in een samenvatting inclusief voorbeelden

WERKEN MET OUDERE VOLWASSENEN


HOOFDSTUK 1: PSYCHOZEZORG


ONTSTAAN PSYCHOSE?

Psychotische symptomen waar men geen controle meer over heeft en het functioneren bellemeren
Bv. extreme achterdocht (wanen) en het waarnemen van stemmen waar men geen controle meer
over heeft (hallucinaties)

Gaat nooit meer plat, kan kleine dalingen aannemen maar blijft stijgen

Psychose = mengbeeld (syndroom) van verschillende soorten symptomen, mix is bij iedereen
verschillend

Syndroom = verzamelnaam ziektebeeld waar verschillende symptomen inzitten

Volle psychose = wanneer psychotische ervaringen het leven zo erg gaan beheersen dat dagelijks
functioneren niet (goed) meer lukt. De persoon gaat helemaal op in de eigen realiteit en kan geen
onderscheid meer maken tussen waan en werkelijkheid



SYMPTOMEN VAN PSYCHOSES?

Symptoom 1  hallucinaties:

- Hallucinatie = zintuiglijke waarneming zonder dat er een externe prikkel is

- Iemand kan dingen horen/zien/voelen/proeven en ruiken die voor de omgeving niet
waarneembaar zijn
- Bv. een orkest horen spelen

- Auditieve of akoestische hallucinatie = stemmen horen  meest voorkomende hallucinatie

Symptoom 2  wanen:

- Wanen = sterke en vaak emotioneel geladen overtuigingen die botsen met de overtuigingen
van mensen in de omgeving  kan heel realistisch zijn
Bv. het idee achtervolgd te worden door buitenaardse wezens

Symptoom 3  manie en depressie:

- Manie = de persoon is uitgelaten, hyperactief, niet te stuiten

- Depressie = de persoon is juist somber, heeft nergens interesse meer in

- Bipolaire stemmingsstoornis of manisch-depressiviteit = als de stemming erg schommelt
tussen die uitersten

Symptoom 4  cognitieve problemen:

- Ervaren problemen in de informatieverwerking

, Bv. het herkennen van gelaatsuitdrukkingen (kijkt iemand boos of blij), problemen in het
filteren van informatie en moeite hebben met dubbele betekenissen



DE 5 FASEN VAN PSYCHOSE & HERSTEL

Fase 1  vroege fase:

- In deze vroege fase  subtiele veranderingen in het gedrag
Bv. afspraken missen of onlogische uitspraken doen

- De persoon ervaart klachten die hij niet meteen kan thuisbrengen. Kan vanzelf weer
weggaan, lang hetzelfde blijven, maar ook verergeren  uiteindelijk psychose

Fase 2  overweldigd zijn door de psychose:

- Deze fase begint vaak met een conflict
Bv. iemand raakt in een manische fase en probeert de burgemeester over te halen hem de
stad te laten besturen

- Persoon gaat helemaal op in eigen realiteit  contact met andere mensen verstoord

- De gedachten, gedrag en stemming zijn (bijna) niet meer te remmen

- De wanen en/of hallucinaties vertroebelen beleving vd werkelijkheid. Je beleeft zelf een
andere werkelijkheid, waardoor omstanders moeite hebben om contact te hebben en te
ondersteunen

- Leidt tot  veel angst, paniek, machteloosheid, onbegrip en stress, zowel voor de persoon
zelf als voor de omgeving. De spanningen lopen hoog op. Het kan zelfs dat men een gevaar
wordt voor zichzelf en voor anderen

Fase 3  worstelen met psychosegevoeligheid:

- Uit psychose wordt je geconfronteerd met de gevolgen  psychotische ervaringen
verdwijnen naar de achtergrond, de wereld is doorgegaan, terwijl de persoon in zijn eigen
werkelijkheid zat

- Bij psychosegevoeligheid gaat het om kwetsbaarheid en weerbaarheid

- Belang  kwetsbaarheid leren kennen en leren om weerbaarheid als kracht te zien

- Kwetsbaarheid door aanleg en dingen uit het verleden  vanuit ander perspectief kijken om
kwetsbaarheid een plek te geven

- Bij het leren omgaan met de ervaringen kan psychotherapie een belangrijke rol spelen

Fase 4  leven met psychosegevoeligheid:

- Mensen die psychose hebben doorgemaakt willen leven weer oppakken  gaat niet zomaar
Bv. boodschappen doen of een vriend bellen kunnen een uitdaging zijn

- Motivatieproblemen na een psychose kunnen erger worden door medicatie

- Herstellen van psychose en draad weer oppakken  lang proces

, - Herstel betekent  risico’s nemen en eigen grenzen opnieuw leren kennen. Het leven zal
nooit meer hetzelfde zijn

Fase 5  leven voorbij de psychosegevoeligheid:

- ≠ helemaal symptoomvrij

- Mensen leren  psychotische ervaringen en stemmingswisselingen hebben te maken met
kwetsbaarheid en weerbaarheid. Men weet waar de psychose en de stemmingswisselingen
vandaan komen en vooral dat persoon er zelf óók invloed op heeft

- Psychische kwetsbaarheid = eens je een psychose gehad hebt is de kans groter dat je er
terug een zal krijgen

- Stress of angst kunnen bv. spanningsveld veroorzaken, omdat ze weerbaarheid verminderen



OORZAKEN PSYCHOSEGEVOELIGHEID

De oorzaak is nooit óf genetisch óf gebonden aan de omgeving

Er is altijd sprake van interactie tussen:

- Hoeveel aanleg iemand heeft om op stress te reageren met psychosesymptomen en andere
psychische klachten
- Hoe goed men kan omgaan met psychosesymptomen, depressie, manie, motivatie- en
cognitiesymptomen
- Genetische gevoeligheid
- Omgevingsfactoren uit het verleden en heden




HOOFDSTUK 2: HET BIPOLAIRE SPECTRUM


OORZAKEN EN DIAGNOSE MANISCH DEPRESSIVITEIT

Over oorzaken  kennis nog beperkt

Duidelijke aanwijzingen dat het gaat om samenspel van  genetische kwetsbaarheid, factoren in
ontwikkeling van individu en uitlokkende psychosociale factoren voorafgaand aan een episode

Diagnose ‘manisch-depressiviteit’ of bipolaire stoornis  in praktijk soms heel moeilijk te stellen,
stemmingswisselingen komen bij iedereen voor



MANIE

Manische episode = een aanhoudend verhoogde (eufore) of prikkelbare (dysfore) stemming

Bijkomende symptomen  overdreven gevoel van eigenwaarde of grootheidsideeën, afgenomen
behoefte aan slaap, toegenomen spraakzaamheid, verhoogde afleidbaarheid, toegenomen activiteit