Structuur &
Conflict in het
Globale
Zuiden
GOBI
,H1: INLEIDING
SITUATIE PALESTINA
Is er sprake van een genocide?
- 5 karakteristieken volgens het Genocideverdrag van 1948 (Israël opgericht in dit jaar)
Opvallend
- Wereldwijde mobilisatie voor Gaza
- Israël wordt voor de rechter gedaagd door Zuid-Afrika
o Globale Zuiden komt in verzet
o Internationaal Gerechtshof en Internationaal Strafhof
GLOBALE ZUIDEN
Global South
- Derde wereld, ontwikkelingslanden, de niet-Westerse wereld?
o Zuiden: gedeelde geschiedenis: kolonialisme
o Globaal (mondiaal): “Global South”
Interconnectie tussen verschillende plaatsen
De manier waarop een bepaalde geografische regio vorm krijgt binnen en vormgeeft
aan een wereldsysteem; de globalisering
Nuttig omwille van gelijkwaardige structurele kenmerken, dynamiek en machtsrelatie
Aandacht voor economische ongelijkheid met het globale Noorden
o Globale Zuiden als (subalterne) machtsrelatie
Niet enkel geografisch: het westen is meer een term die reageert op de
machtsverschuivingen, om zich af te zetten tegen het oosten, islam, …
Hiermee wordt het Zuiden ‘de Ander’ = containerbegrip
o Globale Zuiden als politieke verbeelding de Derde Wereld
GEVAAR VOOR EUROCENTRISME
= het centraal plaatsen van Europa
Studie van de Ander vereist andere concepten?
- Etnisch, religieus, stammen <-> communautair (zaken Europees geregeld)
- Traditioneel <-> modern/verlicht
- Etnisch-cultureel <-> westers
- Religieus <-> seculier (ontkerkelijking in brede zin)
Zonder Globale Zuiden, Tweede Wereld, Derde Wereld, enz. bestaat er geen Westen
- Het concept blijft een sociale constructie waarin een machtsrelatie schuilt
1
,WAT IS EUROCENTRISME?
Samir Amin
- Onweerlegbare culturele verschillen die het verloop van de geschiedenis van verschillende volkeren
bepalen (Wij vs Zij)
- Het Westen (liberale democratie) als universeel model
- Minder aandacht voor de structurele dynamieken binnen een wereldsysteem
Europese dominantie omwille van haar culturele/morele superioriteit?
- Universele normen en waarden zijn (oorspronkelijk) ‘onze’ (Westerse) normen en waarden?
o Al in 1222 bij de Mandingue Charter geschreven over mensenrechten
EUROCENTRISME DOORPRIKKEN?
- Gebruik van bepaalde concepten onvermijdelijk: Nieuwe Wereld, Amerika, Indianen, het ‘Zuiden’, enz.
- Europees perspectief in ons geval zelfs wenselijk
o Uiteraard is niet iedereen ‘gelijk’
o Maar ongelijkheid moet men verklaren (het is niet natuurlijk)
- Aandacht voor de structuren en de politiek die een wereldsysteem vorm geven
o Breuklijnen tussen Globale Noorden (Westen) en Globale Zuiden, binnen het Noorden en
binnen het Zuiden
o En de manier waarop die breuklijnen met elkaar verbonden zijn
o Niet kijken naar het Globale Zuiden als de ANDER, maar als integraal onderdeel van ONZE
globalisering
- Het vak structuur en conflict in het Globale Zuiden is eigenlijk ook een vak over ons, ons economisch,
politiek en sociaal systeem
WELKE STRUCTUREN, WELKE CONFLICTEN
- Kort gezegd; de globalisering en de manier waarop die tot stand is gekomen
o Global communication
o Global economy
o Sloppenwijken zijn ook een product van globalisering
o Globalisering is ongelijk verdeeld
- Verzet tegen globalisering
o Seattle 1999
o Tahrir 2011
o 9/11 Jihad
- Samenhang tussen structuren en conflicten begrijpen
o Offshore en global finance (Panama papers)
o Migratie(crisis)
o Global trade
o Global Jihad
GROEI, ARMOEDE EN “POOR NUMBERS”
Afrika’s groeicijfers, statistieken?
- Cijfers zeggen niet alles, je moet begrijpen wat die cijfers precies zeggen
2
, - Er zijn belangrijke sociologische veranderingen
o Afhankelijk van geld en de economie
DE KRACHT VAN HET VERHAAL (DE MACHT IN HET VERHAAL)
Dubbele betekenis van het woord ‘geschiedenis’
- Datgene wat er gebeurde (de feiten)
- Datgene wat men vertelt dat er gebeurde
GESCHIEDENIS VAN HET RACIAAL KAPITALISME
Historisch & politiek project (worldmaking)
- Het reëel bestaande kapitalistische systeem (<-> het ideaaltype)
- Zeer belangrijk was het gebruik van staatsmacht (ontstaan van de moderne natiestaat)
- Niet alleen klassen maar ook ras heeft een enorme impact gehad op de globalisering en de worldmaking
Zeer veranderlijk proces vol met contradicties, conflicten en nieuwe wendingen
- Mercantilisme, liberalisme, keynesianisme, neoliberalisme, …
Twee algemene historische tendensen
- 1) Geografische expansie (bv. kolonisering & neokolonialisme)
- 2) Intensieve expansie (steeds meer domeinen worden geïntegreerd)
o Monetarisering economisch systeem
Twee (/drie) machtssystemen
- 1) Kapitaal: investering, meerwaarde creatie
- 2) Ras (& gender): ook vormen van ‘waarde creatie’ (ze maken ‘goedkoper’)
TWEE VOETNOTEN
Welke actoren zitten er achter het project/ de projecten van globalisering?
- Niet zozeer nadruk leggen op bepaalde individuen, maar op de rol die bepaalde individuen en groepen
spelen (klasse, gender, race, …)
Wat bedoelen we met geweld?
- Niet alleen aandacht voor fysieke of psychisch geweld dat wordt geassocieerd met personen, groepen of
staten, …
- Ook aandacht voor structureel geweld dat vervat zit in een systeem
DOEL VAN HET VAK
Belang van een historisch perspectief
- De ‘Arabische lente’ is niet uit de lucht komen vallen
- 7 oktober 2023 ook niet
- De financiële crisis evenmin
- Armoede is niet natuurlijk
3
Conflict in het
Globale
Zuiden
GOBI
,H1: INLEIDING
SITUATIE PALESTINA
Is er sprake van een genocide?
- 5 karakteristieken volgens het Genocideverdrag van 1948 (Israël opgericht in dit jaar)
Opvallend
- Wereldwijde mobilisatie voor Gaza
- Israël wordt voor de rechter gedaagd door Zuid-Afrika
o Globale Zuiden komt in verzet
o Internationaal Gerechtshof en Internationaal Strafhof
GLOBALE ZUIDEN
Global South
- Derde wereld, ontwikkelingslanden, de niet-Westerse wereld?
o Zuiden: gedeelde geschiedenis: kolonialisme
o Globaal (mondiaal): “Global South”
Interconnectie tussen verschillende plaatsen
De manier waarop een bepaalde geografische regio vorm krijgt binnen en vormgeeft
aan een wereldsysteem; de globalisering
Nuttig omwille van gelijkwaardige structurele kenmerken, dynamiek en machtsrelatie
Aandacht voor economische ongelijkheid met het globale Noorden
o Globale Zuiden als (subalterne) machtsrelatie
Niet enkel geografisch: het westen is meer een term die reageert op de
machtsverschuivingen, om zich af te zetten tegen het oosten, islam, …
Hiermee wordt het Zuiden ‘de Ander’ = containerbegrip
o Globale Zuiden als politieke verbeelding de Derde Wereld
GEVAAR VOOR EUROCENTRISME
= het centraal plaatsen van Europa
Studie van de Ander vereist andere concepten?
- Etnisch, religieus, stammen <-> communautair (zaken Europees geregeld)
- Traditioneel <-> modern/verlicht
- Etnisch-cultureel <-> westers
- Religieus <-> seculier (ontkerkelijking in brede zin)
Zonder Globale Zuiden, Tweede Wereld, Derde Wereld, enz. bestaat er geen Westen
- Het concept blijft een sociale constructie waarin een machtsrelatie schuilt
1
,WAT IS EUROCENTRISME?
Samir Amin
- Onweerlegbare culturele verschillen die het verloop van de geschiedenis van verschillende volkeren
bepalen (Wij vs Zij)
- Het Westen (liberale democratie) als universeel model
- Minder aandacht voor de structurele dynamieken binnen een wereldsysteem
Europese dominantie omwille van haar culturele/morele superioriteit?
- Universele normen en waarden zijn (oorspronkelijk) ‘onze’ (Westerse) normen en waarden?
o Al in 1222 bij de Mandingue Charter geschreven over mensenrechten
EUROCENTRISME DOORPRIKKEN?
- Gebruik van bepaalde concepten onvermijdelijk: Nieuwe Wereld, Amerika, Indianen, het ‘Zuiden’, enz.
- Europees perspectief in ons geval zelfs wenselijk
o Uiteraard is niet iedereen ‘gelijk’
o Maar ongelijkheid moet men verklaren (het is niet natuurlijk)
- Aandacht voor de structuren en de politiek die een wereldsysteem vorm geven
o Breuklijnen tussen Globale Noorden (Westen) en Globale Zuiden, binnen het Noorden en
binnen het Zuiden
o En de manier waarop die breuklijnen met elkaar verbonden zijn
o Niet kijken naar het Globale Zuiden als de ANDER, maar als integraal onderdeel van ONZE
globalisering
- Het vak structuur en conflict in het Globale Zuiden is eigenlijk ook een vak over ons, ons economisch,
politiek en sociaal systeem
WELKE STRUCTUREN, WELKE CONFLICTEN
- Kort gezegd; de globalisering en de manier waarop die tot stand is gekomen
o Global communication
o Global economy
o Sloppenwijken zijn ook een product van globalisering
o Globalisering is ongelijk verdeeld
- Verzet tegen globalisering
o Seattle 1999
o Tahrir 2011
o 9/11 Jihad
- Samenhang tussen structuren en conflicten begrijpen
o Offshore en global finance (Panama papers)
o Migratie(crisis)
o Global trade
o Global Jihad
GROEI, ARMOEDE EN “POOR NUMBERS”
Afrika’s groeicijfers, statistieken?
- Cijfers zeggen niet alles, je moet begrijpen wat die cijfers precies zeggen
2
, - Er zijn belangrijke sociologische veranderingen
o Afhankelijk van geld en de economie
DE KRACHT VAN HET VERHAAL (DE MACHT IN HET VERHAAL)
Dubbele betekenis van het woord ‘geschiedenis’
- Datgene wat er gebeurde (de feiten)
- Datgene wat men vertelt dat er gebeurde
GESCHIEDENIS VAN HET RACIAAL KAPITALISME
Historisch & politiek project (worldmaking)
- Het reëel bestaande kapitalistische systeem (<-> het ideaaltype)
- Zeer belangrijk was het gebruik van staatsmacht (ontstaan van de moderne natiestaat)
- Niet alleen klassen maar ook ras heeft een enorme impact gehad op de globalisering en de worldmaking
Zeer veranderlijk proces vol met contradicties, conflicten en nieuwe wendingen
- Mercantilisme, liberalisme, keynesianisme, neoliberalisme, …
Twee algemene historische tendensen
- 1) Geografische expansie (bv. kolonisering & neokolonialisme)
- 2) Intensieve expansie (steeds meer domeinen worden geïntegreerd)
o Monetarisering economisch systeem
Twee (/drie) machtssystemen
- 1) Kapitaal: investering, meerwaarde creatie
- 2) Ras (& gender): ook vormen van ‘waarde creatie’ (ze maken ‘goedkoper’)
TWEE VOETNOTEN
Welke actoren zitten er achter het project/ de projecten van globalisering?
- Niet zozeer nadruk leggen op bepaalde individuen, maar op de rol die bepaalde individuen en groepen
spelen (klasse, gender, race, …)
Wat bedoelen we met geweld?
- Niet alleen aandacht voor fysieke of psychisch geweld dat wordt geassocieerd met personen, groepen of
staten, …
- Ook aandacht voor structureel geweld dat vervat zit in een systeem
DOEL VAN HET VAK
Belang van een historisch perspectief
- De ‘Arabische lente’ is niet uit de lucht komen vallen
- 7 oktober 2023 ook niet
- De financiële crisis evenmin
- Armoede is niet natuurlijk
3
