Cursus Geriatrie
2025
Hanne Lernout
,DELIER
Examenvragen
Bespreek de definitie en presentatievormen van het delirium en benoem de instrumenten die
gebruikt worden voor detectie, diagnose en opvolging.
Bespreek de oorzaken van het delirium en bespreek waarom het nuttig is om de risicofactoren
na te gaan.
Bespreek de preventie van het delirium.
Bespreek de aanpak van het delirium (NIET onttrekkingsdelier).
Definitie
Stoornis bewustzijn gekenmerkt door min of meer plots (binnen uren/dagen) ontstane
verwardheid die een wisselend verloop kent over de dag.
o Vooral (niet uitsluitend) bij ouderen die gehospitaliseerd W
o Aandacht richten & vasthouden moeilijk selectieve aandachtsfunctie zwaar
verstoord!!
Belangrijk om te testen; begrijp P je opdrachten en je vragen? Blijft ze mee?
o Veranderde cognitie (inherent denken, geheugenproblemen, onsamenhangende spraak,
desoriëntatie)
o Slaperigheid tot subcoma
o Motorische onrust
o Wanen & hallucinaties
= cerebrale ontregeling door acute somatische onderliggende aandoening / gebruik middelen.
Gepaard met langere hospitalisatieduur, morbiditeit & mortaliteit.
Epidemiologie
- Vooral bij gehospitaliseerde ouderen, op eender welke afdeling
- Prevalentie heel uiteenlopend, afhankelijk van afdeling, detectiemethode, interesse voor de
problematiek…
o Spoed 10-30%
o Postop tot 50%
o Intensieve tot 80%
o Palliatieve tot 75%
- Globaal cijfer in UZL delirium registratie = 15% gemiddeld van de P 140P/dag
- Ook in thuiszorg & WZC komt delier voor
- 30-60% deliriumpatiënten worden zo niet gediagnosticeerd
Incidentie
Neemt toe met leeftijd. Leeftijd is geen oorzakelijke factor (kind kan het ook hebben) maar hoe ouder
hoe meer kans. Vooral doordat de kans hoger is bij voorafbestaande cognitieve problematiek + ernst
co-morbiditeiten.
Klinische kenmerken & diagnostische criteria
Criteria
Aandachtsstoornis (richten / vasthouden) & stoornis in gewaarwording (bewustzijn /
waarnemen omgeving)
Acuut opgetreden (uren tot dagen) en fluctuerend
Verandering in cognitie of ontwikkeling waarnemingsstoornis (hallucinaties)
Veranderingen kunnen niet verklaard worden door neurocognitieve stoornis en manifesteren
zich niet in context daling waaktoestand/arousal
Door anamnese, KO, labo denken we dat het veroorzaakt wordt door 1/meerdere ziekten /
intoxicatie
Extra kenmerken
- Symptomen ontstaan vaak in de avond/nacht maar niet altijd
- Vaak omkering dag-nacht ritme
, - Diagnose enkel klinisch, bedside
- Labo en andere TO niet nodig maar kunnen wel andere zaken uitsluiten
- EEG eventueel nuttig voor diangnose
- Nieuwere beeldvorming MRI, PET… (neuroimaging) wint aan belang, momenteel enkel nog
experimenteel
CAM = confusion assessment method
= methode om eenvoudig diagnose delier te stellen. (recente nieuwkomer is 4AT)
1. A. Acuut begin
B. Wisselend verloop
2. Onoplettendheid / aandachtsstoornis
3. Verward denken
4. Veranderde mate van bewustzijn
Diagnose indien 1A + 1B + 2 + 3OF4
Symptomen
Belang van correct benoemen wat er aanwezig is:
- Waarnemingsstoornis
- Stooring in gedachtengang
- Psychomotorische agitatie
- Psychomotorische vertraging
- Geheugenstoornis
- Desoriëntatie in ruimte / tijd
- Aandachtsstoornis
- Bewustzijnsstoornis
Verschijningsvormen
Hyperactief-hyperalert
o Wanen, hallucinaties, agressie, roepen, klimmen, sondes uittrekken
o Willen uit hun bed, beseffen niet wat er aan de hand is
o Toegenomen respons op stimuli
o Typisch bij GM-intox, alcohol ontwenning, internistische pathologie (elektrolytenstoornis,
hypoglycemie)
o Delirium tremens = acuut ontwenningssyndroom bij plotse alcoholstop
hallucinaties, tremor, desoriëntatie, tachycardie, HT, agitatie, koorts, slapeloosheid
begint 48u na inname en is binnen 5d om. Mortaliteit 5% (pneumonie, aritmie)
Hypoactief-hypoalert
o Slaperig, stuporeus
o Sterke stimuli nodig om P te wekken
o Typisch hepatische encefalopathie, MI, metabole stoornis
o Minst gunstige prognose, vaak miskend als probleem
o Meest voorkomend :/
Gemengd
o Vormen wisselen elkaar af in 1 P
Vaak moeilijk te onderscheiden van dementie & depressie bij P waarbij antecedenten niet gekend zijn
en heteroanamnese niet mogelijk is.
Oorzaken & risicofactoren
Pathofysiologie nog niet duidelijk. Multifactorieel + duidelijke relatie met optreden acute lichamelijke
ziekte.
Delirium is dus een symptoom van acute ziekte zoals koorts dat is.
Oorzakelijk = complexe interactie kwetsbare P met risicofactoren + uitlokkende factoren.
Bij optreden steeds op zoek gaan naar beide categorieën. Hiervoor is grondige anamnese belangrijk.
, Risicofactoren
Demografie: man 65+
Cognitief: dementie, depressie, VG delier
Functioneel: immobiel & afhankelijk, valincidenten
Sensorisch: zicht & gehoor
Verminderde intake PO: dehydratatie & malnutritie
Medicatie: polyfarmacie, psychofarmaca, alcoholabusus
Co-morbiditeit
Uitlokkende factoren
Intercurerende aandoeningen: infectie, verwikkeling, hypoxie, anemie, urineretentie….
Neurologisch: CVA, bloeding, meningitis, encephalitis
Heelkunde: vooral cardio & traumato
Sensorisch: zicht & gehoor
Pijn & emotionele stress
Medicatie: sedativa, narcotica, anticholinergica, onttrekking aan medicatie/alcohol
Metabole ontregeling
Omgevingsfactoren: ICU opname, blaassonde, fysieke fixatie
Verminderde intake PO
Verandering kamer, leefruimt e
Pathogenese
Onduidelijk. Ethisch niet ok om zieke P met delier in studie op te nemen.
Hypotheses:
- Cholinerge deficiëntie ++
- Dopaminerge excess
- Cytokines verhogen doorlaatbaarheid BBB
- Chronische stress activeert SZS + hypothalamische-hypofysaire-bijnier-as meer cytokines
Wss niet structureel probleem maar functioneel & multifactorieel.
Tot nu toe geen enkele biomarker gevonden.
DD
Dementie
o Ook: geheugenstoornis & oriëntatieprobleem
o MAAR: chronisch degeneratief proces, langzame progressieve evolutie met stabiele
symptomen
o Wél risicofactor voor delier acute verandering toestand te merken
Depressie
o Ook: hypoactieve symptomen; passief, moe, teruggetrokke, spreekt langzaam,
psychomotor retardatie
o MAAR geen stoornis aandacht & cognitie + gradueler proces
Ga ervan uit dat het een delier is tot het tegendeel
bewezen is WANT een delier in omkeerbaar &
tijdelijk!
2025
Hanne Lernout
,DELIER
Examenvragen
Bespreek de definitie en presentatievormen van het delirium en benoem de instrumenten die
gebruikt worden voor detectie, diagnose en opvolging.
Bespreek de oorzaken van het delirium en bespreek waarom het nuttig is om de risicofactoren
na te gaan.
Bespreek de preventie van het delirium.
Bespreek de aanpak van het delirium (NIET onttrekkingsdelier).
Definitie
Stoornis bewustzijn gekenmerkt door min of meer plots (binnen uren/dagen) ontstane
verwardheid die een wisselend verloop kent over de dag.
o Vooral (niet uitsluitend) bij ouderen die gehospitaliseerd W
o Aandacht richten & vasthouden moeilijk selectieve aandachtsfunctie zwaar
verstoord!!
Belangrijk om te testen; begrijp P je opdrachten en je vragen? Blijft ze mee?
o Veranderde cognitie (inherent denken, geheugenproblemen, onsamenhangende spraak,
desoriëntatie)
o Slaperigheid tot subcoma
o Motorische onrust
o Wanen & hallucinaties
= cerebrale ontregeling door acute somatische onderliggende aandoening / gebruik middelen.
Gepaard met langere hospitalisatieduur, morbiditeit & mortaliteit.
Epidemiologie
- Vooral bij gehospitaliseerde ouderen, op eender welke afdeling
- Prevalentie heel uiteenlopend, afhankelijk van afdeling, detectiemethode, interesse voor de
problematiek…
o Spoed 10-30%
o Postop tot 50%
o Intensieve tot 80%
o Palliatieve tot 75%
- Globaal cijfer in UZL delirium registratie = 15% gemiddeld van de P 140P/dag
- Ook in thuiszorg & WZC komt delier voor
- 30-60% deliriumpatiënten worden zo niet gediagnosticeerd
Incidentie
Neemt toe met leeftijd. Leeftijd is geen oorzakelijke factor (kind kan het ook hebben) maar hoe ouder
hoe meer kans. Vooral doordat de kans hoger is bij voorafbestaande cognitieve problematiek + ernst
co-morbiditeiten.
Klinische kenmerken & diagnostische criteria
Criteria
Aandachtsstoornis (richten / vasthouden) & stoornis in gewaarwording (bewustzijn /
waarnemen omgeving)
Acuut opgetreden (uren tot dagen) en fluctuerend
Verandering in cognitie of ontwikkeling waarnemingsstoornis (hallucinaties)
Veranderingen kunnen niet verklaard worden door neurocognitieve stoornis en manifesteren
zich niet in context daling waaktoestand/arousal
Door anamnese, KO, labo denken we dat het veroorzaakt wordt door 1/meerdere ziekten /
intoxicatie
Extra kenmerken
- Symptomen ontstaan vaak in de avond/nacht maar niet altijd
- Vaak omkering dag-nacht ritme
, - Diagnose enkel klinisch, bedside
- Labo en andere TO niet nodig maar kunnen wel andere zaken uitsluiten
- EEG eventueel nuttig voor diangnose
- Nieuwere beeldvorming MRI, PET… (neuroimaging) wint aan belang, momenteel enkel nog
experimenteel
CAM = confusion assessment method
= methode om eenvoudig diagnose delier te stellen. (recente nieuwkomer is 4AT)
1. A. Acuut begin
B. Wisselend verloop
2. Onoplettendheid / aandachtsstoornis
3. Verward denken
4. Veranderde mate van bewustzijn
Diagnose indien 1A + 1B + 2 + 3OF4
Symptomen
Belang van correct benoemen wat er aanwezig is:
- Waarnemingsstoornis
- Stooring in gedachtengang
- Psychomotorische agitatie
- Psychomotorische vertraging
- Geheugenstoornis
- Desoriëntatie in ruimte / tijd
- Aandachtsstoornis
- Bewustzijnsstoornis
Verschijningsvormen
Hyperactief-hyperalert
o Wanen, hallucinaties, agressie, roepen, klimmen, sondes uittrekken
o Willen uit hun bed, beseffen niet wat er aan de hand is
o Toegenomen respons op stimuli
o Typisch bij GM-intox, alcohol ontwenning, internistische pathologie (elektrolytenstoornis,
hypoglycemie)
o Delirium tremens = acuut ontwenningssyndroom bij plotse alcoholstop
hallucinaties, tremor, desoriëntatie, tachycardie, HT, agitatie, koorts, slapeloosheid
begint 48u na inname en is binnen 5d om. Mortaliteit 5% (pneumonie, aritmie)
Hypoactief-hypoalert
o Slaperig, stuporeus
o Sterke stimuli nodig om P te wekken
o Typisch hepatische encefalopathie, MI, metabole stoornis
o Minst gunstige prognose, vaak miskend als probleem
o Meest voorkomend :/
Gemengd
o Vormen wisselen elkaar af in 1 P
Vaak moeilijk te onderscheiden van dementie & depressie bij P waarbij antecedenten niet gekend zijn
en heteroanamnese niet mogelijk is.
Oorzaken & risicofactoren
Pathofysiologie nog niet duidelijk. Multifactorieel + duidelijke relatie met optreden acute lichamelijke
ziekte.
Delirium is dus een symptoom van acute ziekte zoals koorts dat is.
Oorzakelijk = complexe interactie kwetsbare P met risicofactoren + uitlokkende factoren.
Bij optreden steeds op zoek gaan naar beide categorieën. Hiervoor is grondige anamnese belangrijk.
, Risicofactoren
Demografie: man 65+
Cognitief: dementie, depressie, VG delier
Functioneel: immobiel & afhankelijk, valincidenten
Sensorisch: zicht & gehoor
Verminderde intake PO: dehydratatie & malnutritie
Medicatie: polyfarmacie, psychofarmaca, alcoholabusus
Co-morbiditeit
Uitlokkende factoren
Intercurerende aandoeningen: infectie, verwikkeling, hypoxie, anemie, urineretentie….
Neurologisch: CVA, bloeding, meningitis, encephalitis
Heelkunde: vooral cardio & traumato
Sensorisch: zicht & gehoor
Pijn & emotionele stress
Medicatie: sedativa, narcotica, anticholinergica, onttrekking aan medicatie/alcohol
Metabole ontregeling
Omgevingsfactoren: ICU opname, blaassonde, fysieke fixatie
Verminderde intake PO
Verandering kamer, leefruimt e
Pathogenese
Onduidelijk. Ethisch niet ok om zieke P met delier in studie op te nemen.
Hypotheses:
- Cholinerge deficiëntie ++
- Dopaminerge excess
- Cytokines verhogen doorlaatbaarheid BBB
- Chronische stress activeert SZS + hypothalamische-hypofysaire-bijnier-as meer cytokines
Wss niet structureel probleem maar functioneel & multifactorieel.
Tot nu toe geen enkele biomarker gevonden.
DD
Dementie
o Ook: geheugenstoornis & oriëntatieprobleem
o MAAR: chronisch degeneratief proces, langzame progressieve evolutie met stabiele
symptomen
o Wél risicofactor voor delier acute verandering toestand te merken
Depressie
o Ook: hypoactieve symptomen; passief, moe, teruggetrokke, spreekt langzaam,
psychomotor retardatie
o MAAR geen stoornis aandacht & cognitie + gradueler proces
Ga ervan uit dat het een delier is tot het tegendeel
bewezen is WANT een delier in omkeerbaar &
tijdelijk!
