H15: GEDRAG EN GEZONDHEID
INLEIDING:
Om de relatie tussen gedrag en gezondheid goed te begrijpen, moeten we inzicht krijgen
in de overkoepelende thema's die een invloed uitoefenen op deze onderwerpen.
1e) Het biologische thema. Dit heeft betrekking op de genetische component.
Bv: de gevoeligheid voor bepaalde ziekten.
2e) Het cognitief thema. Dit thema gaat in op de manier waarop een individu
gebeurtenissen beoordeelt en welke overtuigingen iemand heeft over
gezondheidsgedrag.
Iemand kan bijvoorbeeld het idee hebben dat hij/zij/die zelf weinig invloed heeft op
zijn/haar/hun eigen gezondheid.
3e) Het sociaal cultureel thema. We zien dat er verschillen zijn tussen verschillende
culturen in de kijk op gezondheid en ziekte.
Deze verschillen kunnen een invloed uitoefenen op hoe een individu omgaat met ziekte
en gezondheid.
ð Deze drie thema's werken op elkaar in en oefenen een invloed uit op hoe mensen
naar gezondheidsgedrag en naar ziekte kijken. Bijgevolg hebben ze ook een
invloed op hoe mensen met gezondheid omgaan.
Gezondheid staat dan ook in functie van de omgeving, de lichamelijke kenmerken en de
levensstijl.
1
, 1. STRESS EN GEZONDHEID
1.1 INLEIDING
Er is een relatie tussen stress en gezondheid, in dit deel gaan we dieper in op:
• Verschillende bronnen van stress
• Gevolgen van stress
• Hoe om te gaan met stress
Stress = een lichamelijke reactie, die optreedt wanneer iemand zich moet aanpassen of
de dagelijkse structuur beïnvloed dreigt te worden.
Stress creëert ook fysiologische of lichamelijke reacties.
ð Het zijn deze reacties die een invloed kunnen uitoefenen op de gezondheid.
• Stressreacties -> niet altijd negatief
o We hebben het bv ook nodig voor opwinding (H10)
• MAAR als de draaglast > de draagkracht, dan is kan stress schadelijk worden
2
, 1.2 BRONNEN VAN STRESS
De bronnen waar stress kan uit voortvloeien, kunnen opgesplitst worden in twee grote
groepen:
1. Ingrijpende bronnen van stress (life events)
2. Cumulatie van dagdagelijkse stressoren
Hoe stress ervaren wordt, hangt grotendeels af van het individu.
1.2.1 Life events
Life events of belangrijke levensveranderingen -> kunnen een bron van stress zijn
De stress die je ervaart hangt af van de grootte van de aanpassing en de mate van de
verandering die deze levensverandering teweeg brengt.
Hoe groter de aanpassing, en de mate van verandering, hoe hoger de ervaren stress.
Deze conclusie kon getrokken worden aan de hand van de Social Readjustment Rating Scale (Holmes &
Rahe, 1967, opnieuw genormeerd door Hobson et al., 1998).
STUDIES:
Door de bovenstaande info zijn ze gaan onderzoeken welke levensgebeurtenissen
mensen als een grote stressfactor ervaarden. Deze gebeurtenissen kregen een
stresscore.
Daarin heeft de dood van een partner de hoogste stressfactor (87) en een boete krijgen
de laagste (22).
ð In verschillende onderzoeken kwam naar boven dat mensen met
levensgebeurtenissen met grote stressscore een grotere kans hadden op
gezondheidsproblemen.
!Social readjusment rating scale !
1.2.2 Dagelijkse irritaties
Ook dagelijkse irritaties kunnen een belangrijke stressor zijn en een invloed uitoefenen
op onze gezondheid.
Uit het onderzoek van Kanner en collega's (1981) wordt gevonden dat zelfs kleine
alledaagse irritaties minstens even belangrijk zijn voor de gezondheid als grote
levensveranderingen.
3
, 1.2.3 Chronische stressbronnen
= zijn situaties die een langere tijd aanhouden (minstens 6 maanden). Deze situaties
geven ook stress.
Chronische stressbronnen kunnen elkaar ook over de tijd heen versterken.
Bv: Wanneer bijvoorbeeld iemand reeds 6 maand financiële problemen ervaart en
daarbij wordt een familielid langdurig ziek, zal de ervaren stress hoger zijn dan enkel de
stress van de financiële problemen opgeteld aan de stress van het zieke familielid.
1.2.4 Perceptie van de persoon
Conclusie:
Bepaalde situaties -> stress -> invloed op de gezondheid
De invloed van een gebeurtenis op iemand hangt af van hoe die persoon de gebeurtenis
beoordeelt. Iedereen ziet dezelfde gebeurtenis anders.
Bv: Zo kan de ene persoon een examen minder stressvol ervaart dan de ander.
Hoe stressvol iets is, hangt vooral af van hoe schadelijk of bedreigend het wordt
ervaren.
Hoe meer bedreigend, hoe meer stress het veroorzaakt. Een onbelangrijke (irrelevante)
situatie veroorzaakt minder stress.
ð Een schadelijke of bedreigende stituatie geeft meer stress, dan een irrelevante
situatie.
STUDIES:
1)
Sarason en collega’s (1978) voegden een impactscore toe aan de social readjustment
scale.
De deelnemers gingen eerst aanduiden welke levensveranderingen ze hebben
meegemaakt. Nadien gaven ze een rating aan deze life events over welke impact deze op
hen gehad heeft.
Deze nieuwe schaal => Life experiences survey
2)
In het onderzoek van Lazarus in 1991 werd het belang van appraisal of beoordeling van
een situatie bestudeerd.
Conclusie: wanneer een situatie als potentieel bedreigend wordt gezien voor het
welzijn, zal deze situatie stress uitlokken.
4
INLEIDING:
Om de relatie tussen gedrag en gezondheid goed te begrijpen, moeten we inzicht krijgen
in de overkoepelende thema's die een invloed uitoefenen op deze onderwerpen.
1e) Het biologische thema. Dit heeft betrekking op de genetische component.
Bv: de gevoeligheid voor bepaalde ziekten.
2e) Het cognitief thema. Dit thema gaat in op de manier waarop een individu
gebeurtenissen beoordeelt en welke overtuigingen iemand heeft over
gezondheidsgedrag.
Iemand kan bijvoorbeeld het idee hebben dat hij/zij/die zelf weinig invloed heeft op
zijn/haar/hun eigen gezondheid.
3e) Het sociaal cultureel thema. We zien dat er verschillen zijn tussen verschillende
culturen in de kijk op gezondheid en ziekte.
Deze verschillen kunnen een invloed uitoefenen op hoe een individu omgaat met ziekte
en gezondheid.
ð Deze drie thema's werken op elkaar in en oefenen een invloed uit op hoe mensen
naar gezondheidsgedrag en naar ziekte kijken. Bijgevolg hebben ze ook een
invloed op hoe mensen met gezondheid omgaan.
Gezondheid staat dan ook in functie van de omgeving, de lichamelijke kenmerken en de
levensstijl.
1
, 1. STRESS EN GEZONDHEID
1.1 INLEIDING
Er is een relatie tussen stress en gezondheid, in dit deel gaan we dieper in op:
• Verschillende bronnen van stress
• Gevolgen van stress
• Hoe om te gaan met stress
Stress = een lichamelijke reactie, die optreedt wanneer iemand zich moet aanpassen of
de dagelijkse structuur beïnvloed dreigt te worden.
Stress creëert ook fysiologische of lichamelijke reacties.
ð Het zijn deze reacties die een invloed kunnen uitoefenen op de gezondheid.
• Stressreacties -> niet altijd negatief
o We hebben het bv ook nodig voor opwinding (H10)
• MAAR als de draaglast > de draagkracht, dan is kan stress schadelijk worden
2
, 1.2 BRONNEN VAN STRESS
De bronnen waar stress kan uit voortvloeien, kunnen opgesplitst worden in twee grote
groepen:
1. Ingrijpende bronnen van stress (life events)
2. Cumulatie van dagdagelijkse stressoren
Hoe stress ervaren wordt, hangt grotendeels af van het individu.
1.2.1 Life events
Life events of belangrijke levensveranderingen -> kunnen een bron van stress zijn
De stress die je ervaart hangt af van de grootte van de aanpassing en de mate van de
verandering die deze levensverandering teweeg brengt.
Hoe groter de aanpassing, en de mate van verandering, hoe hoger de ervaren stress.
Deze conclusie kon getrokken worden aan de hand van de Social Readjustment Rating Scale (Holmes &
Rahe, 1967, opnieuw genormeerd door Hobson et al., 1998).
STUDIES:
Door de bovenstaande info zijn ze gaan onderzoeken welke levensgebeurtenissen
mensen als een grote stressfactor ervaarden. Deze gebeurtenissen kregen een
stresscore.
Daarin heeft de dood van een partner de hoogste stressfactor (87) en een boete krijgen
de laagste (22).
ð In verschillende onderzoeken kwam naar boven dat mensen met
levensgebeurtenissen met grote stressscore een grotere kans hadden op
gezondheidsproblemen.
!Social readjusment rating scale !
1.2.2 Dagelijkse irritaties
Ook dagelijkse irritaties kunnen een belangrijke stressor zijn en een invloed uitoefenen
op onze gezondheid.
Uit het onderzoek van Kanner en collega's (1981) wordt gevonden dat zelfs kleine
alledaagse irritaties minstens even belangrijk zijn voor de gezondheid als grote
levensveranderingen.
3
, 1.2.3 Chronische stressbronnen
= zijn situaties die een langere tijd aanhouden (minstens 6 maanden). Deze situaties
geven ook stress.
Chronische stressbronnen kunnen elkaar ook over de tijd heen versterken.
Bv: Wanneer bijvoorbeeld iemand reeds 6 maand financiële problemen ervaart en
daarbij wordt een familielid langdurig ziek, zal de ervaren stress hoger zijn dan enkel de
stress van de financiële problemen opgeteld aan de stress van het zieke familielid.
1.2.4 Perceptie van de persoon
Conclusie:
Bepaalde situaties -> stress -> invloed op de gezondheid
De invloed van een gebeurtenis op iemand hangt af van hoe die persoon de gebeurtenis
beoordeelt. Iedereen ziet dezelfde gebeurtenis anders.
Bv: Zo kan de ene persoon een examen minder stressvol ervaart dan de ander.
Hoe stressvol iets is, hangt vooral af van hoe schadelijk of bedreigend het wordt
ervaren.
Hoe meer bedreigend, hoe meer stress het veroorzaakt. Een onbelangrijke (irrelevante)
situatie veroorzaakt minder stress.
ð Een schadelijke of bedreigende stituatie geeft meer stress, dan een irrelevante
situatie.
STUDIES:
1)
Sarason en collega’s (1978) voegden een impactscore toe aan de social readjustment
scale.
De deelnemers gingen eerst aanduiden welke levensveranderingen ze hebben
meegemaakt. Nadien gaven ze een rating aan deze life events over welke impact deze op
hen gehad heeft.
Deze nieuwe schaal => Life experiences survey
2)
In het onderzoek van Lazarus in 1991 werd het belang van appraisal of beoordeling van
een situatie bestudeerd.
Conclusie: wanneer een situatie als potentieel bedreigend wordt gezien voor het
welzijn, zal deze situatie stress uitlokken.
4
