Samenvatting staatsrecht + notities les en tips (12/20)

Examen staatsrecht
Les 1
 Staatsrecht is het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de organen
van de staat, de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden, hun
verhouding tot elkaar en die tot de burgers
o = constitutioneel recht, grondwettelijk recht
 België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa :
o België :
 België als staat  om als staat gezien te worden moet je aan bepaalde
vw volstaan bv. land moet soeverein zijn, rechtsverantwoordelijk zijn, ..
 (Internationale) rechtsverantwoordelijkheid
 Verdragsbevoegdheid
 Buitenlandse betrekkingen bv. diplomaatse contacten, ambassades 
actua : Olivier vd casteele
 Gewapende macht (art. 167 GW)
o Rechtsstaat :
 De staat is gebonden door het recht waarvan zij de toepassing
verzekert  opgekomen tijdens de verlichting (daar voor
absolutistische vorsten)
 UM mag niets doen dat tegen de wet is
 Hiërarchie van de normen
 Rechtsbescherming tegen de wetgever (GwH) of tegen het bestuur
(RvS)
 Onafhankelijke rechters
 Fundamentele rechten en vrijheden : claims die jij hebt tegen de
overheid
o Democratische :
 “Parlementaire democratie”
 Verkiezingen
 Legaliteitsbeginsel
 Parlementaire controle bv. onze ministers (regering) moeten het
vertrouwen hebben vd meerderheid vh parlement
o Meergelaagde :
 Staatshervorming
 Gemeenschappen en gewesten
 Bevoegdheidsverdeling
 Provincies en gemeenten
o In Europa :
 Europese Unie
 Raad van Europa : belangrijkste verwezenlijking = EVRM
 Multilevel constitutionalism : meerdere lagen (niet enkel nationaal)

,  Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en internationaal/Europees
recht
 België is lid van EU en Raad van Europa
 België kan verdragen afsluiten met andere landen en zo regels vaststellen
 België is een grondwettelijke rechtsstaat  VK heeft geen geschreven GW
o Materiële GW : zaken die tot het GW-recht behoren zonder in de GW te staan
o Formele GW : vorm/tekst vd GW
 Actua : verbod op onverdoofd slachten niet in strijd met EVRM  vrijheid van religie?
o Arrest vh EHRM : vraag of het decreet vh verbod wel in overeenstemming was
met de vrijheid van religie
o Bevoegdheid was overgedragen naar gemeenschappen
o Religieuze organisaties waren naar EHRM gegaan


Les 2
 Recht probeert de maatschappij te ordenen maar de maatschappij heeft ook invloed
op hoe het recht gevormd wordt bv. boeren die nu samenzitten met de regering,
abortuswet
 Recht =
o Rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via
sancties afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of
herstel van de orde in de samenleving
o Creëert orde : niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht
o Vertoont onderlinge samenhang : systeem met een eigen begrippenkader,
onderliggende basiswaarden
o Kan worden afgedwongen ≠ moraal, godsdienstige regels, afspraken binnen
familieverband
o Recht ~ maatschappij
o Steekvlamwetgeving kan ontstaan bij zaken zoals reuzegom, Nicolas Caeyers
 Binnen het recht maken we een summa divisio (onderscheid)  publiek- en
privaatrecht :
o Publiekrecht : staatsrecht, fiscaal recht, bestuursrecht
o Gerechtelijk recht : privaat- of publieksrecht?
o Overheden treden veel meer op binnen het privaatrecht bv. overheid die
contract tekent met burgers

, Deel I : krachtlijnen
Verder les 2

Hoofdstuk 1 : de Belgische staat
Het ontstaan van België
 Hoe kunnen staten ontstaan? :
o Oorspronkelijk ontstaan : naar stuk land gaan waar nog niemand woont en zo
verder huizen blijven bouwen en daar een staat organiseren (vroeger)
o Afgeleid ontstaan :
 Dekolonisatie (vooral in 20ste eeuw)
 Secessie : een stuk van een land scheurt zich af van een bestaand land
bv. omdat ze verschillende taal spreken  verklaren zich onafhankelijk
bv. Catalonië wilt onafhankelijk worden maar lukt niet
 Dismembratio (uiteenvallen) : 1 land valt uiteen in verschillende
landen bv. Tsjechië-Slowakije
 Fusie : 2 aparte landen worden 1 groot land bv. west- en oost-
duitsland
 België is ontstaan door secessie : afgesplitst vh Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
 Ontstaan van België :
o Congres van Wenen (1814) : vorsten vd winnende staten vd napoleontische
oorlog kwamen bijeen  afgesproken dat er maatregelen moesten zijn om
Frankrijk geen nieuwe oorlog meer te laten starten
 Oplossing : bufferstaten (Pruisen, Spanje)  in noorden van Frankrijk
was er geen groot sterk land dus hebben ze een stuk van Frankrijk bij
het verenigd koninkrijk der nederlanden geplaatst
o Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815) : koning Willem I bracht veel
macht naar zich, zijn besluiten konden niet door een gewone rechter worden
getoetst
o Zuidelijke provincies snel ontevreden :
 Economische tegenstellingen : noorden vooral handelaars, zuiden
(België) vooral industriëlen
 Politieke ondervertegenwoordiging : zuiden was politiek
ondervertegenwoordigd in het parlement en regering
 Inmenging door Willem I in Kerk (onderwijs) : zuiden is sterk katholiek
 Beknotting persvrijheid door Willem I
 Toen reeds : taalconflict (nu nog altijd)  Willem I stelde Nederlands
als bestuurstaal in de politiek in terwijl zuiden vooral Frans is
o Monsterverbond van zuidelijke elites (Katholieken en Liberalen)  unionisme
 Willen meer taalvrijheid, persvrijheid  Willem I werd meer autoritair
o Culminatie van spanningen

, o Opera de stomme van portici : oppositie tegen Willem evolueerde in een
revolutie  Willem I stuurde zijn leger maar de zuidelingen overwonnen die
o Voorlopig bewind : onafhankelijkheid 4 oktober 1830  GW in februari 1831
(zeer jonge auteurs)
 Voorbeelden in de GW als reactie op Willem I die nu nog in de GW staan :
o Wantrouwig naar de UM en veel vertrouwen in parlement
o Art. 21 Gw. : staat heeft niet het recht zich te bemoeien …  Willem I
bemoeide zich met de bisschoppen
o Vrijheid van meningsuiting
o Drukpersmisdrijven die voor de volksjury moeten worden gebracht


België als staat
 Voorwaarden om een staat te worden :
o Permanente bevolking : België heeft een permanente bevolking
 1 januari 2023 : 11.697.557
 Nationaliteit = juridische bevestiging vh verband tss een land en burger
o Afgebakend gebied : België heeft een afgebakend grongebied
 Twee landen kunnen niet op hetzelfde grondgebied macht uitoefenen
 Verdrag van Maastricht (1843) : grondgebied van België vastgesteld
 Opgelet : veranderlijk bv. Duitsland die na de oorlog ons
grondgebieden had gegeven, wijziging vd grenzen in 2017
o Effectieve overheid : België heeft een effectieve overheid
 Moeten de basistaken kunnen vervullen bv. wetten maken
 Federale staat, deelstaten, steden, rechtscolleges …
o Onafhankelijkheid : België is onafhankelijk
 Kunnen optreden in het internationale rechtsverkeer
 Diplomatie, lidmaatschap VN, talloze verdragen …
o Internationale erkenning : België is erkend
 Declaratieve voorwaarde (geen constitutieve vw zoals de bovenste 4)
 Je kan moeilijk tot internationale organisaties toetreden als die landen
je niet erkennen als staat
 Erkenning werkt terug in de tijd (op het moment dat die staat is
ontstaan)
 Verdrag van Londen (1839) : België als staat erkend door andere
landen  moederverdrag voor het verdrag van maastricht


Gevolgen van kwalificatie als staat
 Rechtspersoonlijkheid :
o Extern : bv. verdragen sluiten
o Intern : België kan rechtshandelingen stellen in de interne rechtshandelingen
in België, overheid kan aansprakelijk gesteld worden bv. belastingen heffen