Aantekeningen hoorcolleges penitentiair recht
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Strafdoelen en straftheorieën...........................................................................................................4
Hoofdlijnen van het strafrechtelijke sanctiestelsel ...................................................................................................... 4
Overzicht van straffen ................................................................................................................................................. 4
Straftheorieën ............................................................................................................................................................. 5
Schaduwzijde en beschermend aspect straftheorieën ................................................................................................ 6
Straf naarmate van schuld .......................................................................................................................................... 6
Korte detenties ............................................................................................................................................................ 7
Hoorcollege 2: Straftoemeting en straftoemetingsvrijheid .......................................................................................7
Mogelijkheden rechter bij straffen .............................................................................................................................. 7
De eis van het openbaar ministerie ............................................................................................................................. 9
Art. 22b Sr (het taakstrafverbod) ................................................................................................................................ 9
Welke eisen worden gesteld aan de motivering van de straf? .................................................................................. 11
Motiveringsplicht bij Modernisering van het Wetboek van Strafvordering .............................................................. 11
Inhoudelijke rapportage boek 4 (Modernisering Strafvordering) .............................................................................. 12
Hoorcollege 3: Sanctiebeleid, promoveren en degraderen in detentie, verlof en detentiefasering ......................... 12
Wettelijk kader .......................................................................................................................................................... 12
Beginselen van tenuitvoerlegging ............................................................................................................................. 12
Aanvang detentie ...................................................................................................................................................... 13
Visie recht doen, kansen bieden ................................................................................................................................ 13
Toetsingskader promoveren en degraderen ............................................................................................................. 14
Wet straffen en beschermen ..................................................................................................................................... 15
Verlof ......................................................................................................................................................................... 15
Twee soorten kortdurende re-integratieverlof (artt. 19 en 19a Rtvi) ........................................................................ 16
Langdurend re-integratieverlof (art. 20 Rtvi) ............................................................................................................ 17
Re-integratieverlof voor extramurale arbeid (art. 20ab Rtvi).................................................................................... 17
Incidenteel verlof (art. 21-33 Rtvi) ............................................................................................................................. 18
Hoorcollege 4: De voorwaardelijke invrijheidsstelling ............................................................................................ 19
Penitentiair programma ............................................................................................................................................ 19
Voorwaardelijke invrijheidsstelling ........................................................................................................................... 19
J. Uit Beijerse e.a.: de praktijk van de voorwaardelijke invrijheidstelling in relatie tot speciale preventie en re-
integratie, EUR/WODC 2018 ..................................................................................................................................... 21
Hoorcollege 5: Voortgezet crimineel handelen in detentie ..................................................................................... 22
Veiligheid in detentie ................................................................................................................................................. 22
Voortgezet crimineel handelen in detentie ............................................................................................................... 24
Wijzigingen in wet- en regelgeving EBI ..................................................................................................................... 25
, Wijziging Pbw ............................................................................................................................................................ 25
Afdeling voor Intensief Toezicht (AIT) ........................................................................................................................ 27
Hoorcollege 6: Beklag en beroep............................................................................................................................ 27
Inleiding en historie van beklag ................................................................................................................................. 27
Belang van het beklagrecht ....................................................................................................................................... 28
Beklagrecht op hoofdlijnen........................................................................................................................................ 28
Beklagprocedure ....................................................................................................................................................... 29
Advies spanning in detentie....................................................................................................................................... 32
Hoorcollege 7: Vrijheidsbeperkende sancties ......................................................................................................... 33
Vrijheidsbeperkende sancties overzicht..................................................................................................................... 33
Oratie van Boone (paradoxen van toezicht) .............................................................................................................. 34
Wet langdurig toezicht .............................................................................................................................................. 34
Gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel (art. 38z Sr) ................................................................... 34
Hoorcollege 8: De levenslange gevangenisstraf ...................................................................................................... 37
Rechtsvergelijking ..................................................................................................................................................... 37
Art. 3 EVRM ............................................................................................................................................................... 38
Nationaal kader levenslang de iure en de facto ........................................................................................................ 38
Wetswijziging: besluit ACL......................................................................................................................................... 40
De zaak Cevdet Y. ...................................................................................................................................................... 40
Rechter of administratief over gratieprocedure? ...................................................................................................... 41
Invoering v.i.-procedure ............................................................................................................................................ 41
Huidige herbeoordelingsprocedure levenslang ......................................................................................................... 42
Hoorcollege 9: De terbeschikkingstelling................................................................................................................ 42
Tweesporenstelsel ..................................................................................................................................................... 42
Vereisten voor oplegging tbs ..................................................................................................................................... 43
Casusvragen .............................................................................................................................................................. 43
Vormen van tbs ......................................................................................................................................................... 44
Stoornisvereiste ......................................................................................................................................................... 44
Kritiek gevaarscriterium als grondslag ...................................................................................................................... 45
Tenuitvoerlegging tbs ................................................................................................................................................ 46
Capaciteitstekorten in tbs.......................................................................................................................................... 46
Verlof en proefverlof.................................................................................................................................................. 47
Beëindiging van de tbs .............................................................................................................................................. 47
Hoorcollege 10: Herstel en herstelgerichte detentie .............................................................................................. 47
Herstelrecht ............................................................................................................................................................... 47
Strafrechtelijke paradigma ........................................................................................................................................ 47
Herstelrechtelijke paradigma .................................................................................................................................... 48
Definities van herstelrecht ......................................................................................................................................... 48
2
,Strafrecht versus herstelrecht ................................................................................................................................... 48
Wat is wedergoedmaking? ........................................................................................................................................ 49
Waarom is straf omstreden en herstel niet? ............................................................................................................. 49
Kenmerken van herstelprocessen .............................................................................................................................. 49
Modernisering en innovatiewet strafvordering......................................................................................................... 50
RJ-voorzieningen in Nederland .................................................................................................................................. 51
Vormen van herstelrecht ........................................................................................................................................... 51
Maximalistisch herstelrecht als oplossing voor ‘code zwart’?................................................................................... 52
Misdaadrecht en mens- en wereldbeelden ............................................................................................................... 52
Wie of wat is de mens? De mens is wolf, slang en duif ............................................................................................. 53
3
, Hoorcollege 1: Strafdoelen en straftheorieën
Hoofdlijnen van het strafrechtelijke sanctiestelsel
Penitentiair recht: het rechtsgebied dat ziet op het opleggen en ten uitvoer leggen van strafrechtelijke straffen en
maatregelen (ook wel sanctierecht genoemd). Jonkers vat deze definitie op
Detentierecht: het recht van gedetineerden. Sommige vatten penitentiair recht op meer als detentierecht. Dit is de
nauwere opvatting
Penologie: een term uit criminologie. Bestudering van strafrechtelijke sancties vanuit gedragswetenschappelijk en
empirisch perspectief.
WvSr 1886 onder invloed van Klassieke Richting tot stand gekomen. Kenmerken:
• Relatieve mildheid van straffen;
Bijvoorbeeld maximumstraf was 20 jaar. Levenslange gevangenisstraf was er ook. Het kwam destijds in plaats van de
doodstraf. Eigenlijk wilde de wetgever het niet, maar het was het compromis voor vervanging van doodstraf
• Overzichtelijkheid/eenvoud;
• Centrale rol voor de vrijheidsstraf;
• Nadruk op straffen en niet op maatregelen;
• Belangrijke rol voor de strafrechter.
Onder invloed van de Moderne Richting zijn onder meer maatregelen (Psychopatenwetten uit 1928, bijvoorbeeld
tbs-maatregel) en de voorwaardelijke modaliteit (1915) geïntroduceerd. Vanaf dit moment opkomst van
maatregelen.
Strafrechter heeft ruime straftoemetingsvrijheid.
Overzicht van straffen
De maatregelen zijn veel later tot stand gekomen. De bijkomende straffen waren ook al in de Klassieke Richting.
Meest recente wijziging is dierenhoudverbod. Het is een zelfstandige straf geworden. De rechter kan iemand
verbieden om nog verder dieren te houden. Het hoeft niet meer worden vorm te geven in voorwaardelijke
gevangenisstraf met bijzondere voorwaarde maar het is zelfstandige straf geworden.
Sancties = straffen en maatregelen (‘tweesporenstelsel’). Het verschil tussen straffen en maatregelen is het
tweesporenstelsel. Ze verschillen op de volgende wezenlijke punten van elkaar:
Straffen Maatregelen
Opgelegd op grond van het strafbare feit Opgelegd naar aanleiding van het strafbare feit. Het
strafbare feit is aanleiding op grond waarvan maatregel
kan worden opgelegd
4
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Strafdoelen en straftheorieën...........................................................................................................4
Hoofdlijnen van het strafrechtelijke sanctiestelsel ...................................................................................................... 4
Overzicht van straffen ................................................................................................................................................. 4
Straftheorieën ............................................................................................................................................................. 5
Schaduwzijde en beschermend aspect straftheorieën ................................................................................................ 6
Straf naarmate van schuld .......................................................................................................................................... 6
Korte detenties ............................................................................................................................................................ 7
Hoorcollege 2: Straftoemeting en straftoemetingsvrijheid .......................................................................................7
Mogelijkheden rechter bij straffen .............................................................................................................................. 7
De eis van het openbaar ministerie ............................................................................................................................. 9
Art. 22b Sr (het taakstrafverbod) ................................................................................................................................ 9
Welke eisen worden gesteld aan de motivering van de straf? .................................................................................. 11
Motiveringsplicht bij Modernisering van het Wetboek van Strafvordering .............................................................. 11
Inhoudelijke rapportage boek 4 (Modernisering Strafvordering) .............................................................................. 12
Hoorcollege 3: Sanctiebeleid, promoveren en degraderen in detentie, verlof en detentiefasering ......................... 12
Wettelijk kader .......................................................................................................................................................... 12
Beginselen van tenuitvoerlegging ............................................................................................................................. 12
Aanvang detentie ...................................................................................................................................................... 13
Visie recht doen, kansen bieden ................................................................................................................................ 13
Toetsingskader promoveren en degraderen ............................................................................................................. 14
Wet straffen en beschermen ..................................................................................................................................... 15
Verlof ......................................................................................................................................................................... 15
Twee soorten kortdurende re-integratieverlof (artt. 19 en 19a Rtvi) ........................................................................ 16
Langdurend re-integratieverlof (art. 20 Rtvi) ............................................................................................................ 17
Re-integratieverlof voor extramurale arbeid (art. 20ab Rtvi).................................................................................... 17
Incidenteel verlof (art. 21-33 Rtvi) ............................................................................................................................. 18
Hoorcollege 4: De voorwaardelijke invrijheidsstelling ............................................................................................ 19
Penitentiair programma ............................................................................................................................................ 19
Voorwaardelijke invrijheidsstelling ........................................................................................................................... 19
J. Uit Beijerse e.a.: de praktijk van de voorwaardelijke invrijheidstelling in relatie tot speciale preventie en re-
integratie, EUR/WODC 2018 ..................................................................................................................................... 21
Hoorcollege 5: Voortgezet crimineel handelen in detentie ..................................................................................... 22
Veiligheid in detentie ................................................................................................................................................. 22
Voortgezet crimineel handelen in detentie ............................................................................................................... 24
Wijzigingen in wet- en regelgeving EBI ..................................................................................................................... 25
, Wijziging Pbw ............................................................................................................................................................ 25
Afdeling voor Intensief Toezicht (AIT) ........................................................................................................................ 27
Hoorcollege 6: Beklag en beroep............................................................................................................................ 27
Inleiding en historie van beklag ................................................................................................................................. 27
Belang van het beklagrecht ....................................................................................................................................... 28
Beklagrecht op hoofdlijnen........................................................................................................................................ 28
Beklagprocedure ....................................................................................................................................................... 29
Advies spanning in detentie....................................................................................................................................... 32
Hoorcollege 7: Vrijheidsbeperkende sancties ......................................................................................................... 33
Vrijheidsbeperkende sancties overzicht..................................................................................................................... 33
Oratie van Boone (paradoxen van toezicht) .............................................................................................................. 34
Wet langdurig toezicht .............................................................................................................................................. 34
Gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel (art. 38z Sr) ................................................................... 34
Hoorcollege 8: De levenslange gevangenisstraf ...................................................................................................... 37
Rechtsvergelijking ..................................................................................................................................................... 37
Art. 3 EVRM ............................................................................................................................................................... 38
Nationaal kader levenslang de iure en de facto ........................................................................................................ 38
Wetswijziging: besluit ACL......................................................................................................................................... 40
De zaak Cevdet Y. ...................................................................................................................................................... 40
Rechter of administratief over gratieprocedure? ...................................................................................................... 41
Invoering v.i.-procedure ............................................................................................................................................ 41
Huidige herbeoordelingsprocedure levenslang ......................................................................................................... 42
Hoorcollege 9: De terbeschikkingstelling................................................................................................................ 42
Tweesporenstelsel ..................................................................................................................................................... 42
Vereisten voor oplegging tbs ..................................................................................................................................... 43
Casusvragen .............................................................................................................................................................. 43
Vormen van tbs ......................................................................................................................................................... 44
Stoornisvereiste ......................................................................................................................................................... 44
Kritiek gevaarscriterium als grondslag ...................................................................................................................... 45
Tenuitvoerlegging tbs ................................................................................................................................................ 46
Capaciteitstekorten in tbs.......................................................................................................................................... 46
Verlof en proefverlof.................................................................................................................................................. 47
Beëindiging van de tbs .............................................................................................................................................. 47
Hoorcollege 10: Herstel en herstelgerichte detentie .............................................................................................. 47
Herstelrecht ............................................................................................................................................................... 47
Strafrechtelijke paradigma ........................................................................................................................................ 47
Herstelrechtelijke paradigma .................................................................................................................................... 48
Definities van herstelrecht ......................................................................................................................................... 48
2
,Strafrecht versus herstelrecht ................................................................................................................................... 48
Wat is wedergoedmaking? ........................................................................................................................................ 49
Waarom is straf omstreden en herstel niet? ............................................................................................................. 49
Kenmerken van herstelprocessen .............................................................................................................................. 49
Modernisering en innovatiewet strafvordering......................................................................................................... 50
RJ-voorzieningen in Nederland .................................................................................................................................. 51
Vormen van herstelrecht ........................................................................................................................................... 51
Maximalistisch herstelrecht als oplossing voor ‘code zwart’?................................................................................... 52
Misdaadrecht en mens- en wereldbeelden ............................................................................................................... 52
Wie of wat is de mens? De mens is wolf, slang en duif ............................................................................................. 53
3
, Hoorcollege 1: Strafdoelen en straftheorieën
Hoofdlijnen van het strafrechtelijke sanctiestelsel
Penitentiair recht: het rechtsgebied dat ziet op het opleggen en ten uitvoer leggen van strafrechtelijke straffen en
maatregelen (ook wel sanctierecht genoemd). Jonkers vat deze definitie op
Detentierecht: het recht van gedetineerden. Sommige vatten penitentiair recht op meer als detentierecht. Dit is de
nauwere opvatting
Penologie: een term uit criminologie. Bestudering van strafrechtelijke sancties vanuit gedragswetenschappelijk en
empirisch perspectief.
WvSr 1886 onder invloed van Klassieke Richting tot stand gekomen. Kenmerken:
• Relatieve mildheid van straffen;
Bijvoorbeeld maximumstraf was 20 jaar. Levenslange gevangenisstraf was er ook. Het kwam destijds in plaats van de
doodstraf. Eigenlijk wilde de wetgever het niet, maar het was het compromis voor vervanging van doodstraf
• Overzichtelijkheid/eenvoud;
• Centrale rol voor de vrijheidsstraf;
• Nadruk op straffen en niet op maatregelen;
• Belangrijke rol voor de strafrechter.
Onder invloed van de Moderne Richting zijn onder meer maatregelen (Psychopatenwetten uit 1928, bijvoorbeeld
tbs-maatregel) en de voorwaardelijke modaliteit (1915) geïntroduceerd. Vanaf dit moment opkomst van
maatregelen.
Strafrechter heeft ruime straftoemetingsvrijheid.
Overzicht van straffen
De maatregelen zijn veel later tot stand gekomen. De bijkomende straffen waren ook al in de Klassieke Richting.
Meest recente wijziging is dierenhoudverbod. Het is een zelfstandige straf geworden. De rechter kan iemand
verbieden om nog verder dieren te houden. Het hoeft niet meer worden vorm te geven in voorwaardelijke
gevangenisstraf met bijzondere voorwaarde maar het is zelfstandige straf geworden.
Sancties = straffen en maatregelen (‘tweesporenstelsel’). Het verschil tussen straffen en maatregelen is het
tweesporenstelsel. Ze verschillen op de volgende wezenlijke punten van elkaar:
Straffen Maatregelen
Opgelegd op grond van het strafbare feit Opgelegd naar aanleiding van het strafbare feit. Het
strafbare feit is aanleiding op grond waarvan maatregel
kan worden opgelegd
4
