Inhoudsopgave
DEEL I: INLEIDING............................................................................... 4
HOOFDSTUK I: AARD EN FUNCTIE VAN HET BURGERLIJK PROCESRECHT ..................4
HOOFDSTUK II: BRONNEN ........................................................................5
KARAKTERTREKKEN .................................................................................................... 6
TOEPASSINGSGEBIED .................................................................................................. 7
ALGEMENE BEGINSELEN VAN BEHOORLIJKE PROCESVOERING ...............................................8
INFORMATISERING VAN JUSTITIE .................................................................................... 9
DEEL II: ACTOREN VAN JUSTITIE ....................................................... 10
HOOFDSTUK 1: DE RECHTER .............................................................10
AFDELING I: STRUCTUUR VAN DE GERECHTELIJKE ORGANISATIE .......................10
AFDELING II: DE RECHTSCOLLEGES ....................................................................11
AFDELING III: TOEGANG TOT EN LOOPBAAN BINNEN DE MAGISTRATUUR ..........14
AFDELING IV: WERKLASTMETING ........................................................................14
AFDELING V: TUCHTRECHT ................................................................................. 14
HOOFDSTUK II: REFERENDARISSEN EN PARKETJURISTEN ...................14
AFDELING I: REFERENDARISSEN .........................................................................14
AFDELING II: PARKETJURISTEN ............................................................................15
HOOFDSTUK III: OPENBAAR MINISTERIE ............................................15
AFDELING I: STATUUT ......................................................................................... 15
AFDELING II: KENMERKEN ................................................................................... 15
AFDELING III: TAAK VAN HET OPENBAAR MINISTERIE IN BURGERLIJKE ZAKEN . . .16
HOOFDSTUK IV: HOGE RAAD VOOR DE JUSTITIE .................................16
AFDELING I: SITUERING ...................................................................................... 16
AFDELING II: HOGE RAAD VOOR DE JUSTITIE ......................................................16
AFDELING III: SAMENSTELLING ...........................................................................16
AFDELING IV: BEVOEGDHEDEN ..........................................................................17
HOOFDSTUK V: ADVIESRAAD VAN DE MAGISTRATUUR .......................17
HOOFDSTUK VI: DE PARTIJ ...............................................................17
AFDELING I: BEGRIP ............................................................................................ 17
AFDELING II: VEREISTEN OM PARTIJ TE KUNNEN ZIJN .........................................17
HOOFDSTUK VII: DE ADVOCAAT ........................................................19
AFDELING I: SITUERING ...................................................................................... 19
AFDELING II: TAAK VAN DE ADVOCAAT ..............................................................19
AFDELING V: JURIDISCHE AARD VAN DE VERHOUDING ADVOCAAT-CLIËNT .......19
AFDELING VII: ORGANISATIE VAN DE BALIE ........................................................20
AFDELING VIII: ADVOCATEN BIJ HET HOF VAN CASSATIE ....................................20
AFDELING IX: ORDE VAN VLAAMSE BALIES EN ORDRE DES BARREAUX
FRANCOPHONES ET GERMANOPHONE ................................................................20
HOOFDSTUK VIII: GRIFFIER ..............................................................20
AFDELING I: GRIFFIE EN DE GRIFFIER .................................................................20
1
,AFDELING II: TAAK VAN DE GRIFFIER ..................................................................21
HOOFDSTUK IX: DE GERECHTSDEURWAARDER ..................................21
AFDELING I: ALGEMEEN ...................................................................................... 21
AFDELING II: STATUUT ........................................................................................ 21
AFDELING III: TAKEN EN BEVOEGDHEDEN ..........................................................21
AFDELING IV: TUCHT .......................................................................................... 21
AFDELING V: TARIEF ........................................................................................... 21
DEEL III: BEVOEGDHEID INTERN RECHTSVERKEER................................ 22
HOOFDSTUK I: ALGEMENE BEGRIPPEN................................................22
HOOFDSTUK II: MATERIËLE BEVOEGDHEID..........................................24
AFDELING II: ONDERZOEK VAN DE COMPONENTEN..............................................25
HOOFDSTUK III: DE TERRITORIALE BEVOEGDHEID...................................27
AFDELING I: BEGRIP, FUNCTIE, AARD...................................................................27
AFDELING II: BEVOEGDHEIDSOVEREENKOMSTEN................................................28
AFDELING III: VERSTEK VAN DE VERWEERDER.....................................................28
HOOFDSTUK IV: BEVOEGDHEIDSREGELING.............................................29
AFDELING I: MATERIËLE BEVOEGDHEID – HOOFDVORDERING.............................29
AFDELING II: MATERIËLE BEVOEGDHEID – TUSSENVORDERING...........................35
AFDELING III: TERRITORIALE BEVOEGDHEID – HOOFDVORDERING......................37
AFDELING IV: TERRITORIALE BEVOEGDHEID - TUSSENVORDERINGEN,
AANHANGIGHEID EN SAMENHANG.......................................................................38
HOOFDSTUK V: REGELING VAN BEVOEGDHEIDSINCIDENTEN....................38
AFDELING I: IN EERSTE AANLEG...........................................................................38
AFDELING II: IN HOGER BEROEP...........................................................................39
AFDELING III: IN CASSATIE.................................................................................... 40
AFDELING IV: AANHANGIGHEID EN SAMENHANG.................................................41
AFDELING V: INCIDENTEN IN DE SCHOOT VAN EEN RECHTSCOLLEGE.................41
AFDELING VI: REGELING VAN RECHTSGEBIED......................................................41
DEEL IV: HET GEDING........................................................................ 41
HOOFDSTUK I: KERNBEGRIPPEN .......................................................41
AFDELING 1: GESCHIL ......................................................................................... 42
AFDELING II: BUITENGERECHTELIJKE CONFLICTHANTERING ...............................42
AFDELING III: RECHTSVORDERING ......................................................................46
AFDELING IV: EIS EN VERWEER ..........................................................................46
HOOFDSTUK II: VERLOOP VAN HET GEDING ...........................................48
AFDELING I: GEDINGINLEIDING ...........................................................................48
AFDELING II: ROLSTELLING EN DOSSIER VAN RECHTSPLEGING .........................54
AFDELING III: INLEIDENDE ZITTING .....................................................................56
AFDELING IV: HET IN STAAT STELLEN VAN DE ZAAK ..........................................58
AFDELING V: DE VONNISSEN EN DE ARRESTEN....................................................61
AFDELING VI: DE BIJZONDERE RECHTSPLEGINGEN..............................................62
AFDELING VII: DE ZETEL....................................................................................... 63
2
,HOOFDSTUK VI: UITGAVEN EN KOSTEN..................................................63
AFDELING I: OMSCHRIJVING.................................................................................. 63
AFDELING II: DE VERWIJZING IN DE KOSTEN........................................................64
AFDELING III: DE VEREFFENING VAN DE KOSTEN.................................................64
HOOFDSTUK VII: UITLEGGING, VERBETERING EN HERSTEL VAN HET
VERZUIM VAN UITSPRAAK TE DOEN – NIETIGVERKLARING VAN
RECHTERLIJKE BESLISSINGEN.............................................................64
AFDELING I: UITLEGGING...................................................................................... 64
AFDELING II: VERBETERING.................................................................................. 64
AFDELING III: HERSTEL VAN HET VERZUIM UITSPRAAK TE DOEN.........................64
AFDELING IV: NIETIGVERKLARING VAN RECHTERLIJKE BESLISSINGEN.................65
DEEL V: RECHTSMIDDELEN ............................................................... 65
HOOFDSTUK I: ALGEMENE BEGINSELEN ............................................65
HOOFDSTUK II: HET VERZET .............................................................66
HOOFDSTUK III: HET HOGER BEROEP ................................................67
HOOFDSTUK IV: VOORZIENING IN CASSATIE ......................................69
HOOFDSTUK V: HET DERDENVERZET .................................................69
DEEL VI: SPOEDPROCEDURES - INVORDERING VAN GELDSOM..............70
HOOFDSTUK I: HET KORT GEDING......................................................71
AFDELING I: DE VOORWAARDEN VAN HET KORT GEDING..................................................71
AFDELING II: HET SPOEDVEREISTE............................................................................... 71
AFDELING III: VOORZIENING BIJ VOORRAAD...................................................................72
AFDELING IV: DE ZAAK MAG NIET ONTTROKKEN ZIJN AAN DE RECHTERLIJKE MACHT............73
AFDELING V: AFWIJKENDE PROCEDUREREGELS................................................................73
HOOFDSTUK II: EENZIJDIG VERZOEKSCHRIFT...........................................74
AFDELING I: AFBAKENING........................................................................................... 74
AFDELING II: EENZIJDIGE RECHTSPLEGING IN GEVAL VAN VOLSTREKTE NOODZAKELIJKHEID.....74
AFDELING III: INLEIDING VAN DE VORDERING.................................................................74
AFDELING IV: BEHANDELING VAN HET VERZOEKSCHRIFT..................................................75
AFDELING V: RECHTSMIDDELEN TEGEN DE OP EENZIJDIG VERZOEKSCHRIFT VERLEENDE
BESCHIKKING............................................................................................................ 75
HOOFDSTUK III: SUMMIERE RECHTSPLEGING OM BETALING TE BEVELEN...75
AFDELING I: SITUERING.............................................................................................. 75
AFDELING II: VOORWAARDEN...................................................................................... 75
AFDELING III: PROCEDURE.......................................................................................... 76
HOOFDSTUK IV: INVORDERING VAN ONBETWISTE GELDSCHULDEN...........76
AFDELING I: INLEIDING............................................................................................... 76
AFDELING II: TOEPASSINGSGEBIED EN INWERKINGTREDING...............................................76
AFDELING III: PROCEDUREVERLOOP:............................................................................. 76
HOOFDSTUK V: DE EUROPESE BETALINGSBEVELPROCEDURE EN DE
EUROPESE PROCEDURE VOOR GERINGE VORDERINGEN........................77
AFDELING I: INLEIDING............................................................................................... 77
3
,AFDELING II: DE EUROPESE BETALINGSBEVELPROCEDURE (EBB-VO)..................................77
AFDELING III: DE EUROPESE PROCEDURE VOOR GERINGE VORDERINGEN (EPGV-VO)...........77
DEEL I: INLEIDING
HOOFDSTUK I: AARD EN FUNCTIE VAN HET BURGERLIJK PROCESRECHT
Begripsomschrijving: Procesrecht omvat de regels voor de handhaving van materieel
recht. Het zorgt ervoor dat subjectieve rechten kunnen worden afgedwongen. Burgerlijk
procesrecht (voorheen gerechtelijk privaatrecht) is hiervan een onderdeel en behandelt
4
,geschillen met betrekking tot privaatrecht (burgerlijk, sociaal, fiscaal,
ondernemingsrecht).
Doel: rechtsprekende handeling: Centraal staat het begrip 'proces', omschreven als
de evolutie van een onzekere naar een zekere feitelijke en/of rechtstoestand via een
gereglementeerd geding voor een bevoegd orgaan. Essentiële kenmerken van
rechtspreken zijn het formeel criterium (procedurele grondrechten zoals tegenspraak,
openbaarheid, motivering) en het organiek criterium (uitspraak door een onafhankelijk en
onpartijdig orgaan). Andere criteria zijn het materieel criterium (oplossing op basis van
rechtsregels) en het criterium van gezag van gewijsde (bindende kracht van de uitspraak
voor partijen). Burgerlijk procesrecht bevat bevoegdheids-, procedureregels en
vormvoorschriften, bewijstechnieken, uitspraak en rechtsmiddelen. Het omvat ook
organieke bepalingen over justitiële actoren (magistraten, griffiers, advocaten,
gerechtsdeurwaarders). Het voorziet in middelen tot tenuitvoerlegging van vastgestelde
rechten via dwang- en bewarende maatregelen. Alternatieve geschillenbeslechting
(ADR/MARC) staat op gelijke voet met procedures voor de overheidsrechter en is
opgenomen in het Gerechtelijk Wetboek (Ger. W.).
Eigenrichting: Het eigenmachtig handhaven van rechten door een persoon is in een
geciviliseerde maatschappij in principe ongeoorloofd en onrechtmatig, behoudens
rechtvaardigingsgrond. Rechtspreken is toevertrouwd aan overheidsorganen. Het verbod
van rechtsweigering (art. 5 Ger.W.) is hiervan een gevolg.
HOOFDSTUK II: BRONNEN
Afdeling I: Grondwet: Bevat fundamentele regels betreffende de rechterlijke macht,
bevoegdheid van hoven en rechtbanken, rechterlijke organisatie, openbaarheid van
terechtzittingen, motiveringsplicht, onafhankelijkheid van de rechter, Hoge Raad voor de
Justitie en de exceptie van illegaliteit.
Afdeling II: Gerechtelijk Wetboek: Voorbereid door VAN REEPINGHEN en KRINGS, trad
stapsgewijs in werking tussen 1968 en 1970. Het doel was een minder omslachtige,
snellere en goedkopere rechtsbedeling en het samenbrengen en moderniseren van het
burgerlijk procesrecht. De gerechtelijke achterstand blijft echter een probleem. Er zijn
wijzigingen doorgevoerd, o.m. met de Potpourri-wetten, gericht op bestrijding van
gerechtelijke achterstand en modernisering. Ook de Octopus-wetgeving had een
aanzienlijke impact op de rechterlijke organisatie. Recente hervormingen omvatten de
reductie van gerechtelijke arrondissementen, verhoogde mobiliteit van magistraten en
personeel, en de invoering van verzelfstandigd beheer voor de rechterlijke organisatie.
Afdeling III: Bijzondere wetgeving: Procedureregels zijn ook te vinden in andere
wetboeken en bijzondere wetten, wat kan leiden tot verkokering van het recht en
afwijkingen van het gemene procesrecht in het Ger.W.
Afdeling IV: Algemene beginselen van behoorlijke procesvoering: Fundamentele
normen die impliciet aanwezig zijn in het rechtssysteem en worden geformuleerd door
rechtsleer en rechtspraak. Ze vormen een kader voor wetgeving en helpen bij het
oplossen van leemten. Deze beginselen, zoals hoor en wederhoor, onpartijdigheid,
onafhankelijkheid, openbaarheid, motivering en partijautonomie, hebben geleidelijk aan
erkenning gevonden in rechtspraak en wetgeving (Grondwet, EVRM, BUPO, Handvest EU).
Ze zijn essentieel voor een eerlijk proces.
Afdeling V: Rechtspraak: Hoewel België geen bindend precedentenrecht kent (art. 6
Ger.W. ), heeft de rechtspraak van de hoogste rechtscolleges (Grondwettelijk Hof, Hof
5
, van Cassatie, Raad van State) feitelijk en moreel gezag en draagt bij aan rechtszekerheid.
De rechter mag geen uitspraak doen bij wijze van algemene en als regel geldende
beschikking. Arresten van het Grondwettelijk Hof en de Raad van State over voorgelegde
rechtsvragen binden de rechter. Eenzelfde regel geldt sinds kort voor
vernietigingsarresten van het Hof van Cassatie in civiele zaken. Rechtspraak van
supranationale rechtscolleges (Hof van Justitie, EHRM) beïnvloedt ook de ontwikkeling
van het burgerlijk procesrecht. Publicatie van rechtspraak is belangrijk voor haar rol als
rechtsbron en voor transparantie en controle.
Afdeling VI: Rechtsleer: Heeft na de invoering van het Ger.W. een stimulans gegeven
aan wetenschappelijk onderzoek en beïnvloedt rechtspraak en wetgeving.
Rechtsvergelijking speelt een prominente rol.
Afdeling VII: Het verdragsrecht en rechtsinstrumenten van de Europese Unie:
Internationale verdragen (EVRM, BUPO, Verdrag inzake de rechten van het kind) bevatten
beginselen van behoorlijke procesvoering. Rechtsinstrumenten van de EU
(verordeningen) bevorderen internationaal rechtsverkeer en privaatprocesrechtelijke
regelgeving in EU-verband. Verdragen voorzien in de oprichting van internationale
rechtscolleges waarbij prejudiciële vragen kunnen worden gesteld.
Afdeling VIII: Gebruiken: Plaatselijke gebruiken bestaan binnen gerechtelijke
arrondissementen, kantons en kamers. Deze zijn vaak niet gepubliceerd, soms contra
legem, maar kunnen ook zinvol zijn. Ze horen eerder thuis in wetboeken dan in
protocollen om de eenheid van rechtspleging te bewaren.
KARAKTERTREKKEN
Afdeling I: Nationaal recht in beweging: Het burgerlijk procesrecht is beïnvloed door
historische periodes (Romano-canoniek, Napoleontisch) en buitenlandse rechtsfiguren. Er
is een tendens naar mondialisering en harmonisering van procesrecht, onder meer op
Europees niveau. Initiatieven zoals de ALI/UNIDROIT Principles en European Rules of Civil
Procedure beogen convergentie en modernisering.
Afdeling II: Gemengd publiek – privaat karakter: Procesrecht behoort deels tot
publiek recht (inrichting van het gerecht) en deels tot privaatrecht (effectuering van
private belangen). De publiekrechtelijke inslag is duidelijk, aangezien de rechter een
staatsorgaan is en gebonden aan beginselen van behoorlijke procesvoering. De overheid
moet zorgen voor een eenvoudig en helder procesrecht. Niet alle regels zijn van
openbare orde; dit geldt enkel indien ze essentieel zijn voor een goede rechtsbedeling in
een rechtsstaat.
Afdeling III: Ethische dimensie: Procesrecht moet aansluiten bij eisen van
gerechtigheid en billijkheid. Het proces moet eerlijk, contradictoir, efficiënt, eenvoudig,
goedkoop en snel verlopen. In een rechtsstaat moet het procesrecht zorgen voor
daadwerkelijke 'Chancengleichheit' en gelijke behandeling van partijen, waarbij
maatschappelijke ongelijkheid wordt gecorrigeerd (bv. via rechtsbijstand).
Afdeling IV: Dynamisch karakter: Procesrecht ondergaat invloed van
maatschappelijke, economische, politieke en ethische opvattingen en van wijzigend
materieel recht. Het geding zelf is ook dynamisch en doet de feitelijke en juridische
situatie evolueren naar een beslissing. Proceshandelingen en nalatigheden kunnen
materiële rechtsgevolgen hebben.
6
DEEL I: INLEIDING............................................................................... 4
HOOFDSTUK I: AARD EN FUNCTIE VAN HET BURGERLIJK PROCESRECHT ..................4
HOOFDSTUK II: BRONNEN ........................................................................5
KARAKTERTREKKEN .................................................................................................... 6
TOEPASSINGSGEBIED .................................................................................................. 7
ALGEMENE BEGINSELEN VAN BEHOORLIJKE PROCESVOERING ...............................................8
INFORMATISERING VAN JUSTITIE .................................................................................... 9
DEEL II: ACTOREN VAN JUSTITIE ....................................................... 10
HOOFDSTUK 1: DE RECHTER .............................................................10
AFDELING I: STRUCTUUR VAN DE GERECHTELIJKE ORGANISATIE .......................10
AFDELING II: DE RECHTSCOLLEGES ....................................................................11
AFDELING III: TOEGANG TOT EN LOOPBAAN BINNEN DE MAGISTRATUUR ..........14
AFDELING IV: WERKLASTMETING ........................................................................14
AFDELING V: TUCHTRECHT ................................................................................. 14
HOOFDSTUK II: REFERENDARISSEN EN PARKETJURISTEN ...................14
AFDELING I: REFERENDARISSEN .........................................................................14
AFDELING II: PARKETJURISTEN ............................................................................15
HOOFDSTUK III: OPENBAAR MINISTERIE ............................................15
AFDELING I: STATUUT ......................................................................................... 15
AFDELING II: KENMERKEN ................................................................................... 15
AFDELING III: TAAK VAN HET OPENBAAR MINISTERIE IN BURGERLIJKE ZAKEN . . .16
HOOFDSTUK IV: HOGE RAAD VOOR DE JUSTITIE .................................16
AFDELING I: SITUERING ...................................................................................... 16
AFDELING II: HOGE RAAD VOOR DE JUSTITIE ......................................................16
AFDELING III: SAMENSTELLING ...........................................................................16
AFDELING IV: BEVOEGDHEDEN ..........................................................................17
HOOFDSTUK V: ADVIESRAAD VAN DE MAGISTRATUUR .......................17
HOOFDSTUK VI: DE PARTIJ ...............................................................17
AFDELING I: BEGRIP ............................................................................................ 17
AFDELING II: VEREISTEN OM PARTIJ TE KUNNEN ZIJN .........................................17
HOOFDSTUK VII: DE ADVOCAAT ........................................................19
AFDELING I: SITUERING ...................................................................................... 19
AFDELING II: TAAK VAN DE ADVOCAAT ..............................................................19
AFDELING V: JURIDISCHE AARD VAN DE VERHOUDING ADVOCAAT-CLIËNT .......19
AFDELING VII: ORGANISATIE VAN DE BALIE ........................................................20
AFDELING VIII: ADVOCATEN BIJ HET HOF VAN CASSATIE ....................................20
AFDELING IX: ORDE VAN VLAAMSE BALIES EN ORDRE DES BARREAUX
FRANCOPHONES ET GERMANOPHONE ................................................................20
HOOFDSTUK VIII: GRIFFIER ..............................................................20
AFDELING I: GRIFFIE EN DE GRIFFIER .................................................................20
1
,AFDELING II: TAAK VAN DE GRIFFIER ..................................................................21
HOOFDSTUK IX: DE GERECHTSDEURWAARDER ..................................21
AFDELING I: ALGEMEEN ...................................................................................... 21
AFDELING II: STATUUT ........................................................................................ 21
AFDELING III: TAKEN EN BEVOEGDHEDEN ..........................................................21
AFDELING IV: TUCHT .......................................................................................... 21
AFDELING V: TARIEF ........................................................................................... 21
DEEL III: BEVOEGDHEID INTERN RECHTSVERKEER................................ 22
HOOFDSTUK I: ALGEMENE BEGRIPPEN................................................22
HOOFDSTUK II: MATERIËLE BEVOEGDHEID..........................................24
AFDELING II: ONDERZOEK VAN DE COMPONENTEN..............................................25
HOOFDSTUK III: DE TERRITORIALE BEVOEGDHEID...................................27
AFDELING I: BEGRIP, FUNCTIE, AARD...................................................................27
AFDELING II: BEVOEGDHEIDSOVEREENKOMSTEN................................................28
AFDELING III: VERSTEK VAN DE VERWEERDER.....................................................28
HOOFDSTUK IV: BEVOEGDHEIDSREGELING.............................................29
AFDELING I: MATERIËLE BEVOEGDHEID – HOOFDVORDERING.............................29
AFDELING II: MATERIËLE BEVOEGDHEID – TUSSENVORDERING...........................35
AFDELING III: TERRITORIALE BEVOEGDHEID – HOOFDVORDERING......................37
AFDELING IV: TERRITORIALE BEVOEGDHEID - TUSSENVORDERINGEN,
AANHANGIGHEID EN SAMENHANG.......................................................................38
HOOFDSTUK V: REGELING VAN BEVOEGDHEIDSINCIDENTEN....................38
AFDELING I: IN EERSTE AANLEG...........................................................................38
AFDELING II: IN HOGER BEROEP...........................................................................39
AFDELING III: IN CASSATIE.................................................................................... 40
AFDELING IV: AANHANGIGHEID EN SAMENHANG.................................................41
AFDELING V: INCIDENTEN IN DE SCHOOT VAN EEN RECHTSCOLLEGE.................41
AFDELING VI: REGELING VAN RECHTSGEBIED......................................................41
DEEL IV: HET GEDING........................................................................ 41
HOOFDSTUK I: KERNBEGRIPPEN .......................................................41
AFDELING 1: GESCHIL ......................................................................................... 42
AFDELING II: BUITENGERECHTELIJKE CONFLICTHANTERING ...............................42
AFDELING III: RECHTSVORDERING ......................................................................46
AFDELING IV: EIS EN VERWEER ..........................................................................46
HOOFDSTUK II: VERLOOP VAN HET GEDING ...........................................48
AFDELING I: GEDINGINLEIDING ...........................................................................48
AFDELING II: ROLSTELLING EN DOSSIER VAN RECHTSPLEGING .........................54
AFDELING III: INLEIDENDE ZITTING .....................................................................56
AFDELING IV: HET IN STAAT STELLEN VAN DE ZAAK ..........................................58
AFDELING V: DE VONNISSEN EN DE ARRESTEN....................................................61
AFDELING VI: DE BIJZONDERE RECHTSPLEGINGEN..............................................62
AFDELING VII: DE ZETEL....................................................................................... 63
2
,HOOFDSTUK VI: UITGAVEN EN KOSTEN..................................................63
AFDELING I: OMSCHRIJVING.................................................................................. 63
AFDELING II: DE VERWIJZING IN DE KOSTEN........................................................64
AFDELING III: DE VEREFFENING VAN DE KOSTEN.................................................64
HOOFDSTUK VII: UITLEGGING, VERBETERING EN HERSTEL VAN HET
VERZUIM VAN UITSPRAAK TE DOEN – NIETIGVERKLARING VAN
RECHTERLIJKE BESLISSINGEN.............................................................64
AFDELING I: UITLEGGING...................................................................................... 64
AFDELING II: VERBETERING.................................................................................. 64
AFDELING III: HERSTEL VAN HET VERZUIM UITSPRAAK TE DOEN.........................64
AFDELING IV: NIETIGVERKLARING VAN RECHTERLIJKE BESLISSINGEN.................65
DEEL V: RECHTSMIDDELEN ............................................................... 65
HOOFDSTUK I: ALGEMENE BEGINSELEN ............................................65
HOOFDSTUK II: HET VERZET .............................................................66
HOOFDSTUK III: HET HOGER BEROEP ................................................67
HOOFDSTUK IV: VOORZIENING IN CASSATIE ......................................69
HOOFDSTUK V: HET DERDENVERZET .................................................69
DEEL VI: SPOEDPROCEDURES - INVORDERING VAN GELDSOM..............70
HOOFDSTUK I: HET KORT GEDING......................................................71
AFDELING I: DE VOORWAARDEN VAN HET KORT GEDING..................................................71
AFDELING II: HET SPOEDVEREISTE............................................................................... 71
AFDELING III: VOORZIENING BIJ VOORRAAD...................................................................72
AFDELING IV: DE ZAAK MAG NIET ONTTROKKEN ZIJN AAN DE RECHTERLIJKE MACHT............73
AFDELING V: AFWIJKENDE PROCEDUREREGELS................................................................73
HOOFDSTUK II: EENZIJDIG VERZOEKSCHRIFT...........................................74
AFDELING I: AFBAKENING........................................................................................... 74
AFDELING II: EENZIJDIGE RECHTSPLEGING IN GEVAL VAN VOLSTREKTE NOODZAKELIJKHEID.....74
AFDELING III: INLEIDING VAN DE VORDERING.................................................................74
AFDELING IV: BEHANDELING VAN HET VERZOEKSCHRIFT..................................................75
AFDELING V: RECHTSMIDDELEN TEGEN DE OP EENZIJDIG VERZOEKSCHRIFT VERLEENDE
BESCHIKKING............................................................................................................ 75
HOOFDSTUK III: SUMMIERE RECHTSPLEGING OM BETALING TE BEVELEN...75
AFDELING I: SITUERING.............................................................................................. 75
AFDELING II: VOORWAARDEN...................................................................................... 75
AFDELING III: PROCEDURE.......................................................................................... 76
HOOFDSTUK IV: INVORDERING VAN ONBETWISTE GELDSCHULDEN...........76
AFDELING I: INLEIDING............................................................................................... 76
AFDELING II: TOEPASSINGSGEBIED EN INWERKINGTREDING...............................................76
AFDELING III: PROCEDUREVERLOOP:............................................................................. 76
HOOFDSTUK V: DE EUROPESE BETALINGSBEVELPROCEDURE EN DE
EUROPESE PROCEDURE VOOR GERINGE VORDERINGEN........................77
AFDELING I: INLEIDING............................................................................................... 77
3
,AFDELING II: DE EUROPESE BETALINGSBEVELPROCEDURE (EBB-VO)..................................77
AFDELING III: DE EUROPESE PROCEDURE VOOR GERINGE VORDERINGEN (EPGV-VO)...........77
DEEL I: INLEIDING
HOOFDSTUK I: AARD EN FUNCTIE VAN HET BURGERLIJK PROCESRECHT
Begripsomschrijving: Procesrecht omvat de regels voor de handhaving van materieel
recht. Het zorgt ervoor dat subjectieve rechten kunnen worden afgedwongen. Burgerlijk
procesrecht (voorheen gerechtelijk privaatrecht) is hiervan een onderdeel en behandelt
4
,geschillen met betrekking tot privaatrecht (burgerlijk, sociaal, fiscaal,
ondernemingsrecht).
Doel: rechtsprekende handeling: Centraal staat het begrip 'proces', omschreven als
de evolutie van een onzekere naar een zekere feitelijke en/of rechtstoestand via een
gereglementeerd geding voor een bevoegd orgaan. Essentiële kenmerken van
rechtspreken zijn het formeel criterium (procedurele grondrechten zoals tegenspraak,
openbaarheid, motivering) en het organiek criterium (uitspraak door een onafhankelijk en
onpartijdig orgaan). Andere criteria zijn het materieel criterium (oplossing op basis van
rechtsregels) en het criterium van gezag van gewijsde (bindende kracht van de uitspraak
voor partijen). Burgerlijk procesrecht bevat bevoegdheids-, procedureregels en
vormvoorschriften, bewijstechnieken, uitspraak en rechtsmiddelen. Het omvat ook
organieke bepalingen over justitiële actoren (magistraten, griffiers, advocaten,
gerechtsdeurwaarders). Het voorziet in middelen tot tenuitvoerlegging van vastgestelde
rechten via dwang- en bewarende maatregelen. Alternatieve geschillenbeslechting
(ADR/MARC) staat op gelijke voet met procedures voor de overheidsrechter en is
opgenomen in het Gerechtelijk Wetboek (Ger. W.).
Eigenrichting: Het eigenmachtig handhaven van rechten door een persoon is in een
geciviliseerde maatschappij in principe ongeoorloofd en onrechtmatig, behoudens
rechtvaardigingsgrond. Rechtspreken is toevertrouwd aan overheidsorganen. Het verbod
van rechtsweigering (art. 5 Ger.W.) is hiervan een gevolg.
HOOFDSTUK II: BRONNEN
Afdeling I: Grondwet: Bevat fundamentele regels betreffende de rechterlijke macht,
bevoegdheid van hoven en rechtbanken, rechterlijke organisatie, openbaarheid van
terechtzittingen, motiveringsplicht, onafhankelijkheid van de rechter, Hoge Raad voor de
Justitie en de exceptie van illegaliteit.
Afdeling II: Gerechtelijk Wetboek: Voorbereid door VAN REEPINGHEN en KRINGS, trad
stapsgewijs in werking tussen 1968 en 1970. Het doel was een minder omslachtige,
snellere en goedkopere rechtsbedeling en het samenbrengen en moderniseren van het
burgerlijk procesrecht. De gerechtelijke achterstand blijft echter een probleem. Er zijn
wijzigingen doorgevoerd, o.m. met de Potpourri-wetten, gericht op bestrijding van
gerechtelijke achterstand en modernisering. Ook de Octopus-wetgeving had een
aanzienlijke impact op de rechterlijke organisatie. Recente hervormingen omvatten de
reductie van gerechtelijke arrondissementen, verhoogde mobiliteit van magistraten en
personeel, en de invoering van verzelfstandigd beheer voor de rechterlijke organisatie.
Afdeling III: Bijzondere wetgeving: Procedureregels zijn ook te vinden in andere
wetboeken en bijzondere wetten, wat kan leiden tot verkokering van het recht en
afwijkingen van het gemene procesrecht in het Ger.W.
Afdeling IV: Algemene beginselen van behoorlijke procesvoering: Fundamentele
normen die impliciet aanwezig zijn in het rechtssysteem en worden geformuleerd door
rechtsleer en rechtspraak. Ze vormen een kader voor wetgeving en helpen bij het
oplossen van leemten. Deze beginselen, zoals hoor en wederhoor, onpartijdigheid,
onafhankelijkheid, openbaarheid, motivering en partijautonomie, hebben geleidelijk aan
erkenning gevonden in rechtspraak en wetgeving (Grondwet, EVRM, BUPO, Handvest EU).
Ze zijn essentieel voor een eerlijk proces.
Afdeling V: Rechtspraak: Hoewel België geen bindend precedentenrecht kent (art. 6
Ger.W. ), heeft de rechtspraak van de hoogste rechtscolleges (Grondwettelijk Hof, Hof
5
, van Cassatie, Raad van State) feitelijk en moreel gezag en draagt bij aan rechtszekerheid.
De rechter mag geen uitspraak doen bij wijze van algemene en als regel geldende
beschikking. Arresten van het Grondwettelijk Hof en de Raad van State over voorgelegde
rechtsvragen binden de rechter. Eenzelfde regel geldt sinds kort voor
vernietigingsarresten van het Hof van Cassatie in civiele zaken. Rechtspraak van
supranationale rechtscolleges (Hof van Justitie, EHRM) beïnvloedt ook de ontwikkeling
van het burgerlijk procesrecht. Publicatie van rechtspraak is belangrijk voor haar rol als
rechtsbron en voor transparantie en controle.
Afdeling VI: Rechtsleer: Heeft na de invoering van het Ger.W. een stimulans gegeven
aan wetenschappelijk onderzoek en beïnvloedt rechtspraak en wetgeving.
Rechtsvergelijking speelt een prominente rol.
Afdeling VII: Het verdragsrecht en rechtsinstrumenten van de Europese Unie:
Internationale verdragen (EVRM, BUPO, Verdrag inzake de rechten van het kind) bevatten
beginselen van behoorlijke procesvoering. Rechtsinstrumenten van de EU
(verordeningen) bevorderen internationaal rechtsverkeer en privaatprocesrechtelijke
regelgeving in EU-verband. Verdragen voorzien in de oprichting van internationale
rechtscolleges waarbij prejudiciële vragen kunnen worden gesteld.
Afdeling VIII: Gebruiken: Plaatselijke gebruiken bestaan binnen gerechtelijke
arrondissementen, kantons en kamers. Deze zijn vaak niet gepubliceerd, soms contra
legem, maar kunnen ook zinvol zijn. Ze horen eerder thuis in wetboeken dan in
protocollen om de eenheid van rechtspleging te bewaren.
KARAKTERTREKKEN
Afdeling I: Nationaal recht in beweging: Het burgerlijk procesrecht is beïnvloed door
historische periodes (Romano-canoniek, Napoleontisch) en buitenlandse rechtsfiguren. Er
is een tendens naar mondialisering en harmonisering van procesrecht, onder meer op
Europees niveau. Initiatieven zoals de ALI/UNIDROIT Principles en European Rules of Civil
Procedure beogen convergentie en modernisering.
Afdeling II: Gemengd publiek – privaat karakter: Procesrecht behoort deels tot
publiek recht (inrichting van het gerecht) en deels tot privaatrecht (effectuering van
private belangen). De publiekrechtelijke inslag is duidelijk, aangezien de rechter een
staatsorgaan is en gebonden aan beginselen van behoorlijke procesvoering. De overheid
moet zorgen voor een eenvoudig en helder procesrecht. Niet alle regels zijn van
openbare orde; dit geldt enkel indien ze essentieel zijn voor een goede rechtsbedeling in
een rechtsstaat.
Afdeling III: Ethische dimensie: Procesrecht moet aansluiten bij eisen van
gerechtigheid en billijkheid. Het proces moet eerlijk, contradictoir, efficiënt, eenvoudig,
goedkoop en snel verlopen. In een rechtsstaat moet het procesrecht zorgen voor
daadwerkelijke 'Chancengleichheit' en gelijke behandeling van partijen, waarbij
maatschappelijke ongelijkheid wordt gecorrigeerd (bv. via rechtsbijstand).
Afdeling IV: Dynamisch karakter: Procesrecht ondergaat invloed van
maatschappelijke, economische, politieke en ethische opvattingen en van wijzigend
materieel recht. Het geding zelf is ook dynamisch en doet de feitelijke en juridische
situatie evolueren naar een beslissing. Proceshandelingen en nalatigheden kunnen
materiële rechtsgevolgen hebben.
6
