Samenvatting Tijdvak 5 kenmerkende aspecten volledige uitwerking

Tijdvak 5: Ontdekkers en hervormers
In tijdvak 5 veranderde het wereldbeeld van veel Europeanen. Tijdens
de Renaissance groeide de belangstelling voor de mens en de wetenschap, en
keerden mensen terug naar de ideeën van de klassieke oudheid. Deze periode
stond ook in het teken van grote ontdekkingsreizen: Europese zeevaarders, zoals
Columbus en Vasco da Gama, verkenden nieuwe gebieden en legden de basis
voor een wereldwijde handel en kolonisatie. Tegelijkertijd ontstond de Reformatie,
een religieuze beweging waarbij hervormers als Luther en Calvijn zich afzetten
tegen misstanden in de katholieke kerk. Dit leidde tot de splitsing van de kerk in
een katholiek en een protestants deel. In de Nederlanden zorgden deze
spanningen, samen met verzet tegen de Spaanse overheersing, voor het
uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog, die uiteindelijk leidde tot het ontstaan van
een onafhankelijke Nederlandse staat



De tachtigjarige oorlog

 1566: Smeekschrift der edelen en beeldenstorm
 1567: Koning Filips II stuurt Alva als nieuwe landvoogd naar de
Nederlanden met als doel de Nederlanden te onderwerpen aan de wil van
de koning en de beeldenstorm te straffen
 1568: Willen van Oranje valt met een leger de Nederlanden binnen = begin
tachtigjarige oorlog
 1572: De geuzen (gevluchtte protestanten) nemen Den Briel in, vanuit
daar verspreidt de opstand zich verder
 1576: Pacficatie van Gent: vredesluiting van de Nederlandse gewesten
 1579: Unie van Atrecht (zuidelijke gewesten kiezen spaanse kant) en Unie
van Utrecht
 1581: Akte van verlatinghe --> Noordelijke gewesten verlaten Spaanse
koning
 1584: Moord op Willem van Oranje --> zijn zoon Maurits wordt de nieuwe
stadhouder
 1588: Stichting Republiek der zeven Verenigde Nederlanden: burgers
regeren het gebied
 1609-1621: twaalfjarig bestand: wapenstilstand van 12 jaar
 1621: hervatting oorlog Spanje
 1684: De vrede van Münstern maakt een einde aan de tachtigjarige oorlog
--> de zuidelijke Nederlanden blijven Spaans en Spanje erkent de
onafhankelijkheid

, KA 18: Het begin van de Europese overzeese expansie

Definitie: Europeanen zoeken zeewegen naar andere continenten.

Vanaf de 15e eeuw begonnen Europese landen – vooral Portugal en Spanje – met
het verkennen van de wereld buiten Europa. Ze zochten nieuwe handelsroutes,
grondstoffen en gebieden om te veroveren. Dit leidde tot het begin Europese
kolonisatie en wereldwijde handel. Europeanen begonnen met grote zee- en
ontdekkingsreizen om handel te drijven, rijkdom te vinden en het christendom te
verspreiden. Dit leidde tot kolonisatie, wereldhandel en het begin van Europese
overheersing in andere werelddelen van.

Waarom gingen ze op ontdekkingsreis?

 Handel met Azië (specerijen!) werd bemoeilijkt door oorlog en dure
tussenhandel.

 Nieuwe scheepstechnieken (kompas, karveel, kaarten) maakten lange
reizen mogelijk.

 De wens om het christendom te verspreiden (missionering).

 Rijkdom en macht vergaren voor koningen en handelaren.

Belangrijke ontdekkingsreizigers:

 Christoffel Columbus (1492): ontdekt Amerika namens Spanje.

 Vasco da Gama (1498): bereikt India via Afrika, voor Portugal.

 Ferdinand Magellaan: eerste reis rond de wereld (overleden onderweg, reis
voltooid door zijn bemanning).

Gevolgen van de overzeese expansie:

 Begin van de Europese werelddominantie.

 Kolonisatie van Amerika, Afrika en Azië.

 Uitbuiting en vernietiging van inheemse beschavingen (zoals de Azteken
en Inca's).