Samenvatting verstandelijke beperking

(Deel 1) Verstandelijke beperking

Terminologie

 Terminologie weerspiegelt de kijk op mensen!
 ‘Personen met een verstandelijke beperking’ en NIET ‘mentale handicap’, ‘anders/mindervaliden’,…
 Omringende landen: Déficience intellectuele, Learning disabilities, People with Intellectual and
Developmental disabilities
 Orthopedagogie = social educational care work


H1 ONTWIKKELINGEN IN DE SECTOR
HET CONCEPT PARADIGMA
 Gebaseerd op schema van Ad Van Gennep
 Paradigma = gemeenschappelijk referentiekader of gedachtegoed dat ons denken en handelen richting geeft
 Waarden en normen vd SL op dat moment (culturele patronen, sociaaleconomische en politieke
omstandigheden)
 Wetenschappelijke inzichten + maatschappelijke veranderingen beïnvloeden beeldvorming en
ondersteuning van mensen met verstandelijke beperking
 Paradigmashift = verschuiving naar nieuw paradigma
 Gevolgen
- Als de visie verandert, weerspiegelt zich dat ook in een nieuw vakjargon + zie je dit in de soort
ondersteuning die men geeft
 Defect -> ontwikkeling -> burgerschap


HET DEFECTPARADIGMA
 Klemtoon op tekorten/defecten van mensen met een verstandelijke beperking
 ‘Idioten, debielen, imbecielen’ door tekorten op vlak van intellectueel functioneren (IQ)
 Als ‘patiënten’ behandeld en voorziening georganiseerd volgens ziekenhuismodel < strak dagpatroon en
uniforme regels < instituten ver van rest vd maatschappij
 Ouders zogezegd niet in staat om kind te ondersteunen < gespecialiseerde deskundigen < niet betrokken bij
behandeling patiënt
 Kritiek: worden niet als mens gezien, focus op wat persoon niet kan en problemen die hij vertoont, amper
contact met buitenwereld en familie, groep > individu


HET ONTWIKKELINGSPARADIGMA
 Nadruk op overeenkomsten tussen mensen met/zonder verstandelijke beperking + belang gelijkwaardige
levensstandaard
 ‘Mentaal gehandicapten, minder/andersvaliden’
 Niet enkel defecten, ook verder leren ontwikkelen, aanleren van ‘gepaste gedragingen en vaardigheden’

,  Integratie en normalisatie !!!
 Integratiestandpunt = als mensen zich verder ontwikkelen, kunnen ze zich ook integreren in het
maatschappelijk gebeuren
 Nirje & Wolfenberger: normalisatiegedachte = personen met een beperking zo dicht mogelijk bij het normale
leven brengen in zo een gewoon mogelijke omgeving (gendergemengde voorzieningen, dagritme, weekend,
vakantie, levenscyclus)
 Afbouwen van afgelegen voorzieningen
 Decentralisatie = verschillende kleinere entiteiten op verschillende locaties
 Kritiek: bestaande normen > individuele noden, op werkvlak te veel rekening met dagritme van unit, geen
échte deelname aan maatschappij, positie van personen met beperking in de SL verandert weinig tot niets
(enkel fysiek-structureel)


HET BURGERSCHAPSPARADIGMA
1. BURGERSCHAP
 Ad Van Gennep: erkend als volwaardige burgers die op diverse levensdomeinen dezelfde rechten en plichten
hebben als elke andere burger in de SL
 ‘Mensen of personen met een verstandelijke beperking of handicap’
Zijn ook mensen en willen gelijkwaardig behandeld worden
‘Verstandelijk’ > ‘mentaal’
‘Une personne avec une déficience intellectuelle’, ‘people with intellectual and developmental disabilities’
 Ouders = deskundigen die kind het beste kennen + actieve samenwerking deskundigen-ouders
 Zelfbeschikkingsrecht en inclusie !!!
Eigen leven richting geven en gelijke kansen om deel te nemen aan de SL
 VN-verdrag inzake Rechten van Personen met een Beperking
Beperking ≠ kenmerk, maar afstemmingsprobleem tussen SL-persoon
SL moet omgeving aanpassen om op alle domeinen vh maatschappelijk leven volwaardig te participeren
 Kritiek: realiteit?, stereotype beeldvorming, ontoegankelijke dienstverlening door moeilijk taalgebruik,
financieel, te veel buitengewoon onderwijs in Vlaanderen, overheid biedt te weinig ondersteuning voor
inclusie, tempo maatschappelijke ontwikkelingen te hoog om mee te draaien
2. SELF-ADVOCACY
 Opkomen voor zichtzelf of voor zijn achterban
 Tegen discriminatie, oneerlijke behandeling, labels die hen ten onrechte worden opgeplakt
 Onderscheid: individuen geven hun mening en nemen beslissingen over hun eigen leven OF collectieve
beweging die strijdt naar belangen en rechten van de groep = advocacygroepen (bv: People First, Onderling
Sterk, ONT, vzw GRIP) >< defectmodel
3. ERVARINGSDESKUNDIGHEID
 Mensen met een beperking weten als geen ander hoe het is om zo te leven, drempels, effecten, blik
anderen, plaats in SL,…

,  Niet langer ‘onderzoeksobject’, zelf actief participeren aan onderzoek (bv: co-docent bij workshop, co-
onderzoeker in onderzoeksproject)
 Voordelen: hoop en zelfvertrouwen voor cliënten door lotgenoten, voldoening en erkenning voor
ervaringsdeskundigen, professionals zien cliënten als mensen met empowerment
 Pasvorm leidt ervaringsdeskundigen op
Stilstaan bij benoemen van ervaringen en verwerving inzicht eigen ervaring volgens driestappenmethode
Stap 1: Wat is belangrijk voor mij? Wat werkt voor mij en wat helpt mij vooruit?
Stap 2: Inzicht verwerven in ervaringen van anderen = collectieve ervaringskennis
Stap 3: Ervaringskennis inzetten naar anderen toe
4. DISABILITY STUDIES
 ’70 VS, CAN, GB, en ondertussen DUI, NED, FR, BEL
 Soc, cult, pol, fil, jur vraagstukken waar mensen met beperking mee te maken hebben
 Onderzoek: armoede en beperking, manier waarop media mensen met beperking in beeld brengen, effect
op beeldvorming, ervaringsdeskundigheid centraal (helpen vragen opstellen), creatieve
onderzoeksmethoden
 Onderwijsopdracht: opleidingen, trainingen, studiedagen organiseren
 Doel: inclusieve SL, drempels wegnemen
 Aanbevelingen formuleren aan beleidsmakers
 Impairment (= beschadiging, medische beperking, individueel biologisch perspectief) vs. handicap (= SL
ontoegankelijk, discriminerend, onderdrukkend, fundamentele rechten geschonden, soc-cult perspectief)
Handicap = sociaal construct bepaald door SL, geen medische stoornis


VERGELIJKEND OVERZICHT PARADIGMA’S GEBASEERD OP VAN GENNEP
Defectparadigma Ontwikkelingsgericht paradigma Burgerschapsparadigma
Defect Leren Rechten en plichten
Mogelijkheden ontwikkelen Talenten en mogelijkheden
Patiënt Mens in ontwikkeling (leerling) Cliënt/persoon/mens/burger
Hij is een burger met empowerment
en met een stem (self-advocacy)
Debiel, idioot, imbeciel Mentaal gehandicapte, minder- Persoon met een verstandelijke
valide, anders-valide beperking
Arts, verplegend personeel Orthopedagogisch geschoolde Interdisciplinair team/individuele
leefgroepsbegeleiders begeleider/persoonlijke
assisent/coach
Dagelijkse goede verzorger en Ontwikkeling en trainings- Ondersteuning op maat om vooral
verpleging programma’s opzetten (zover de kwaliteit van leven te
mogelijk ontwikkelen) bevorderen
Grote instituten met alle Kleinere organisaties dichterbij de Wonen, werken, onderwijs en vrije
voorzieningen tijd ‘in’ de samenleving (4

, maatschappij levensgebieden)
Deïnstitutionalisering
Netwerk wordt niet betrokken Het netwerk wordt in beperkte Het netwerk wordt beschouwd als
All-informule mate betrokken ervaringsdeskundige.
De professional is deskundige Een gedeeld verhaal met gedeelde
inzichten, zorg en
verantwoordelijkheid




INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN
 Houding tov kinderen met verstandelijke beperking verschilt van cultuur tot cultuur
 Sommigen beschouwen ze als een vloek voor de gemeenschap, besmettelijk
Binnenskamers houden als bescherming voor kind en familie
Afrika: ‘mercy killing’ = moeder en kind uitsluiten uit gemeenschap en familie, echtgenoot verlaat moeder,
kind vermoorden uit wanhoop en bescherming (verstikking of geen medische hulp waardoor langzame
dood)
Wereldwijd organisaties die sensibiliseringscampagnes opzetten om lokale bevolking te informeren: niet
moeder haar schuld
 Respect voor waarden en normen van andere cultuur, vaak etnocentrische houding van professionals
* eigen cultuur superieur, andere moet denken/voelen/handelen zoals zij
* andere cultuur inferieur, achterlijk, niet ontwikkeld
* gevolg: dualisering met wij-zij-denken + polarisering
* etnocentrisme moet worden omgebogen naar multi/meervoudig perspectief (= verschillende brillen/visies
naast elkaar kunnen plaatsen)
 Handelen niet laten leiden door vooroordelen
 Bij communicatie met mensen uit andere culturen wordt cultuur vaak als oorzaak gezien van problemen
MAAR oppassen voor ‘culturaliseren’ van gedrag, hoewel cultuur een rol kan spelen, zijn factoren als
persoonlijkheid en context belangrijk
Mens mag niet gereduceerd worden tot zijn culturele achtergrond
Edwin Hoffman: ‘je ontmoet mensen, geen culturen’ -> belangrijk om ieders persoonlijk verhaal en drijfveren
te ontdekken

Leervragen

 Zie cursus p.30 !!!


H2 DEFINITIE VERSTANDELIJKE BEPERKING
DOMINANTIE VAN HET IQ