KVL psychische kwetsbaarheid
Inleiding: de patiënt met een psychische kwetsbaarheid vs. de samenleving
Visie: is een psychische kwetsbaarheid medisch of niet?
o Er zijn verschillende insteken mogelijk, met verschillende benaderingen.
Psychiatrische aandoeningen → psychische kwetsbaarheid
- Ruimer: verschillende vormen
- Voelt minder ‘zwaar’ aan
1. Vermaatschappelijking van de zorg
1.1 Evolutie
Vermaatschappelijking = toegankelijker maken van de zorg binnen de maatschappij zelf
o Vb. geen beroep doen op mantelzorg, maar hulp krijgen binnen eigen leefwereld.
Hoe komt dit? → van residentiële zorg naar zorg in de maatschappij
- Desinstutionalisering GGZ: geen zorg voor psychiatrische patiënten en VB in grote
instellingen
o Internationaal fenomeen
o Ontstaan in VS na WOII
▪ Mistoestanden grote instellingen (staat)
▪ Opkomst burgerbewegingen
▪ Opkomst psychofarmaca
▪ ZH waren te duur om mensen lang te laten verblijven
Hoe komt het dat minder mensen opgenomen worden in instellingen?
Eerste farmaceutische middelen op de markt → beter functioneren in de mpij → minder
opnemen in instellingen.
Evolutie → aanbodgerichte instutionele zorg → vraaggestuurde zorg aangepast aan eigen
leefwereld.
1.2 Spanningsvelden
Op welke manier merk je spanningsvelden in de maatschappij?
1) Zwak maatschappelijk draagvlak vs. inclusie
o Vb. buur met drugsverslaving
o Je mag nog zo inclusief zijn, je gaat het beu worden. Het is niet altijd
gemakkelijk om mensen met psychische kwetsbaarheid te integreren. Er
is veel druk.
2) Wil/kan iedereen met een beperking werken in de mpij: functioneren vs.
“krachtgericht werken”
o Vb. wil erkenning voor donker moment in je leven, maar er wordt gefocust
op krachtgerichte.
, o Niet iedereen is in staat om zich te engageren voor zaken die van hen
verwacht worden.
3) Er is veel eenzaamheid (dun sociaal weefsel) vs. integratie
o Vb. van veilige wereld hulpverlening naar de harde buitenwereld
o Maatschappij is niet altijd klaar om deze mensen te ontvangen, ze
ontmoeten niemand meer behalve hulpverleners.
Conclusie:
- Residentiële en maatschappijgerichte zorg moeten elkaar aansluiten
- Vermaatschappelijking en bijhorende doelstellingen (vb. empowerment) mogen
nooit doel op zich zijn
2. Stigma
= Een onterechte/negatieve kenmerken voor een individu of groep dat zorgt voor isolatie.
o Vb. mensen met dreadlocks roken wiet.
Zijn stigma’s in de GGZ minder zichtbaar?
- Enerzijds: zolang je het kan verbergen niet, maar wanneer het naar buiten komt
kijken ze anders naar jou.
- Anderzijds: gedragingen, automutilatie (=zelfverwonding)… zijn wel zichtbaar.
o Is niet zwart-wit: Er zijn gradaties.
o Somatische aandoeningen zijn ook niet altijd zichtbaar.
2.1 Externe stigma’s
= labeling vanuit de mpij
- Harde taal
o „Hij komt uit het gesticht”
- Geassocieerd met geweld
o Grote meerderheid is ongevaarlijk, slachtoffer van geweld
Nuance: initiatieven om de GGZ te destigmatiseren
o Vb. rode neuzendag
2.2 Interne stigma’s
= schuldgevoel en verantwoordelijkheid omwille van je psychische kwetsbaarheid
o Vb. je drinkt en kan minder zorgen voor je kinderen → je vindt jezelf niets waard
2.3 Intern stigma + extern stigma
Bv:
o Extern: alcoholprobleem = eigen schuld – „Hij heeft het zelf gezocht”
o Intern: schaamte en schuldgevoel
, o Oorzaak v.h. problematiek w bij de persoon zelf gelegd → de persoon w gezien als
zwak → schaamt zich en legt de schuld bij zichzelf (internalisering) → angst om
hulp te zoeken.
2.4 Gevolgen in de GGZ
Hoe merk je dat de psychiatrie in de GGZ zelf niet als volwaardig gezien wordt?
Imago “Psychiatrie is geen exacte wetenschap”, denigrerend in
opleiding arts…
Inzet middelen o Vb. grote tekorten kinderpsychiatrie,
eetstoornissen, lange wachtlijsten…
o Slecht betaald: weinig artsen kiezen specialisatie
psychiatrie
Terugbetaling Weinig terugbetaling voor psychotherapie
Fysieke inbedding voor “Not in my backyard” = liever geen dagcentrum voor
instellingen/ organisaties drugsverslaafden of seksueel delinquenten naast onze
eigen deur
3. Maatschappelijke kost van de GGZ
Maatschappelijke kost = de GGZ kost veel geld.
o Vb. uitkeringen (burn-out), bijscholing (leerachterstand), justitie
Hoe komt het dat de GGZ zo veel geld kost?
- Doordat een psychiatrisch ziektebeeld minder objectiveerbaar is dan een
gebroken been is er stigmatisering.
- De uitkomst is minder voorspelbaar.
- Er moet meer ingezet worden op preventie
Wat kunnen we zeggen over uitgaven voor GGZ?
- Enerzijds: grote uitgaven met verlies voor economie, sociale zekerheid,
onderwijs..
- Anderzijds: uitgaven zijn laag t.o.v. totale gezondheidsuitgaven
- Investeringen in GGZ verdienen zichzelf terug
4. Commercialisering van de zorg
Commercialisering = toename van zorgactiviteiten met als 1e doelstelling winst
nastreven
o Vb. WZC’s verdienen geld aan verblijf
Risico’s:
1) Enkel voor diegenen die het kunnen betalen (vb. zorgverzekering Amerika)
2) Enkel zorg voor problemen die het meest winst opleveren (vb. meeste subsidies)
, Kan leiden tot wantoestanten: je gaat er alles aan doen om zo goedkoop mogelijk te
werken om snel rijk te worden
o Vb. verwarming lager, geen huismerken kopen
5. Werken en wonen
Waarom zijn volgende zaken belangrijk voor mensen in de GGZ?
Werk Sociale economie en Wonen
arbeidszorg
o Herstel psychische o Hoge eisen in o Vertrouwde
kwetsbaarheid maatwerkbedrijven omgeving
o Draagkracht vs. o Commercialisering o Betaalbaar wonen
verwachtingen sector
o Betekenisvol o Minder betekenisvol
werk
Probleem: stigma’s, mee Probleem: tekort aan
kunnen in ratrace sociale woningen en
beschut wonen
6. Euthanasie
= Verzoek dat je doet als je levensmoe bent omwille van ondraaglijke ziekte.
Hoe wordt hier naar gekeken in de GGZ?
Kan toegepast worden bij uitzichtloos psychisch lijden.
Waarom is dit zo belangrijk?
Is een belangrijk preventief middel voor zelfmoord. Het is belangrijk om hen op deze
mogelijkheid te wijzen.
Hoe kijkt de mpij naar euthanasie bij psychisch lijden?
Ligt gevoeliger. Er wordt random een onderscheid gemaakt tussen psychisch/fysisch.
o Vb. depressie is psychisch, maar men geeft medicatie voor fysische behandeling.
Euthanasie gebeurt echter niet zomaar, er moet een strenge voorwaarden voldoen
worden.
Voorwaarden euthanasie:
- Wachttijd, meerdere artsen
- Geen vluchtweg voor tekort aan behandelingsaanbod of slechte
leefomstandigheden
- Vb. onmenselijke omstandigheden i.d. gevangenis
- Opmerking: als het zeker is dat er aan de leefomstandigheden nooit een einde
kan komen, zijn ze ook uitzichtloos.
Inleiding: de patiënt met een psychische kwetsbaarheid vs. de samenleving
Visie: is een psychische kwetsbaarheid medisch of niet?
o Er zijn verschillende insteken mogelijk, met verschillende benaderingen.
Psychiatrische aandoeningen → psychische kwetsbaarheid
- Ruimer: verschillende vormen
- Voelt minder ‘zwaar’ aan
1. Vermaatschappelijking van de zorg
1.1 Evolutie
Vermaatschappelijking = toegankelijker maken van de zorg binnen de maatschappij zelf
o Vb. geen beroep doen op mantelzorg, maar hulp krijgen binnen eigen leefwereld.
Hoe komt dit? → van residentiële zorg naar zorg in de maatschappij
- Desinstutionalisering GGZ: geen zorg voor psychiatrische patiënten en VB in grote
instellingen
o Internationaal fenomeen
o Ontstaan in VS na WOII
▪ Mistoestanden grote instellingen (staat)
▪ Opkomst burgerbewegingen
▪ Opkomst psychofarmaca
▪ ZH waren te duur om mensen lang te laten verblijven
Hoe komt het dat minder mensen opgenomen worden in instellingen?
Eerste farmaceutische middelen op de markt → beter functioneren in de mpij → minder
opnemen in instellingen.
Evolutie → aanbodgerichte instutionele zorg → vraaggestuurde zorg aangepast aan eigen
leefwereld.
1.2 Spanningsvelden
Op welke manier merk je spanningsvelden in de maatschappij?
1) Zwak maatschappelijk draagvlak vs. inclusie
o Vb. buur met drugsverslaving
o Je mag nog zo inclusief zijn, je gaat het beu worden. Het is niet altijd
gemakkelijk om mensen met psychische kwetsbaarheid te integreren. Er
is veel druk.
2) Wil/kan iedereen met een beperking werken in de mpij: functioneren vs.
“krachtgericht werken”
o Vb. wil erkenning voor donker moment in je leven, maar er wordt gefocust
op krachtgerichte.
, o Niet iedereen is in staat om zich te engageren voor zaken die van hen
verwacht worden.
3) Er is veel eenzaamheid (dun sociaal weefsel) vs. integratie
o Vb. van veilige wereld hulpverlening naar de harde buitenwereld
o Maatschappij is niet altijd klaar om deze mensen te ontvangen, ze
ontmoeten niemand meer behalve hulpverleners.
Conclusie:
- Residentiële en maatschappijgerichte zorg moeten elkaar aansluiten
- Vermaatschappelijking en bijhorende doelstellingen (vb. empowerment) mogen
nooit doel op zich zijn
2. Stigma
= Een onterechte/negatieve kenmerken voor een individu of groep dat zorgt voor isolatie.
o Vb. mensen met dreadlocks roken wiet.
Zijn stigma’s in de GGZ minder zichtbaar?
- Enerzijds: zolang je het kan verbergen niet, maar wanneer het naar buiten komt
kijken ze anders naar jou.
- Anderzijds: gedragingen, automutilatie (=zelfverwonding)… zijn wel zichtbaar.
o Is niet zwart-wit: Er zijn gradaties.
o Somatische aandoeningen zijn ook niet altijd zichtbaar.
2.1 Externe stigma’s
= labeling vanuit de mpij
- Harde taal
o „Hij komt uit het gesticht”
- Geassocieerd met geweld
o Grote meerderheid is ongevaarlijk, slachtoffer van geweld
Nuance: initiatieven om de GGZ te destigmatiseren
o Vb. rode neuzendag
2.2 Interne stigma’s
= schuldgevoel en verantwoordelijkheid omwille van je psychische kwetsbaarheid
o Vb. je drinkt en kan minder zorgen voor je kinderen → je vindt jezelf niets waard
2.3 Intern stigma + extern stigma
Bv:
o Extern: alcoholprobleem = eigen schuld – „Hij heeft het zelf gezocht”
o Intern: schaamte en schuldgevoel
, o Oorzaak v.h. problematiek w bij de persoon zelf gelegd → de persoon w gezien als
zwak → schaamt zich en legt de schuld bij zichzelf (internalisering) → angst om
hulp te zoeken.
2.4 Gevolgen in de GGZ
Hoe merk je dat de psychiatrie in de GGZ zelf niet als volwaardig gezien wordt?
Imago “Psychiatrie is geen exacte wetenschap”, denigrerend in
opleiding arts…
Inzet middelen o Vb. grote tekorten kinderpsychiatrie,
eetstoornissen, lange wachtlijsten…
o Slecht betaald: weinig artsen kiezen specialisatie
psychiatrie
Terugbetaling Weinig terugbetaling voor psychotherapie
Fysieke inbedding voor “Not in my backyard” = liever geen dagcentrum voor
instellingen/ organisaties drugsverslaafden of seksueel delinquenten naast onze
eigen deur
3. Maatschappelijke kost van de GGZ
Maatschappelijke kost = de GGZ kost veel geld.
o Vb. uitkeringen (burn-out), bijscholing (leerachterstand), justitie
Hoe komt het dat de GGZ zo veel geld kost?
- Doordat een psychiatrisch ziektebeeld minder objectiveerbaar is dan een
gebroken been is er stigmatisering.
- De uitkomst is minder voorspelbaar.
- Er moet meer ingezet worden op preventie
Wat kunnen we zeggen over uitgaven voor GGZ?
- Enerzijds: grote uitgaven met verlies voor economie, sociale zekerheid,
onderwijs..
- Anderzijds: uitgaven zijn laag t.o.v. totale gezondheidsuitgaven
- Investeringen in GGZ verdienen zichzelf terug
4. Commercialisering van de zorg
Commercialisering = toename van zorgactiviteiten met als 1e doelstelling winst
nastreven
o Vb. WZC’s verdienen geld aan verblijf
Risico’s:
1) Enkel voor diegenen die het kunnen betalen (vb. zorgverzekering Amerika)
2) Enkel zorg voor problemen die het meest winst opleveren (vb. meeste subsidies)
, Kan leiden tot wantoestanten: je gaat er alles aan doen om zo goedkoop mogelijk te
werken om snel rijk te worden
o Vb. verwarming lager, geen huismerken kopen
5. Werken en wonen
Waarom zijn volgende zaken belangrijk voor mensen in de GGZ?
Werk Sociale economie en Wonen
arbeidszorg
o Herstel psychische o Hoge eisen in o Vertrouwde
kwetsbaarheid maatwerkbedrijven omgeving
o Draagkracht vs. o Commercialisering o Betaalbaar wonen
verwachtingen sector
o Betekenisvol o Minder betekenisvol
werk
Probleem: stigma’s, mee Probleem: tekort aan
kunnen in ratrace sociale woningen en
beschut wonen
6. Euthanasie
= Verzoek dat je doet als je levensmoe bent omwille van ondraaglijke ziekte.
Hoe wordt hier naar gekeken in de GGZ?
Kan toegepast worden bij uitzichtloos psychisch lijden.
Waarom is dit zo belangrijk?
Is een belangrijk preventief middel voor zelfmoord. Het is belangrijk om hen op deze
mogelijkheid te wijzen.
Hoe kijkt de mpij naar euthanasie bij psychisch lijden?
Ligt gevoeliger. Er wordt random een onderscheid gemaakt tussen psychisch/fysisch.
o Vb. depressie is psychisch, maar men geeft medicatie voor fysische behandeling.
Euthanasie gebeurt echter niet zomaar, er moet een strenge voorwaarden voldoen
worden.
Voorwaarden euthanasie:
- Wachttijd, meerdere artsen
- Geen vluchtweg voor tekort aan behandelingsaanbod of slechte
leefomstandigheden
- Vb. onmenselijke omstandigheden i.d. gevangenis
- Opmerking: als het zeker is dat er aan de leefomstandigheden nooit een einde
kan komen, zijn ze ook uitzichtloos.
