INHOUDSTAFEL
0. Hoofdstuk 0 – Normale fysiologie van de lever (Van Vlierberghe)
1. Hoofdstuk 1 – Leverlijden (Van Vlierberghe)
2. Hoofdstuk 2 – Hepatocellulair falen (Van Vlierberghe)
3. Hoofdstuk 3 – Hepatische encefalopathie (Van Vlierberghe)
4. Hoofdstuk 4 – Icterus (Van Vlierberghe)
5. Hoofdstuk 5 – Portale hypertensie (Van Vlierberghe)
6. Hoofdstuk 6 – Levercirrose (Van Vlierberghe)
7. Hoofdstuk 7 – Hepatitis (Van Vlierberghe)
8. Hoofdstuk 8 – Chronische immuungemedieerde cholestase (Van Vlierberghe)
9. Hoofdstuk 9 – Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) (Van Vlierberghe)
10.Hoofdstuk 10 – Hereditaire hemochromatose (Van Vlierberghe)
11.Hoofdstuk 11 – Alcoholisch leverlijden (Van Vlierberghe)
12.Hoofdstuk 12 – Toxiciteit door farmaca (van vlierberghe)
13.Hoofdstuk 13 – Massa/tumor in de lever (Van Vlierberghe)
1
, PROBLEMEN VAN DIGESTIEF STELSEL, ENDOCRIEN STELSEL EN VOEDING
DEEL 2: DIGESTIEF STELSEL – VAN VLIERBERGHE, BERREVOET, DE LOOZE,
HOORENS
HOOFDSTUK 0 – NORMALE FYSIOLOGIE VAN DE LEVER (VAN VLIERBERGHE)
0.1 KOOLHYDRAAT METABOLISME
De lever (naast de spieren) zorgt voor een zekere glycogeen reserve. Zonder reserve in de
lever zou men slechts ± 30 min tijd hebben om glucose te gebruiken. De lever zorgt voor een
homeostase van stabiele glucosespiegels in het serum door:
− Wisselwerking tussen hormonen (glucagon/insuline) afhankelijk van de voedingsstatus
(lage/hoge bloedsuikerspiegel).
− Glycogeensynthese versus glycogenolyse/gluconeogenese.
Glycogenolyse/ Gluconeogenese
Glycogeensynthese
=> Wanneer het aantal hepatocyten vermindert, zal dat vermogen om glycogeen op te
stapelen ook verminderen. Hierdoor zullen patiënten met een lage bloedsuikerspiegel (lange
tijd nuchter) in de problemen komen, aangezien het glucose gehalte zal zakken en
symptomen van hypoglycemie (verwardheid en syncope) zullen ontstaan (vnl ‘s nachts en ’s
morgens, daarom advies om een late night snack met hoog suiker gehalte te eten).
0.2 EIWIT METABOLISME
Eiwitten worden afgebroken tot aminozuren waarvan een aminogroep (ammoniak, NH4+)
wordt afgesplitst (= oxidatieve deaminatie), die toxisch is voor het lichaam, en door de
ureumcyclus wordt omgezet tot ureum (minder toxisch). De overgebleven
koolstofskeletten komen in de citroenzuurcyclus
aminogroep terecht voor synthese
→ ureumcyclus van ATP.
→ ureum
eiwitten → aminozuren ↗↗aminogroep → ureumcyclus → ureum
↘ koolstofskeletten → citroenzuurcyclus → ATP
koolstofskeletten → citroenzuurcyclus
→ ATP
=> Bij eindstadium leverlijden en problemen met de eiwit afbraak, zal ammoniak veel minder
goed omgezet kunnen worden in de ureumcyclus. Ammoniak kan, in tegenstelling tot ureum,
door de bloedhersenbarrière, waardoor patiënten verwardheid (animal number testing: in
1 min zoveel mogelijk dieren laten opnoemen, men moet er min 14-16 kunnen opnoemen)
2
,vertonen. Een klinisch symptoom dat deze patiënten hebben, is flapping tremor (armen
laten vooruit strekken en kijken of dit optreedt).
0.3 VET METABOLISME
De lever zorgt voor de aanmaak van lipoproteïnen, die vetten kunnen dragen in een
hydrofiele omgeving (bloedbaan), zodat vetten op een veilige manier getransporteerd
kunnen worden in de bloedbaan.
=> Patiënten die door leverlijden minder lipoproteïnen aanmaken, hebben ook meer risico om
vrije vetten te laten circuleren in de bloedbaan, met meer risico op atherosclerose.
0.4 SYNTHESE EN SECRETIE VAN EIWITTEN
De lever maakt albumine aan en dit is het belangrijkste eiwit, het zorgt ervoor dat vocht in
de bloedvaten blijft. Daarnaast maakt de lever ook stollingsfactoren, bindingseiwitten en
hormonen (ILGH, steroid en thyroid bindende eiwitten) aan.
=> Bij eindstadium leverlijden kan de lever minder albumine aanmaken en zal ascites
optreden. Ook het aantal stollingfactoren zal dalen waardoor de INR verlengd zal zijn. Toch
zal de bloedingsdiathese niet significant verhoogd zijn doordat het evenwicht tussen
pro- en anti-thrombogene eiwitten bewaard blijft. Bindingseiwitten zullen ook gedaald
zijn in aantal, waardoor bij farmaca inname, meer farmaca in vrije vorm zal rond
circuleren, waardoor meer effect én neveneffect. Bij leverlijden is het dus altijd van belang
om na te denken over dosering van bepaalde medicatie. Tenslotte zal ook de hoeveelheid
hormonen gedaald zijn, bij mannen zal het oestrogeen meer vrij circuleren door een
gedaalde hoeveelheid steroid bindende eiwitten, waardoor ze meer geviriliseerd
(gynaecomastie, vrouwelijke secundaire geslachtsbeharing, spieratrofie,…) kunnen zijn dan
mannen zonder leverlijden.
0.5 SOLUBILIZERING, TRANSPORT EN OPSTAPELINGSFUNCTIE (LIPOFIEL, HYDROFOOB →
HYDROFIEL)
0.5.1 ENTEROHEPATISCHE CYCLUS
Galzouten worden aangemaakt door de lever en gaan via de galweg naar de dunne darm,
waar ze worden afgebroken tot secundaire galzouten. Daarna worden deze gereabsorbeerd
in het ileum om via de portale vene terug naar de lever te gaan.
3
, => Wanneer de enterohepatische cyclus doorbroken wordt, bv. bij een pancreastumor, dan
zal men heel veel galzouten terug moeten aanmaken om een relatief stabiel niveau te
hebben. Als het ilieum weggenomen wordt, zullen er ook problemen zijn van de galzouten. Als
de lever niet goed werkt, zal die ook veel minder galzouten kunnen aanmaken, waardoor er
een maldigestie van vetten met steatoree ontstaat en dus ook een probleem met
vetoplosbare vitamines.
0.6 BESCHERMING EN KLARING
In wat men eet, zit veel vuiligheid, maar de lever heeft een filterfunctie (door de
macrofagen en kupffercellen) die zorgt voor klaring van exogene factoren (virussen,
vreemde antigenen,…).
=> Bij eindstadium leverlijden zal die fagocytaire functie veel minder uitgesproken zijn
waardoor die patiënten continu blootgesteld worden aan chronische bacteriëmie en
viremie.
0.7 VIT A OPSTAPELING
Vitamine A wordt opgestapeld in de lever door de stellaatcellen.
=> Bij leverproblematiek komen die stellaatcellen in de problemen waardoor de vitamine A
hoeveelheid zal verminderen. Bij vitamine A tekort zal nachtblindheid ontstaan.
0.8 AFBRAAK VAN RODE BLOEDCELLEN
Afbraak van RBC vindt vnl plaats in de milt en lever.
=> Bij leverlijden zal er een verminderde afbraak zijn van RBC, waardoor meer RBC in de
bloedbaan blijven circuleren die daar verouderen en in de bloedbaan afgebroken zullen
worden. Daardoor kan er een bilirubine stijging (direct of indirect) optreden.
De lever moet ernstig beschadigd zijn vooraleer bovenstaande functies in de problemen
komen, aangezien die een enorme herstelcapaciteit heeft. De lever is heel sterk, als die
goed onderhouden wordt.
4
0. Hoofdstuk 0 – Normale fysiologie van de lever (Van Vlierberghe)
1. Hoofdstuk 1 – Leverlijden (Van Vlierberghe)
2. Hoofdstuk 2 – Hepatocellulair falen (Van Vlierberghe)
3. Hoofdstuk 3 – Hepatische encefalopathie (Van Vlierberghe)
4. Hoofdstuk 4 – Icterus (Van Vlierberghe)
5. Hoofdstuk 5 – Portale hypertensie (Van Vlierberghe)
6. Hoofdstuk 6 – Levercirrose (Van Vlierberghe)
7. Hoofdstuk 7 – Hepatitis (Van Vlierberghe)
8. Hoofdstuk 8 – Chronische immuungemedieerde cholestase (Van Vlierberghe)
9. Hoofdstuk 9 – Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) (Van Vlierberghe)
10.Hoofdstuk 10 – Hereditaire hemochromatose (Van Vlierberghe)
11.Hoofdstuk 11 – Alcoholisch leverlijden (Van Vlierberghe)
12.Hoofdstuk 12 – Toxiciteit door farmaca (van vlierberghe)
13.Hoofdstuk 13 – Massa/tumor in de lever (Van Vlierberghe)
1
, PROBLEMEN VAN DIGESTIEF STELSEL, ENDOCRIEN STELSEL EN VOEDING
DEEL 2: DIGESTIEF STELSEL – VAN VLIERBERGHE, BERREVOET, DE LOOZE,
HOORENS
HOOFDSTUK 0 – NORMALE FYSIOLOGIE VAN DE LEVER (VAN VLIERBERGHE)
0.1 KOOLHYDRAAT METABOLISME
De lever (naast de spieren) zorgt voor een zekere glycogeen reserve. Zonder reserve in de
lever zou men slechts ± 30 min tijd hebben om glucose te gebruiken. De lever zorgt voor een
homeostase van stabiele glucosespiegels in het serum door:
− Wisselwerking tussen hormonen (glucagon/insuline) afhankelijk van de voedingsstatus
(lage/hoge bloedsuikerspiegel).
− Glycogeensynthese versus glycogenolyse/gluconeogenese.
Glycogenolyse/ Gluconeogenese
Glycogeensynthese
=> Wanneer het aantal hepatocyten vermindert, zal dat vermogen om glycogeen op te
stapelen ook verminderen. Hierdoor zullen patiënten met een lage bloedsuikerspiegel (lange
tijd nuchter) in de problemen komen, aangezien het glucose gehalte zal zakken en
symptomen van hypoglycemie (verwardheid en syncope) zullen ontstaan (vnl ‘s nachts en ’s
morgens, daarom advies om een late night snack met hoog suiker gehalte te eten).
0.2 EIWIT METABOLISME
Eiwitten worden afgebroken tot aminozuren waarvan een aminogroep (ammoniak, NH4+)
wordt afgesplitst (= oxidatieve deaminatie), die toxisch is voor het lichaam, en door de
ureumcyclus wordt omgezet tot ureum (minder toxisch). De overgebleven
koolstofskeletten komen in de citroenzuurcyclus
aminogroep terecht voor synthese
→ ureumcyclus van ATP.
→ ureum
eiwitten → aminozuren ↗↗aminogroep → ureumcyclus → ureum
↘ koolstofskeletten → citroenzuurcyclus → ATP
koolstofskeletten → citroenzuurcyclus
→ ATP
=> Bij eindstadium leverlijden en problemen met de eiwit afbraak, zal ammoniak veel minder
goed omgezet kunnen worden in de ureumcyclus. Ammoniak kan, in tegenstelling tot ureum,
door de bloedhersenbarrière, waardoor patiënten verwardheid (animal number testing: in
1 min zoveel mogelijk dieren laten opnoemen, men moet er min 14-16 kunnen opnoemen)
2
,vertonen. Een klinisch symptoom dat deze patiënten hebben, is flapping tremor (armen
laten vooruit strekken en kijken of dit optreedt).
0.3 VET METABOLISME
De lever zorgt voor de aanmaak van lipoproteïnen, die vetten kunnen dragen in een
hydrofiele omgeving (bloedbaan), zodat vetten op een veilige manier getransporteerd
kunnen worden in de bloedbaan.
=> Patiënten die door leverlijden minder lipoproteïnen aanmaken, hebben ook meer risico om
vrije vetten te laten circuleren in de bloedbaan, met meer risico op atherosclerose.
0.4 SYNTHESE EN SECRETIE VAN EIWITTEN
De lever maakt albumine aan en dit is het belangrijkste eiwit, het zorgt ervoor dat vocht in
de bloedvaten blijft. Daarnaast maakt de lever ook stollingsfactoren, bindingseiwitten en
hormonen (ILGH, steroid en thyroid bindende eiwitten) aan.
=> Bij eindstadium leverlijden kan de lever minder albumine aanmaken en zal ascites
optreden. Ook het aantal stollingfactoren zal dalen waardoor de INR verlengd zal zijn. Toch
zal de bloedingsdiathese niet significant verhoogd zijn doordat het evenwicht tussen
pro- en anti-thrombogene eiwitten bewaard blijft. Bindingseiwitten zullen ook gedaald
zijn in aantal, waardoor bij farmaca inname, meer farmaca in vrije vorm zal rond
circuleren, waardoor meer effect én neveneffect. Bij leverlijden is het dus altijd van belang
om na te denken over dosering van bepaalde medicatie. Tenslotte zal ook de hoeveelheid
hormonen gedaald zijn, bij mannen zal het oestrogeen meer vrij circuleren door een
gedaalde hoeveelheid steroid bindende eiwitten, waardoor ze meer geviriliseerd
(gynaecomastie, vrouwelijke secundaire geslachtsbeharing, spieratrofie,…) kunnen zijn dan
mannen zonder leverlijden.
0.5 SOLUBILIZERING, TRANSPORT EN OPSTAPELINGSFUNCTIE (LIPOFIEL, HYDROFOOB →
HYDROFIEL)
0.5.1 ENTEROHEPATISCHE CYCLUS
Galzouten worden aangemaakt door de lever en gaan via de galweg naar de dunne darm,
waar ze worden afgebroken tot secundaire galzouten. Daarna worden deze gereabsorbeerd
in het ileum om via de portale vene terug naar de lever te gaan.
3
, => Wanneer de enterohepatische cyclus doorbroken wordt, bv. bij een pancreastumor, dan
zal men heel veel galzouten terug moeten aanmaken om een relatief stabiel niveau te
hebben. Als het ilieum weggenomen wordt, zullen er ook problemen zijn van de galzouten. Als
de lever niet goed werkt, zal die ook veel minder galzouten kunnen aanmaken, waardoor er
een maldigestie van vetten met steatoree ontstaat en dus ook een probleem met
vetoplosbare vitamines.
0.6 BESCHERMING EN KLARING
In wat men eet, zit veel vuiligheid, maar de lever heeft een filterfunctie (door de
macrofagen en kupffercellen) die zorgt voor klaring van exogene factoren (virussen,
vreemde antigenen,…).
=> Bij eindstadium leverlijden zal die fagocytaire functie veel minder uitgesproken zijn
waardoor die patiënten continu blootgesteld worden aan chronische bacteriëmie en
viremie.
0.7 VIT A OPSTAPELING
Vitamine A wordt opgestapeld in de lever door de stellaatcellen.
=> Bij leverproblematiek komen die stellaatcellen in de problemen waardoor de vitamine A
hoeveelheid zal verminderen. Bij vitamine A tekort zal nachtblindheid ontstaan.
0.8 AFBRAAK VAN RODE BLOEDCELLEN
Afbraak van RBC vindt vnl plaats in de milt en lever.
=> Bij leverlijden zal er een verminderde afbraak zijn van RBC, waardoor meer RBC in de
bloedbaan blijven circuleren die daar verouderen en in de bloedbaan afgebroken zullen
worden. Daardoor kan er een bilirubine stijging (direct of indirect) optreden.
De lever moet ernstig beschadigd zijn vooraleer bovenstaande functies in de problemen
komen, aangezien die een enorme herstelcapaciteit heeft. De lever is heel sterk, als die
goed onderhouden wordt.
4
