samenvatting

politieke geschiedenis van belgië

DE BELGISCHE REVOLUTIE

eind 16de eeuw: belgië als politieke eenheid onder eerst de spaanse en later de oostenrijkse habsburgers

congres van wenen 1815: koninkrijk der nederlanden

revolutie 1830: scheiding zuid en noord

ACHTERGRONDEN, OORZAKEN EN AANLEIDING

de belgische revolutie kan beschouwd worden als

- een stap in de geleidelijke afbraak van het ancien régime en vormt dan een onderdeel van een
onomkeerbaar moderniseringsproces
- reactie op het beleid van willem I: nauw verweven met het conjuncturele gegeven van het koninkrijk der
nederlanden
- een gebeurtenis met haast accidenteel karakter wanneer gekoppeld aan de franse julirevolutie van 1830


DE AFBRAAK VAN HET ANCIEN RÉGIME

het ancien régime: kenmerken

- overwicht van landbouw en platteland
- grootgrondbezit van adel en kerk
- beperkte stedelijkheid
- standen met privileges
- vorstelijk absolutisme en het gewestelijk particularisme
- corporatisme van de gilden in de steden
- verstrengeling van godsdienst in het openbaar leven

eind 18de eeuw: ontwikkeling gemechaniseerde grootindustrie + expansie van het kapitalisme  nieuwe
sociale verhoudingen + verstedelijkte samenleving

- standen en gilden worden afgebroken in het voordeel van de individuele gelijkheid
- kerk en staat worden gescheiden
- adel, geestelijkheid en vorst verliezen hun bevoorrechte positie in het voordeel van de ondernemende
burgerij

franse revolutie 1789: mijlpaal in omverwerping feodale en klerikale structuren op het europese vasteland

zuidelijke nederlanden (tussen 1795 en 1814 bij frankrijk ingelijfd)

- macht van de monarchie, de adel en de kerk wordt aan banden gelegd
- individuele rechten en vrijheden worden geproclameerd, voorrechten worden opgeheven
- administratie en justitie worden op een nieuwe, meer rationelere leest geschroeid
- de moderne industrie wordt aangemoedigd door de afschaffing van het corporatisme en de instelling van
het samenspannings- of coalitieverbod dat collectieve actie bestraft

1815-1848: restauratie  spanning tussen hervorming en traditie


1

,HET BELEID VAN WILLEM I

verlicht vorst: rationele grondslag voor het maatschappelijk bestel en staatsbestuur

- zijn politiek is er op gericht om onderwijs, kerk en godsdienst zoveel mogelijk onder overheidscontrole te
krijgen (staatsmonopolie inzake onderwijs vanaf 1825)

- actieve economische politiek: bevordering handel en nijverheid
 oprichting van de in brussel gevestigde société générale (1822), als investeringsbank voor de
ontluikende industriële revolutie in het zuiden

- trekken van een absoluut vorst
 hoewel grondwet, vorstelijke soevereiniteit = hoeksteen van het bestel
 staten-generaal (parlement) beschikt niet over reële macht

- streeft naar versterking van natiebesef
 taalpolitiek: opleggen van het nederlands in de belgische provincies ten noorden van de taalgrens
(dus ook brussel)

in het zuiden: dubbele oppositie

 vinden elkaar in de ‘unie van opposities’ rond het begrip ‘vrijheid’ (1828) (monsterverbond)

- liberaal-katholicisme: liberaal-katholieken
 herstel van vroegere invloed

- liberalisme: liberalen
 moderne staat


HET REVOLUTIEJAAR 1830

het revolutiejaar 1830

- frankrijk: julirevolutie maakt een einde aan de restauratie van de bourbondynastie en brengt
‘burgerkoning’ louis-philippe van orléans op de troon
- sociale onrust als gevolg van slechte economische toestand (strenge winter 1829-1830  schade aan
gewassen  stijgende voedselprijzen)
- werkloosheid  subsidies door overheid aan fabrieken om ze draaiende te houden




2

,HET VERLOOP VAN DE REVOLUTIE


VAN OPSTAND TOT AFSCHEIDING

25 augustus 1830: rellen

- viseren gezagsdragers van willem I

- wettige gezag verliest greep op gebeurtenissen en gewapende burgerwacht neemt de macht in brussel
over

- liberale oppositie nestelt zich in de nieuwe gezagsorganen: krijgen de gelegenheid om eisen te stellen

- willem I stuurt troepen om brussel in te nemen  radicalisering van de opstand
 van een beweging voor het herstel van grieven evolueert ze tot een afscheidingsbeweging

26 september 1830, na terugtrekking hollandse troepen: voorlopig bewind van negen mannen komt tot stand

4 oktober 1830: voorlopige regering roept de belgische onafhankelijkheid uit en schrijft verkiezingen uit voor
een ‘nationaal congres’

het nationaal congres

- zetelt vanaf 10 november 1830
- bestaat uit 200 leden
- leden worden rechtstreeks verkozen door ongeveer 30 000 burgers
- voornaamste opdracht: opstellen van een grondwet

7 februari 1831: uitvaardiging van de grondwet

- parlementaire monarchie naar brits model
- verzoent de aanspraken van de liberalen en de rooms-katholieke kerk
- zeer liberaal voor haar tijd

21 juli 1831: leopold van saksen-coburg legt de eed af als eerste ‘koning der belgen’




3

, DE INTERNATIONALE CONSTELLATIE

vier beslissende momenten in de consolidatie van de revolutie en de vestiging van een soevereine belgische
staat

- de instelling van een voorlopige regering
- de verkiezing van een nationaal congres
- de aanvaarding van een grondwet
- de keuze van een vorst

mogendheden zijn verdeeld

- oostenrijk, pruisen en rusland (bondgenoten in de conservatieve heilige alliantie): kant van willem I
 verdedigen de bestaande orde, de territoriale grenzen in europa en de legitimiteit van de
oranjedynastie
- frankrijk: kant van de revolutie; groot-brittannië: in het begin eerder willem, nadien de belgen

eind oktober 1830: initiatief door de britten van een internationale conferentie  ambassadeurs van de vijf
grote mogendheden en afgevaardigden van de twee betrokken partijen in londen confereren over de mogelijke
oplossingen voor het belgische vraagstuk

4 november 1830: conferentie van londen

- oproepen tot wapenstilstand  erkent het belgisch feit
- regelingen voor de grenzen en verdeling van staatsschuld
- opleggen van eeuwigdurende neutraliteit

belgië is tegendraads

- weigert de grenzen van 1790 te aanvaarden: eist zowel zeeuws-vlaanderen, maastricht, limburg-over-de-
maas als luxemburg op
- sluit de oranjedynastie uit van de belgische troon

4 juni 1831: het nationaal congres kiest leopold van saksen-coburg als koning en aanvaardt op zijn eis de
voorwaarden van de conferentie, vervat in de XVIII artikelen (sluit behoud van maastricht, limburg-over-de-
maas en luxemburg niet uit)

reactie willem I

- aanvaardt de XVIII artikelen niet
- verbreekt de wapenstilstand
- valt met zijn leger op 2 augustus 1831 belgië binnen  tiendaagse veldtocht  franse ingrijpen
geïnterpreteerd als voorspel van een annexatie van belgië  mogendheden bieden willem een gunstigere
regeling: de XXIV artikelen




4