Samenvatting theoretische orthopedagogiek

Theoretische orthopedagogiek eerste semester


H1 ALLE ORTHOPEDAGOGISCH HANDELEN IS
AGOGISCH HANDELEN
INLEIDING

‘De agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het alledaagse, juist voor die mensen voor wie het alledaagse niet zo
gewoon is’

‘When you can’t change the direction of the wind, adjust your sails’

Agogiek = de leer van het doen veranderen van mensen: hoe kunnen we anderen ondersteunen bij het veranderen?

WAT IS AGOGIE(K)?
Pedagogie

 Opvoeden van kinderen en jongeren
 ‘Ped’ komt van pais = kind
 ‘Agogiek’ komt van agogos = hij die leidt, bestuurder, gids

Dus: Agogiek = de wetenschap met betrekking tot het begeleiden (of beter nog: het ondersteunen) van mensen

 Agoog = ‘veranderaar’, iemand die anderen begeleidt om hen dmv hun eigen handelen tot
gedragsveranderingen te laten komen
 Hele waaier aan agogische beroepen: opbouwwerkers, jeugdhulpverleners, maatschappelijke werkers,
psychotherapeuten, psychologen,…
 Elke orthopedagoog is een agoog, maar dus niet omgekeerd
 Beroepen met ‘agogisch karakter’ (andere taak centraal, maar agogische speelt steeds belangrijker
wordende rol): huisarts, verpleegkundige, leraar,…

DOEN VERANDEREN: ‘THEORY OF CHANGING’
Theory of change = spontane veranderingsprocessen (bv: ontwikkelingspsychologie: puberteit)

Theory of changing = veranderingsprocessen die bewust en doelgericht worden opgezet met het oog op verandering
Anders maken, doen veranderen…

→ Agogen richten zich op veranderingsprocessen die heel bewust en doelgericht worden opgezet
→ Expliciete bedoeling om iemand te veranderen

MET OF ZONDER K?

Agogie ≠ agogiek

Agogie/agogisch handelen staat voor ‘de intentionele, niet-wederkerige beïnvloeding door één/meerdere personen
gericht op een wenselijk gedachte wijziging, door de cliënt ervaren als welzijnsbevordering’ (Ten Have)

Agogiek is ‘een verzamelnaam voor del eer van het leiden, begeleiden van mensen, ongeacht hun leeftijd, op een
beroepsmatige manier’ (Koffeman)

Agogiek is ‘de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop individuele personen, groepen,
organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden begeleid in VERANDERINGSprocessen. Het gaat er daarbij
om, dat die begeleiding plaatsvindt vanuit de situatie waarin de betrokkenen zich bevinden en dat zij mogelijkheden

,krijgen aangereikt om zoveel mogelijk ZELF te HANDELEN teneinde tot de gewenste verandering te komen’
(Winkelaar)

Verschil?

→ Agogie: klemtoon op het doen/begeleidingspraktijk
→ Agogiek: klemtoon op wetenschappelijke benadering, de wetenschap, de leer (veranderingsprocessen op
wetenschappelijke manier bestuderen)

DRIE SLEUTELBEGRIPPEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN

VERANDEREN OF BEÏNVLOEDEN

 Doen veranderen/theory of changing
 Doel agogie = handelen van mensen veranderen
 ‘Ideaalbeeld’, ‘totale vorming’ bestaat niet
 Iedereen moet blijven ‘veranderen’, we spreken van ‘permanente educatie’, ‘altijd durend leren’, ‘eeuwig
durende opvoeding’ = ontwikkelen doe je heel je leven lang
→ SL verandert continu -> nieuwe vraagstukken -> nieuwe groepen die uit boot vallen -> nieuwe doelgroepen

HANDELEN

 Wat mensen bewust doen
 Ook wat minder observeerbaar is: gedachten, gevoelens, intenties, drijfveren
 Observeren én communiceren
 Als je wilt ‘doen veranderen’: via dialoog op zoek naar betekenis achter zichtbaar gedrag
 Welke vraag stelt een persoon met bepaald gedrag?

Handelen ≠ gedrag (= wat je ziet, wat je kan observeren, ook: instinctieve of impulsieve acties)

EMANCIPATIE OF EMPOWERMENT ALS DOEL

 Mensen ondersteunen om hun krachten te (her)ontdekken
 Empowerment gedachte
 Mensen in staat stellen om het hef in eigen handen te nemen
 Iemand sterker maken dan hij autonoom kan functioneren
 ‘Geef een man een vis en je voedt hem voor een dag; leer een man hoe hij kan vissen en hij kan zichzelf
levenslang voeden’

RICHTINGGEVENDE KENMERKEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN

Brinkman omschreef kenmerken van agogisch handelen: richtinggevend en niet absoluut, aangezien het onmogelijk
is om 100% af te bakenen wat agogisch handelen is en wat niet

PSYCHOSOCIALE VERANDERING

 We willen dat mensen zich beter voelen
 Hoe je je gedraagt hang samen met wie je bent in je omgeving
 De psyche en sociaal (= onderlinge verhouding tussen mensen) beïnvloeden elkaar constant

DOELGERICHT

 Verandering komt niet toevallig tot stand, maar is vooraf bedacht en gepland
 Agogisch handelen is methodisch handelen

SYSTEMATISCH

,  Stap voor stap via planmatige manier aan verandering werken

BEWUST

 Over elke stap wordt goed nagedacht
 Betrokkenen weten ook aan welke verandering gewerkt wordt en waarom

GEWENST DOOR BETROKKENEN

 Alle betrokkenen staan achter de verandering
 Niet altijd het geval: hulpverlening soms ook binnen context van dwang

NIET WEDERZIJDS

 GELIJKWAARDIG maar relatie is asymmetrisch/complementair
 Betrokkenen nemen verschillende positie in (cliënt wilt verandering en agoog helpt deze te realiseren)

BEROEPSMATIG

 ‘Doen veranderen’ vanuit professionele positie = agogische interventie
 Niet perse betalend: vrijwilligers

WAARDEGEBONDEN

 Agogiek = prescriptieve wetenschap (beschrijft ideale situatie)
 Vertrekken vanuit bepaalde waardekaders (bv: inclusie, burgerschap, empowerment,…)

PROFESSIONALISERING VAN HET AGOGISCH HANDELEN

Industrialisering zette twee maatschappelijke veranderingen in beweging

SNELLE EVOLUTIE VAN WETENSCHAP EN TECHNIEK

Zo snel dat volwassenen hun handelen voortdurend moesten bijstellen

STIJGENDE INDIVIDUALISERING

 Eigen keuzes en verantwoordelijkheid
 Kerk vroeger heel bepalend (goed leven om in hemel te komen)
 Gezin was altijd mama + papa + kinderen
 Nu patronen (= richtlijnen en kaders) verdwenen, deze moeten we zelf invullen

Ontstaan welzijnswerk

 Aanvankelijk vrijwilligerswerk/liefdadigheidswerk/caritatief werk
 Later ‘agogisch werkveld’ met agogische beroepen met eigen opleidingen, organisaties en beroepscodes in
functie vh ondersteunen van veranderingsprocessen
 Risico op pedagogisering = valkuil (mensen etiketteren, voorbij aan volledige identiteit, als beperking
benoemen, aangeleerde hulpeloosheid)

Agogisch werkveld bestaat uit:

 Hulpverlening (VAPH (= Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap), ouderenzorg,
Jongerenwelzijn, Geestelijke Gezondheidszorg,…)
 Vormingswerk = maatschappelijk werk (taal- en inburgeringscursussen, buurtwerk, ondersteunen naar werk,
…)

, HET VERTREKPUNT VAN HET AGOGISCH HANDELEN

EXAGOGIEK OF CURATIEF AGOGISCH WERK

 Problematische beginsituatie verbeteren
 Hulpverlening

ANAGOGIEK OF POSITIEF AGOGISCH WERK

 Normale beginsituatie verder ontwikkelen, verbeteren
 Vorming

KATAGONIEK OF PREVENTIEF AGOGISCH WERK

 Huidige situatie behouden, zorgen dat het niet verslechterd
 Preventie

NIVEAUS VAN VERANDERINGSPROCESSEN
“Agogiek is de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop individuele personen, groepen,
organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden begeleid in veranderingsprocessen. Het gaat er daarbij om,
dat die begeleiding plaatsvindt vanuit de situatie waarin de betrokkenen zich bevinden en dat zij mogelijkheden
krijgen aangereikt om zoveel mogelijk zelf te handelen teneinde tot de gewenste verandering te komen.”
(Winkelaar)

Micro

 ‘Klein’
 Eén persoon of kleine groep

Meso

 ‘Midden’
 Groep (= mensen die elkaar kennen, met elkaar omgaan en
horen zichtbaar bij elkaar) of organisaties (= kennen elkaar
‘vanop afstand’, formelere communicatie)

Macro

 ‘Groot’
 (Delen van) de samenleving
 Dingen aankaarten, mensen bewust maken van de
problemen op algemeen niveau
 HV nemen ‘signaalfunctie’ op

IN HET WERKVELD MOET JE OP ALLE NIVEAUS KUNNEN WERKEN!!!

Zie voorbeelden boek p. 38

Toepassen op voorbeelden:

 The Loop = drugscheckingservice (test of drugs veilig
gedoseerd zijn, zodat men weet wat men inneemt +
individueel gesprek voeren rond middelengebruik)
→ Handelt agogisch want: alle 3 niveaus
→ Vertrekpunt: exagoniek + katagoniek