Inleiding Europees recht
Tentamen
Week 1
/ evolutie van de Europese Unie.
De ontwikkeling van het Europees integratieproces vindt plaats door middel van verdieping en
verbreding. Vanaf de Tweede Wereldoorlog ontstaan er verschillende initiatieven om samenwerking
tussen Europese landen te bevorderen en stimuleren. In dergelijke gevallen gaat het om
intergouvermentele initiatieven gebaseerd op akkoord tussen de lidstaten, waaronder de OEES en de
Raad van Europa. De Raad van Europa beoogt eenheid tussen de lidstaten door middel van het
sluiten van verdragen. Op initiatief van Frankrijk werd de EGKS opgericht welke de later de grondslag
werd voor de structuur van de verschillende Europese organisaties. Voor de sector kernenergie werd
een apart verdrag gesloten door de leden van de EGKS. De EEG werd opgericht ten behoeve van een
gemeenschappelijke markt welke ondermeer bepalingen omvatte met betrekking tot vrij verkeer van
personen en goederen. Een aantal andere Europese landen verenigden zich op hun beurt in de EFTA
als tegenreactie op de EEG. Door middel van een fusieverdrag in 1965 kregen de EGKS, de EEG en de
Euratom een gemeenschappelijke institutionele structuur. In 1986 werden deze eenmaal gewijzigd
door middel van de Europese Akte welke bewerkstelligde dat vrij verkeer van personen, diensten,
goederen en kapitaal ook daadwerkelijk plaats kon vinden. Op grond van de Europese Akte werd
daarnaast de Europese Raad opgericht. Verder werden de bevoegdheden van het Europees
parlement uitgebreid. Ook buiten het formele kader werden er stappen gezet richting Europese
integratie. Zo werden plannen voor samenwerking versterkt, werd er een voorstel voor een
economisch en monetaire unie gedaan en werd er gewerkt aan een versterkte samenwerking op het
vlak van justitie en binnenlandse zaken. Met name de Schengenakkoorden speelden hier een grote
rol. Hiermee werd gehoopt een concreet gestalte te geven aan het vrij verkeer tussen staten.
Langzamerhand werden de verschillende initiatieven, ook buiten de EEG om, samengebracht binnen
één juridische structuur, de Europese Unie. Hierop ontstond het Verdrag van Maastricht waarmee de
Europese Unie werd opgericht, deze vulde eerdere gemeenschappen aan. De EU overkoepelde de
drie gemeenschapsverdragen en voegde er hier nog twee aan toe, de GBVB en de JBZ. Het verdrag
heeft onder andere geleidt tot ontstaan van het Europees burgerschap dat een aantal specifieke
burgerrechten met zich meebracht, waaronder vrij verkeer en kiesrecht binnen de Unie. Met het
verdrag van Amsterdam werd het verdrag van Maastricht enigszins hervormd dan wel aangepast ten
behoeve van de toenemende migratiestroom en het aantal toetredingsverzoeken. Vrij snel daarna
vond de conventie van Nice plaats. Echter werden er opnieuw geen fundamentele wijzigingen
toegebracht. Een poging tot vaststellen van een Europese Grondwet mislukte. Pas in 2007 werd er
een hervormingsgedrag ondertekend dat een nieuw verdragsrechtelijk kader bood aan de hand van
het VEU en het VWEU. Daarnaast werden de waarden en doelstellingen van de EU geactualiseerd. De
procedure voor verdere aanpassing van de verdragen is vastgelegd in artikel 48 van de VWEU.
De procedure voor toetreding tot de EU is geregeld in artikel 49 van de VEU. Een land dat wenst toe
te treden richt de aanvraag tot de Raad welke de Europese Commissie vervolgens verzoekt tot advies.
Dit omvat een algemeen overzicht van de juridische, economische en politieke situatie. De
toetredingsonderhandelingen hebben betrekking op de overname en toepassing van het EU-recht en
alles wat daarbij komt kijken. Voortgang van kandidaat-lidstaten worden getoetst gedurende het
,proces. Bij elke nieuwe stap wordt de lidstaat in kwestie getoetst en beoordeeld op mate van
geschiktheid voor toetreding tot de EU. Elk Europees land kan een toetredingsverzoek indienen. Het
gaat daarbij om een staat met Europees karakter. Daarnaast zal er rekening gehouden moeten
worden met de Kopenhagencriteria, de door de Raad gestelde eisen voor toetreding. Hierin wordt
door de Raad gesteld dat het lidmaatschap vereist dat het kandidaat-land zover is gekomen dat het
beschikt over stabiele instellingen die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en het
respect voor en de bescherming van minderheden garanderen, over een functionerende
markteconomie alsook over het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de
Unie het hoofd te bieden. Het lidmaatschap veronderstelt dat de kandidaten in staat zijn om de
verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, wat mede inhoudt dat zij de doelstellingen
van een politieke, economische en monetaire unie onderschrijven. De procedure voor verlating van
de EU is geregeld in artikel 49 van de VEU. Een lidstaat kan conform zijn grondwettelijke bepalingen
kan beslissen zich terug te trekken uit de EU. De lidstaat moet dit voornemen mededelen aan de
Raad. Hierop wordt er geprobeerd tot een akkoord te komen tussen de lidstaat in kwestie en de EU,
tenminste gedurende twee jaar. Komt dit akkoord er niet, dan verdwijnt de lidstaat automatisch uit
de EU, ook zonder dat er tot een akkoord tussen partijen is gekomen.
Binnen de Europese Unie hebben lidstaten zich gedifferentieerd. Zo bestaat er de Eurozone met 22
lidstaten en de Schengenzone die ook uit niet-lidstaten bestaat. De Eurozone is tot stand gekomen
middels drie fasen: het vrijmaken van het kapitaalverkeer tussen lidstaten, het coördineren van het
monetaire beleid en de introductie van de euro. Lidstaten moeten voor toetreding tot de EMU
voldoen aan verschillende economische en juridische criteria. De lidstaten zijn verplicht om
buitensporige overheidstekorten te vermijden. Door middel van de bankenunie is er binnen de
Eurozone een garantiesysteem ontstaan voor lidstaten en burgers. Wat betreft de Schengenzone, het
belangrijkste onderdeel is het afschaffen van de grenscontroles aan de binnengrenzen van de zone.
Slechts in uitzonderlijke gevallen kunnen de grenscontroles weer worden ingevoerd, mits er aan
bepaalde voorwaarden wordt voldaan en enkel onder bepaalde omstandigheden. Op grond van
artikel 20 VUE kunnen lidstaten dergelijke nauwere samenwerkingen in werking zetten. Dergelijke
samenwerking staan altijd open voor lidstaten die aanvankelijk niet wilde deelnemen aan de
Schengenzone maar zich later toch zouden willen aansluiten.
/ de belangrijkste kenmerken van het EU-recht.
De beginselen van voorrang en directe werking zijn de hoekstenen van de autonome Europese
rechtsorde. Het Europees voorrangsbeginsel wordt door alle lidstaten bekend wat betekent dat
Europese verdragen voorrang hebben op nationaal recht, waaronder ook de grondwet. Dit geldt ook
indien nationale wetgeving recenter is. Het Hof van Justitie leidt deze voorrang af uit de specifieke
kenmerken van de verdragen, nationale constitutionele rechters leiden deze voorrang af uit de eigen
grondwet. Echter stellen veel lidstaten dat deze voorrang niet af mag doen aan de kernbeginselen van
de constitutie. Alle uitspraken van het Europees Hof van Justitie zijn daarnaast bindend voor de
lidstaten, ook voor autoriteiten binnen de natie. Een lidstaat kan zich niet beroepen op nationaal
recht om onder Europese verplichtingen uit te komen. Internationaal recht heeft niet per definitie
absolute voorrang op Europees recht. Het EU-recht vormt een eigen rechtssysteem dat integraal deel
uit maakt van de nationale rechtsorde van de lidstaten, net als van de internationale rechtsorde,
, maar functioneert op basis van eigen beginselen en principes die de verhouding tot zowel het
nationale recht als het internationale recht bepalen.
De waarden waarop de Unie berust zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid,
democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten. Door toe te treden
hebben lidstaten deze waarden onderschreven. Het respecteren van deze waarden is een
voorwaarden om te kunnen genieten van de rechten die voortvloeien uit de EU-verdragen. Het
beginsel van wederzijds vertrouwen is cruciaal voor de samenwerking tussen lidstaten, echter mag er
geen sprake zijn van blind vertrouwen jegens elkaar. Indien een lidstaat de waarden van de Unie niet
accepteert, kan deze de Unie niet worden uitgezet. Wel bestaat er de mogelijkheid tot een artikel 7
VUE procedure die voorziet in een mogelijkheid lidstaten te schorsen in geval van ernstige en
voortdurende schending van de gemeenschappelijke waarden. Daarnaast is er een jaarlijkse
toetsingsprocedure met betrekking tot de rechtsstaat binnen de lidstaten om preventief schending
van deze waarden te voorkomen. Ook geldt er een juridische controle door middel van mogelijke
procedures op het nastreven van deze waarden. Tot slot kan er sanctionerend worden opgetreden
indien schendingen van de rechtsstaat het goed financieel beheer van de EU-begroting in gevaar
brengen. Er kan enkel worden opgetreden indien er een reëel verband bestaat tussen beiden. De
bescherming van grondrechten vormt een wezenskenmerk van de rechtsorde. Het Handvest van de
grondrechten van de Europese Unie is gebaseerd op fundamentele rechten en vrijheden. Het behelst
de waarden waardigheid, vrijheden, gelijkheid, solidariteit, burgerschap en rechtspleging. Het vormt
een interne toetssteen voor elk optreden dat zich binnen het toepassingsbeleid van het EU-recht
bevindt. De EU is daarbij toegetreden tot het EVRM. Alle handelingen die in het kader van de EU
worden genomen zijn hierop onderworpen aan externe juridische controle. Dit vergroot de
legitimiteit van de EU-rechtsorde. Ook kent de EU het beginsel van loyale samenwerking. Lidstaten
moeten zich hierop steeds bewust zijn van hun verplichtingen onder het EU-recht en zijn verplicht
zich hier ook naar te gedragen. Daarnaast moeten lidstaten zich onthouden van alle maatregelen die
de goede werking van de Europese Unie in het gedrang kunnen brengen.
/ de instellingen van de Europese Unie.
De Europese Unie heeft zeven officiële instellingen: het Europees Parlement, de Europese Raad, de
Raad, de Europese Commissie, het Hof van Justitie van de Europese Unie, De ECB en de rekenkamer.
In het Europees Parlement zetelen de vertegenwoordigers van de burgers van de EU. Deze worden
door middel van verkiezingen per lidstaat gekozen. De zetels worden naar rato van het aantal
inwoners verdeeld. De leden organiseren zich per ideologische doelstelling. Het Parlement is samen
met de Raad bevoegd wetgeving en de EU-begroting aan te nemen en kent daarnaast een
adviserende en controlerende rol. Het kent echter geen initiatiefrecht en heeft geen wetgevende
bevoegdheid met betrekking tot de GBVB. Toetreding van nieuwe lidstaten vereist goedkeuring van
het Parlement, net als accorderen van de EU-begroting. Het Parlement kan enkel geldige beslissingen
nemen wanneer ten minste een derde van zijn leden aanwezig is. Er wordt besloten aan de hand van
de regel van de meerderheid. De Europese Raad bestaat uit staatshoofden en regeringsleiders van de
lidstaten, de Commissievoorzitter en de voorzitter van de Europese Raad. Zij hebben de taak
impulsen te geven voor de ontwikkeling van de EU en om de algemene politieke beleidslijnen en
prioriteiten te bepalen. De Europese Raad heeft geen wetgevende bevoegdheid. De Europese Raad
spreekt zich doorgaans via consensus uit en kan onder andere besluiten over een artikel 7 VEU
Tentamen
Week 1
/ evolutie van de Europese Unie.
De ontwikkeling van het Europees integratieproces vindt plaats door middel van verdieping en
verbreding. Vanaf de Tweede Wereldoorlog ontstaan er verschillende initiatieven om samenwerking
tussen Europese landen te bevorderen en stimuleren. In dergelijke gevallen gaat het om
intergouvermentele initiatieven gebaseerd op akkoord tussen de lidstaten, waaronder de OEES en de
Raad van Europa. De Raad van Europa beoogt eenheid tussen de lidstaten door middel van het
sluiten van verdragen. Op initiatief van Frankrijk werd de EGKS opgericht welke de later de grondslag
werd voor de structuur van de verschillende Europese organisaties. Voor de sector kernenergie werd
een apart verdrag gesloten door de leden van de EGKS. De EEG werd opgericht ten behoeve van een
gemeenschappelijke markt welke ondermeer bepalingen omvatte met betrekking tot vrij verkeer van
personen en goederen. Een aantal andere Europese landen verenigden zich op hun beurt in de EFTA
als tegenreactie op de EEG. Door middel van een fusieverdrag in 1965 kregen de EGKS, de EEG en de
Euratom een gemeenschappelijke institutionele structuur. In 1986 werden deze eenmaal gewijzigd
door middel van de Europese Akte welke bewerkstelligde dat vrij verkeer van personen, diensten,
goederen en kapitaal ook daadwerkelijk plaats kon vinden. Op grond van de Europese Akte werd
daarnaast de Europese Raad opgericht. Verder werden de bevoegdheden van het Europees
parlement uitgebreid. Ook buiten het formele kader werden er stappen gezet richting Europese
integratie. Zo werden plannen voor samenwerking versterkt, werd er een voorstel voor een
economisch en monetaire unie gedaan en werd er gewerkt aan een versterkte samenwerking op het
vlak van justitie en binnenlandse zaken. Met name de Schengenakkoorden speelden hier een grote
rol. Hiermee werd gehoopt een concreet gestalte te geven aan het vrij verkeer tussen staten.
Langzamerhand werden de verschillende initiatieven, ook buiten de EEG om, samengebracht binnen
één juridische structuur, de Europese Unie. Hierop ontstond het Verdrag van Maastricht waarmee de
Europese Unie werd opgericht, deze vulde eerdere gemeenschappen aan. De EU overkoepelde de
drie gemeenschapsverdragen en voegde er hier nog twee aan toe, de GBVB en de JBZ. Het verdrag
heeft onder andere geleidt tot ontstaan van het Europees burgerschap dat een aantal specifieke
burgerrechten met zich meebracht, waaronder vrij verkeer en kiesrecht binnen de Unie. Met het
verdrag van Amsterdam werd het verdrag van Maastricht enigszins hervormd dan wel aangepast ten
behoeve van de toenemende migratiestroom en het aantal toetredingsverzoeken. Vrij snel daarna
vond de conventie van Nice plaats. Echter werden er opnieuw geen fundamentele wijzigingen
toegebracht. Een poging tot vaststellen van een Europese Grondwet mislukte. Pas in 2007 werd er
een hervormingsgedrag ondertekend dat een nieuw verdragsrechtelijk kader bood aan de hand van
het VEU en het VWEU. Daarnaast werden de waarden en doelstellingen van de EU geactualiseerd. De
procedure voor verdere aanpassing van de verdragen is vastgelegd in artikel 48 van de VWEU.
De procedure voor toetreding tot de EU is geregeld in artikel 49 van de VEU. Een land dat wenst toe
te treden richt de aanvraag tot de Raad welke de Europese Commissie vervolgens verzoekt tot advies.
Dit omvat een algemeen overzicht van de juridische, economische en politieke situatie. De
toetredingsonderhandelingen hebben betrekking op de overname en toepassing van het EU-recht en
alles wat daarbij komt kijken. Voortgang van kandidaat-lidstaten worden getoetst gedurende het
,proces. Bij elke nieuwe stap wordt de lidstaat in kwestie getoetst en beoordeeld op mate van
geschiktheid voor toetreding tot de EU. Elk Europees land kan een toetredingsverzoek indienen. Het
gaat daarbij om een staat met Europees karakter. Daarnaast zal er rekening gehouden moeten
worden met de Kopenhagencriteria, de door de Raad gestelde eisen voor toetreding. Hierin wordt
door de Raad gesteld dat het lidmaatschap vereist dat het kandidaat-land zover is gekomen dat het
beschikt over stabiele instellingen die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en het
respect voor en de bescherming van minderheden garanderen, over een functionerende
markteconomie alsook over het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de
Unie het hoofd te bieden. Het lidmaatschap veronderstelt dat de kandidaten in staat zijn om de
verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, wat mede inhoudt dat zij de doelstellingen
van een politieke, economische en monetaire unie onderschrijven. De procedure voor verlating van
de EU is geregeld in artikel 49 van de VEU. Een lidstaat kan conform zijn grondwettelijke bepalingen
kan beslissen zich terug te trekken uit de EU. De lidstaat moet dit voornemen mededelen aan de
Raad. Hierop wordt er geprobeerd tot een akkoord te komen tussen de lidstaat in kwestie en de EU,
tenminste gedurende twee jaar. Komt dit akkoord er niet, dan verdwijnt de lidstaat automatisch uit
de EU, ook zonder dat er tot een akkoord tussen partijen is gekomen.
Binnen de Europese Unie hebben lidstaten zich gedifferentieerd. Zo bestaat er de Eurozone met 22
lidstaten en de Schengenzone die ook uit niet-lidstaten bestaat. De Eurozone is tot stand gekomen
middels drie fasen: het vrijmaken van het kapitaalverkeer tussen lidstaten, het coördineren van het
monetaire beleid en de introductie van de euro. Lidstaten moeten voor toetreding tot de EMU
voldoen aan verschillende economische en juridische criteria. De lidstaten zijn verplicht om
buitensporige overheidstekorten te vermijden. Door middel van de bankenunie is er binnen de
Eurozone een garantiesysteem ontstaan voor lidstaten en burgers. Wat betreft de Schengenzone, het
belangrijkste onderdeel is het afschaffen van de grenscontroles aan de binnengrenzen van de zone.
Slechts in uitzonderlijke gevallen kunnen de grenscontroles weer worden ingevoerd, mits er aan
bepaalde voorwaarden wordt voldaan en enkel onder bepaalde omstandigheden. Op grond van
artikel 20 VUE kunnen lidstaten dergelijke nauwere samenwerkingen in werking zetten. Dergelijke
samenwerking staan altijd open voor lidstaten die aanvankelijk niet wilde deelnemen aan de
Schengenzone maar zich later toch zouden willen aansluiten.
/ de belangrijkste kenmerken van het EU-recht.
De beginselen van voorrang en directe werking zijn de hoekstenen van de autonome Europese
rechtsorde. Het Europees voorrangsbeginsel wordt door alle lidstaten bekend wat betekent dat
Europese verdragen voorrang hebben op nationaal recht, waaronder ook de grondwet. Dit geldt ook
indien nationale wetgeving recenter is. Het Hof van Justitie leidt deze voorrang af uit de specifieke
kenmerken van de verdragen, nationale constitutionele rechters leiden deze voorrang af uit de eigen
grondwet. Echter stellen veel lidstaten dat deze voorrang niet af mag doen aan de kernbeginselen van
de constitutie. Alle uitspraken van het Europees Hof van Justitie zijn daarnaast bindend voor de
lidstaten, ook voor autoriteiten binnen de natie. Een lidstaat kan zich niet beroepen op nationaal
recht om onder Europese verplichtingen uit te komen. Internationaal recht heeft niet per definitie
absolute voorrang op Europees recht. Het EU-recht vormt een eigen rechtssysteem dat integraal deel
uit maakt van de nationale rechtsorde van de lidstaten, net als van de internationale rechtsorde,
, maar functioneert op basis van eigen beginselen en principes die de verhouding tot zowel het
nationale recht als het internationale recht bepalen.
De waarden waarop de Unie berust zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid,
democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten. Door toe te treden
hebben lidstaten deze waarden onderschreven. Het respecteren van deze waarden is een
voorwaarden om te kunnen genieten van de rechten die voortvloeien uit de EU-verdragen. Het
beginsel van wederzijds vertrouwen is cruciaal voor de samenwerking tussen lidstaten, echter mag er
geen sprake zijn van blind vertrouwen jegens elkaar. Indien een lidstaat de waarden van de Unie niet
accepteert, kan deze de Unie niet worden uitgezet. Wel bestaat er de mogelijkheid tot een artikel 7
VUE procedure die voorziet in een mogelijkheid lidstaten te schorsen in geval van ernstige en
voortdurende schending van de gemeenschappelijke waarden. Daarnaast is er een jaarlijkse
toetsingsprocedure met betrekking tot de rechtsstaat binnen de lidstaten om preventief schending
van deze waarden te voorkomen. Ook geldt er een juridische controle door middel van mogelijke
procedures op het nastreven van deze waarden. Tot slot kan er sanctionerend worden opgetreden
indien schendingen van de rechtsstaat het goed financieel beheer van de EU-begroting in gevaar
brengen. Er kan enkel worden opgetreden indien er een reëel verband bestaat tussen beiden. De
bescherming van grondrechten vormt een wezenskenmerk van de rechtsorde. Het Handvest van de
grondrechten van de Europese Unie is gebaseerd op fundamentele rechten en vrijheden. Het behelst
de waarden waardigheid, vrijheden, gelijkheid, solidariteit, burgerschap en rechtspleging. Het vormt
een interne toetssteen voor elk optreden dat zich binnen het toepassingsbeleid van het EU-recht
bevindt. De EU is daarbij toegetreden tot het EVRM. Alle handelingen die in het kader van de EU
worden genomen zijn hierop onderworpen aan externe juridische controle. Dit vergroot de
legitimiteit van de EU-rechtsorde. Ook kent de EU het beginsel van loyale samenwerking. Lidstaten
moeten zich hierop steeds bewust zijn van hun verplichtingen onder het EU-recht en zijn verplicht
zich hier ook naar te gedragen. Daarnaast moeten lidstaten zich onthouden van alle maatregelen die
de goede werking van de Europese Unie in het gedrang kunnen brengen.
/ de instellingen van de Europese Unie.
De Europese Unie heeft zeven officiële instellingen: het Europees Parlement, de Europese Raad, de
Raad, de Europese Commissie, het Hof van Justitie van de Europese Unie, De ECB en de rekenkamer.
In het Europees Parlement zetelen de vertegenwoordigers van de burgers van de EU. Deze worden
door middel van verkiezingen per lidstaat gekozen. De zetels worden naar rato van het aantal
inwoners verdeeld. De leden organiseren zich per ideologische doelstelling. Het Parlement is samen
met de Raad bevoegd wetgeving en de EU-begroting aan te nemen en kent daarnaast een
adviserende en controlerende rol. Het kent echter geen initiatiefrecht en heeft geen wetgevende
bevoegdheid met betrekking tot de GBVB. Toetreding van nieuwe lidstaten vereist goedkeuring van
het Parlement, net als accorderen van de EU-begroting. Het Parlement kan enkel geldige beslissingen
nemen wanneer ten minste een derde van zijn leden aanwezig is. Er wordt besloten aan de hand van
de regel van de meerderheid. De Europese Raad bestaat uit staatshoofden en regeringsleiders van de
lidstaten, de Commissievoorzitter en de voorzitter van de Europese Raad. Zij hebben de taak
impulsen te geven voor de ontwikkeling van de EU en om de algemene politieke beleidslijnen en
prioriteiten te bepalen. De Europese Raad heeft geen wetgevende bevoegdheid. De Europese Raad
spreekt zich doorgaans via consensus uit en kan onder andere besluiten over een artikel 7 VEU
