CRIMINALITEITNOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
2024-2025
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINALITEITNOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminaliteitnologische psychologie
Psychologie als één van de mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te bestuderen en te verklaren
1.1. De ontwikkeling van de criminaliteitnologische psychologie
Enkele belangrijke grondleggers:
William Stern
- GRONDLEGGER: psychologie toe op het recht.
- GRONDLEGGER: ‘Stage of mocked crimes’: misdrijven in scène zetten om de waarneming
van de mensen te onderzoeken en te vergelijken.
• Onderzoek naar het geheugen van getuigen → verklaringen vaak niet huist en
bevatten fouten
Hugo Münsterberg
- Bouwde voort op het werk van Stern
- Kritisch voor hoe juristen besluitvorming deden in strafrechtprocedures
• Claimde dat criminologie alles kon oplossen + advocaten/politie waren dom
- Psychologie <-> recht
Franz Von Liszt
- BEDENKER: Geïntegreerde strafwetenschap
• Je kan een fenomeen niet vanuit 1 invalshoek bekijken maar je moet alle
invalshoeken mee bekijken.
- Criminologie is geen puur empirische studie, maar er is een band met andere disciplines zoals
recht
- Deed onderzoek.
• Bracht in kaart hoe fenomenen zich gingen uiten, maar met aandacht voor het
strafrechtssysteem
Hans Gross
- GRONDLEGGER: psychologie als recht in EU
- ‘Kriminalpsychologie’: aandacht voor de OORZAKEN VAN CRIMINEEL GEDRAG
• Aandacht voor verschillende psychische mechanismen: impact op
waarneming, verklaringen van gedachten,…
Gustav Aschaffenburg
+ Hilde Kaufmann en Erich Wulffen
1
,Enkele belangrijke grondleggers in Leuven:
Louis Braffort
- Zorgde ervoor dat psychologie een plek kreeg in criminologie programma
Etienne Degreef
- Gaf het vak psychologie in de opleiding criminologie en deed onderzoek
- Interesse rond passionele misdrijven (individuele verklaring)
René Dellaert
- Focuste op psychologische/pedagogische/psychiatrische oorzaken en elementen van het
plegen van criminaliteit
• Aandacht voor situatie waarin iemand opgroeit
- Pleitte voor meer interdisciplinaire visie op het verklaren van criminaliteit -> kijken naar
waar de dader is opgegroeid,…
Steven De Batselier
- Opkomst van kritische criminologie
- Hij vond dat we moesten kijken naar criminaliteit door hoe een persoon opgroeit, waar
de persoon leeft,… -> niet enkel naar het individu zelf kijken
• Hij wou afstand nemen van de klinische benaderingen en had een eigenwijze
invulling van criminaliteit.
• Je moet ook kijken naar de impact van de maatschappij.
• Wij gaan mensen zo maken dat ze criminaliteit plegen, we gaan ook bepaalde
dingen stigmatiseren
Johan Goethals
- Meten van onveiligheidsgevoel
- Focus op wat een lange gevangenisstraf psychologisch doet op een gedetineerde,…
2
, 1.2. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
• Forensische psychologie
o Brede vorm: alle vormen die worden toegepast van psychologie in een juridische context
o Enge vorm: subdomein klinische pyschologie, kennis inzetten op individuele zaken, vb. risicotaxatie
o Vooral slachtoffers → MAAR: klein luik daders/verdachten = toerekeningsvatbaarheid
• Rechtspsychologie / gerechtelijke psychologie
o Psychologie toegepast op het recht
o Andere invalshoek dan de forensische psychologie → focus op de besluitvorming en
bewijsgaring van actoren die in het recht voorkomen
o Niet over waarom iemand criminaliteit plegen, maar bv: hoe komen politie aan
bewijsmateriaal?, hoe verhoren ze iemand?,…
• Investigative psychology
o Inzetten van psychologische elementen bij het opsporen van daders → daderprofilering
o Verbanden leggen tussen soortgelijke misdrijven en zo proberen in het hoofd van de
dader te kruipen
• Police psychology
o Selectie en training van politiemensen
o Leren omgaan met hun bevoegdheid als politie
• Correctional psychology
o Focus op toepassing van psychologie in correctionele sfeer → gevangeniswezen,
inschattingen maken over wat de impact is als een gedetineerde vrijkomt, FPC
o Recidive en risico-inschatting
o Bv: Goethals
• Criminaliteitnologische psychologie (criminaliteitnal / criminaliteitnological psychology)
o Focus op daders en minder op slachtoffers
A:de disciplines komen samen op verschillende vakken, hebben gelijkenissen
• Focus op daders/verdachten
• Strafrechtelijke context
B: raakvlak tussen forensische en
rechtspsychologie
• Slachtoffers behoren tot de beide
domeinen
• Buiten de strafrechtelijke context ->
bv: burgerlijke of jeugdzaken, kader
van echtscheiding (co-ouders),
middelengebruik van een ouder
C: raakvlak tussen criminaliteitnologische en
rechtspsychologie
• Focus op groepsniveau
• Data verzamelen bij een grote groep
mensen (algemene populatie, slachtoffers/getuigen) → hieruit algemene theorie maken
A+C: Investigative psychology
• Focust op daders en verdachten
• Hangt tussen criminaliteitnologische en rechtspsychologie
D: raakvlak tussen rechtspsychologie en police psychology
o Specifieke focus op politieambtenaren
o Politionele autoriteiten → hoe politie beslissingen neemt in een onderzoek
o Gebruikt om vanuit opsporingsinstanties in te zetten om
daders op te sporen + inzichten van criminaliteitnologische
psychologie nodig
3
, 1.3. Wat is criminaliteitnologische psychologie?
• Geen haarscherp afgelijnde discipline
• Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines, vb. forensische psychologie
• Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
o Focus op plegers + verdachten van crimineel gedrag
▪ Pleger: moet zeker zijn dat hij het gedaan heeft (veroordeeld, op
heterdaad betrapt…)
▪ Verdachte: vermoeden, maar niet zeker
o Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
▪ Psychologische verklaringen
o Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging
▪ Niet alleen behandelen, maar ook zien hoe ze informatie verkrijgen:
mensen verhoren, hoe straffen?
▪ Daderprofilering
• Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
o Er is niet 1 voornaamste oorzaak
• Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
• Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van
crimineel gedrag?
1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor de
criminaliteitnologische psychologie
• Geen eenduidigheid
• Dynamisch en evolutief
o Verschil van plaats en tijd en kan veranderen doorheen de tijd
• Vb. homoseksualiteit niet meer strafbaar, vroeger wel
• Vb. partnergeweld werd vroeger genormaliseerd, nu strafbaar
o = een sociaal construct
• Mala in se vs. mala prohibita
o Mala in se: Letterlijk vertaald betekent dit "slecht op zichzelf".
• Het verwijst naar handelingen die als intrinsiek slecht of immoreel worden
beschouwd, ongeacht de wetten die van kracht zijn.
• Mala in se-misdrijven worden beschouwd als fundamenteel verkeerd vanuit
ethisch oogpunt.
• Moord, diefstal en verkrachting, omdat ze inherent slecht worden geacht.
o Mala prohibita : Dit betekent letterlijk "verboden slecht".
• Het verwijst naar handelingen die als misdrijven worden beschouwd omdat
ze in strijd zijn met specifieke wetten of voorschriften, maar die niet
noodzakelijk als slecht worden beschouwd op basis van ethiek of moraal.
• Deze misdaden zijn afhankelijk van de wettelijke context en kunnen
veranderen naargelang de wetgeving.
• Verkeersovertredingen, belastingontduiking en drugsgebruik in sommige
jurisdicties zijn voorbeelden van mala prohibita-misdrijven.
4
2024-2025
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINALITEITNOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminaliteitnologische psychologie
Psychologie als één van de mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te bestuderen en te verklaren
1.1. De ontwikkeling van de criminaliteitnologische psychologie
Enkele belangrijke grondleggers:
William Stern
- GRONDLEGGER: psychologie toe op het recht.
- GRONDLEGGER: ‘Stage of mocked crimes’: misdrijven in scène zetten om de waarneming
van de mensen te onderzoeken en te vergelijken.
• Onderzoek naar het geheugen van getuigen → verklaringen vaak niet huist en
bevatten fouten
Hugo Münsterberg
- Bouwde voort op het werk van Stern
- Kritisch voor hoe juristen besluitvorming deden in strafrechtprocedures
• Claimde dat criminologie alles kon oplossen + advocaten/politie waren dom
- Psychologie <-> recht
Franz Von Liszt
- BEDENKER: Geïntegreerde strafwetenschap
• Je kan een fenomeen niet vanuit 1 invalshoek bekijken maar je moet alle
invalshoeken mee bekijken.
- Criminologie is geen puur empirische studie, maar er is een band met andere disciplines zoals
recht
- Deed onderzoek.
• Bracht in kaart hoe fenomenen zich gingen uiten, maar met aandacht voor het
strafrechtssysteem
Hans Gross
- GRONDLEGGER: psychologie als recht in EU
- ‘Kriminalpsychologie’: aandacht voor de OORZAKEN VAN CRIMINEEL GEDRAG
• Aandacht voor verschillende psychische mechanismen: impact op
waarneming, verklaringen van gedachten,…
Gustav Aschaffenburg
+ Hilde Kaufmann en Erich Wulffen
1
,Enkele belangrijke grondleggers in Leuven:
Louis Braffort
- Zorgde ervoor dat psychologie een plek kreeg in criminologie programma
Etienne Degreef
- Gaf het vak psychologie in de opleiding criminologie en deed onderzoek
- Interesse rond passionele misdrijven (individuele verklaring)
René Dellaert
- Focuste op psychologische/pedagogische/psychiatrische oorzaken en elementen van het
plegen van criminaliteit
• Aandacht voor situatie waarin iemand opgroeit
- Pleitte voor meer interdisciplinaire visie op het verklaren van criminaliteit -> kijken naar
waar de dader is opgegroeid,…
Steven De Batselier
- Opkomst van kritische criminologie
- Hij vond dat we moesten kijken naar criminaliteit door hoe een persoon opgroeit, waar
de persoon leeft,… -> niet enkel naar het individu zelf kijken
• Hij wou afstand nemen van de klinische benaderingen en had een eigenwijze
invulling van criminaliteit.
• Je moet ook kijken naar de impact van de maatschappij.
• Wij gaan mensen zo maken dat ze criminaliteit plegen, we gaan ook bepaalde
dingen stigmatiseren
Johan Goethals
- Meten van onveiligheidsgevoel
- Focus op wat een lange gevangenisstraf psychologisch doet op een gedetineerde,…
2
, 1.2. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
• Forensische psychologie
o Brede vorm: alle vormen die worden toegepast van psychologie in een juridische context
o Enge vorm: subdomein klinische pyschologie, kennis inzetten op individuele zaken, vb. risicotaxatie
o Vooral slachtoffers → MAAR: klein luik daders/verdachten = toerekeningsvatbaarheid
• Rechtspsychologie / gerechtelijke psychologie
o Psychologie toegepast op het recht
o Andere invalshoek dan de forensische psychologie → focus op de besluitvorming en
bewijsgaring van actoren die in het recht voorkomen
o Niet over waarom iemand criminaliteit plegen, maar bv: hoe komen politie aan
bewijsmateriaal?, hoe verhoren ze iemand?,…
• Investigative psychology
o Inzetten van psychologische elementen bij het opsporen van daders → daderprofilering
o Verbanden leggen tussen soortgelijke misdrijven en zo proberen in het hoofd van de
dader te kruipen
• Police psychology
o Selectie en training van politiemensen
o Leren omgaan met hun bevoegdheid als politie
• Correctional psychology
o Focus op toepassing van psychologie in correctionele sfeer → gevangeniswezen,
inschattingen maken over wat de impact is als een gedetineerde vrijkomt, FPC
o Recidive en risico-inschatting
o Bv: Goethals
• Criminaliteitnologische psychologie (criminaliteitnal / criminaliteitnological psychology)
o Focus op daders en minder op slachtoffers
A:de disciplines komen samen op verschillende vakken, hebben gelijkenissen
• Focus op daders/verdachten
• Strafrechtelijke context
B: raakvlak tussen forensische en
rechtspsychologie
• Slachtoffers behoren tot de beide
domeinen
• Buiten de strafrechtelijke context ->
bv: burgerlijke of jeugdzaken, kader
van echtscheiding (co-ouders),
middelengebruik van een ouder
C: raakvlak tussen criminaliteitnologische en
rechtspsychologie
• Focus op groepsniveau
• Data verzamelen bij een grote groep
mensen (algemene populatie, slachtoffers/getuigen) → hieruit algemene theorie maken
A+C: Investigative psychology
• Focust op daders en verdachten
• Hangt tussen criminaliteitnologische en rechtspsychologie
D: raakvlak tussen rechtspsychologie en police psychology
o Specifieke focus op politieambtenaren
o Politionele autoriteiten → hoe politie beslissingen neemt in een onderzoek
o Gebruikt om vanuit opsporingsinstanties in te zetten om
daders op te sporen + inzichten van criminaliteitnologische
psychologie nodig
3
, 1.3. Wat is criminaliteitnologische psychologie?
• Geen haarscherp afgelijnde discipline
• Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines, vb. forensische psychologie
• Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
o Focus op plegers + verdachten van crimineel gedrag
▪ Pleger: moet zeker zijn dat hij het gedaan heeft (veroordeeld, op
heterdaad betrapt…)
▪ Verdachte: vermoeden, maar niet zeker
o Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
▪ Psychologische verklaringen
o Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging
▪ Niet alleen behandelen, maar ook zien hoe ze informatie verkrijgen:
mensen verhoren, hoe straffen?
▪ Daderprofilering
• Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
o Er is niet 1 voornaamste oorzaak
• Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
• Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van
crimineel gedrag?
1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor de
criminaliteitnologische psychologie
• Geen eenduidigheid
• Dynamisch en evolutief
o Verschil van plaats en tijd en kan veranderen doorheen de tijd
• Vb. homoseksualiteit niet meer strafbaar, vroeger wel
• Vb. partnergeweld werd vroeger genormaliseerd, nu strafbaar
o = een sociaal construct
• Mala in se vs. mala prohibita
o Mala in se: Letterlijk vertaald betekent dit "slecht op zichzelf".
• Het verwijst naar handelingen die als intrinsiek slecht of immoreel worden
beschouwd, ongeacht de wetten die van kracht zijn.
• Mala in se-misdrijven worden beschouwd als fundamenteel verkeerd vanuit
ethisch oogpunt.
• Moord, diefstal en verkrachting, omdat ze inherent slecht worden geacht.
o Mala prohibita : Dit betekent letterlijk "verboden slecht".
• Het verwijst naar handelingen die als misdrijven worden beschouwd omdat
ze in strijd zijn met specifieke wetten of voorschriften, maar die niet
noodzakelijk als slecht worden beschouwd op basis van ethiek of moraal.
• Deze misdaden zijn afhankelijk van de wettelijke context en kunnen
veranderen naargelang de wetgeving.
• Verkeersovertredingen, belastingontduiking en drugsgebruik in sommige
jurisdicties zijn voorbeelden van mala prohibita-misdrijven.
4
