Samenvatting biopsychologie
1. Wat is biopsychologie
- Sub discipline van de psychologie: bestudeert de biologische mechanismen van
gedrag
- Causale elementen zoals genen (nature) + omgevingsinvloeden (nurture)
beïnvloeden gedrag
→ Via complexe neurobiologie van het zenuwstelsel
o Black box
- Hersenen bestaan uit: zeer complexe netwerken van biologische eenheden
(zenuwcellen), stellen ons in staat tot uiteenlopende cognitieve vaardigheden
(spraak, geheugen, emoties…)
- Grens tussen het ‘biologische’ en het ‘psychologische’ vervaagt
10 principes van het zenuwstelsel:
1) Neuronale circuits zijn de functionele eenheden van het zenuwstelsel
2) Het zenuwstelsel is ingedeeld in een sensorisch en een motorisch gedeelte
3) Het centraal zenuwstelsel functioneert op meerdere niveaus en is zowel
hiërarchisch als parallel georganiseerd.
4) Veel hersen circuits zijn gekruist (contralateraal)
5) Hersenfuncties liggen gelokaliseerd en verspreid
6) De hersenen zijn symmetrisch en asymmetrisch
7) Het zenuwstelsel werkt door de balans tussen excitatie en inhibitie
8) De hersenen scheiden de sensorische input voor objectherkenning en –beweging
9) Het zenuwstelsel leidt tot motoriek in een perceptuele wereld die de hersenen
construeren (internalisatie van de werkelijkheid)
10) Neuroplasticiteit is het kenmerk van een functionerend zenuwstelsel
2. Anatomie en fysiologie van het zenuwstelsel
2.1. Functionele indeling van het zenuwstelsel
Centrale zenuwstelsel(czs)
- Verantwoordelijk voor integratie, verwerking en coördinatie van inkomende en
uitgaande informatie.
- Bevat hogere functies zoals intelligentie, geheugen en
emoties.
Indeling a.d.h.v. anatomische en functionele eigenschappen
- Anatomische indeling
o Centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) +
perifere zenuwstelsel (craniale en
ruggenmergzenuwen)
- Functionele indeling
, o Centraal zenuwstelsel verantwoordelijk voor integratie, verwerking en
coördinatie van inkomende en uitgaande informatie
o Hogere functies (intelligentie, geheugen en emoties)
- Perifere zenuwstelsel
o Geleiden van sensorische en motorische info tussen centrale zst + rest
van lichaam
▪ Afferente zenuwstelsel
▪ Efferente zenuwstelsel
Afferente zenuwstelsel Efferente zenuwstelsel
- Geleiding van sensorische info - Geleiding motorische informatie
vanuit sensoren in het lichaam naar de uitvoeringsorganen
naar centrale zenuwstelsel (spieren, klieren en vetweefsel)
Verdere indeling: Verdere indeling:
- Somatisch gedeelte - Somatisch gedeelte
o Registreert o Bewuste aansturing van de
gewaarwordingen van de skeletspieren → leiden tot
buitenwereld willekeurige (bewust) en
o Positie van ons lichaam tov onwillekeurige (reflex)
elkaar bewegingen
o Positie van ons lichaam tov - Autonoom gedeelte
elkaar (proprioceptie) o Reguleert automatisch het
o Deze info ervaren we gladde spierweefsel, de
bewust hartspier, klieren en
- Visceraal gedeelte vetweefsel
o Inwendige parameters, o Gebeurt onbewust
inwendig evenwicht ▪ (Ortho)sympathisch
o Deze info ervaren we als zenuwstelsel
onbewust → Geactiveerd bij
accute stress + ‘fight
or flight’
▪ Parasympatisch
zenuwstelsel
→ Geactiveerd bij
lichamelijke en
geestelijke rust
2.2. Neuroanatomie
2.2.1. Macro- anatomie van het zenuwstelsel
2.2.1.1. Perifeer zenuwstelsel (blauw)
- Verbindt de neuronen van het centrale zenuwstelsel met de rest van het
lichaam
- Opvangen en doorgeven van prikkels
- Bundels axonen vormen perifere zenuwen
o Craniale
o De ruggenmergzenuwen
, - Naast somatische (bewuste) zenuwen, ook autonome (onbewuste) zenuwstelsel
Hersen – of craniale zenuwen (12 paar):
- 12 paar zenuwen die aftakken van de hersenen
- Elke zenuwcel heeft:
o Een naam
o Een (romeins) nummer
- Sensorisch, motorisch of gemengd
- Sommige ook gelinkt aan het autonome zenuwstelsel
Nervus Functie Type Locatie van actie
Nervus I (olfactorius) Reukzenuw Sensorisch Neus
Nervus II (opticus) Oogzenuw Sensorisch Ogen
Aansturing
Nervus III (oculomotorius) Motorisch Oogspieren
oogspieren
Aansturing
Nervus IV (trochlearis) Motorisch Oogspieren
oogspieren
Nervus V (trigeminus) Kauwspieren, gevoel Gemengd Gezicht, sinussen, tanden
Aansturing
Nervus VI (abducens) Motorisch Oogspieren
oogspieren
Aansturing
Nervus VII (facialis) Gemengd Gezicht, speekselklieren,
gezichtsspieren
tong
Nervus VIII Evenwichts- en
Sensorisch Oor
(vestibulocochlearis) gehoorzenuw
Nervus IX Keel- en tongspieren,
Gemengd Achterste tong, mond, keel
(glossopharyngeus) gevoel
Sensoren, Oorschelpen,
Nervus X (vagus) Gemengd
parasympatisch gehoorgang, keel,
slokdarm, darmen
Gehemelte, keel, schouder,
Nervus XI (accessorius) Spieren aansturing Motorisch
hals
Nervus XII (hypoglossus) Tongspier aansturing Motorisch Tong
, Schade aan specifieke craniale zenuwen?
- Afhankelijk van welke zenuw is aangetast
- Letsel aan de nervus opticus → visuele stoornissen
- Schade aan de nervus facialis → gezichtsverlamming
- De nervus trigeminus is betrokken bij gevoel als kauwfunctie → gevoelloosheid in
het gezicht en problemen met kauwen
- Het begrijpen van welke craniale zenuwen zijn aangetast, is essentieel om de
specifieke symptomen en gevolgen voor motoriek en zintuiglijke functies te
begrijpen
Ruggenmergzenuwen (+ plexussen)
- 31 paren die aftakken van het ruggenmerg
- Ongedeeld adhv locatie waar ze ontspringen
o 8 paar cervicale (nek)
o 12 paar thoracale (borst)
o 5 paar lumbale (lenden)
o 5 paar sacrale (heiligbeen)
o 1 paar coccygiale zenuwen (staartbeen)
- Bij ruggenmerg vertakt elke ruggenmergzenuw in:
o Dorsale (sensorische) wortel
o Ventrale (motorische) wortel
- Dermatomen:
o Elk paar zenuwen is verbonden met een specifiek deel van het
lichaamsoppervlak (dermatoom)
o Een beschadiging van een welbepaalde ruggenmergzenuw zorgt voor
sensorische uitval in het overeenkomstige dermatoom
- Zenuwplexussen:
o Op 4 plaatsen vervlechten de ruggenmergzenuwen vlak bij het ruggenmerg
tot een zenuwplexus
o Locaties: Cervicale, brachiale, lumbale en sacrale plexus.
o Functies:
▪ Cervicale plexus: Innerveert halsspieren en het diafragma (via n.
phrenicus)
▪ Brachiale plexus: Innerveert spieren in de schouder en arm
1. Wat is biopsychologie
- Sub discipline van de psychologie: bestudeert de biologische mechanismen van
gedrag
- Causale elementen zoals genen (nature) + omgevingsinvloeden (nurture)
beïnvloeden gedrag
→ Via complexe neurobiologie van het zenuwstelsel
o Black box
- Hersenen bestaan uit: zeer complexe netwerken van biologische eenheden
(zenuwcellen), stellen ons in staat tot uiteenlopende cognitieve vaardigheden
(spraak, geheugen, emoties…)
- Grens tussen het ‘biologische’ en het ‘psychologische’ vervaagt
10 principes van het zenuwstelsel:
1) Neuronale circuits zijn de functionele eenheden van het zenuwstelsel
2) Het zenuwstelsel is ingedeeld in een sensorisch en een motorisch gedeelte
3) Het centraal zenuwstelsel functioneert op meerdere niveaus en is zowel
hiërarchisch als parallel georganiseerd.
4) Veel hersen circuits zijn gekruist (contralateraal)
5) Hersenfuncties liggen gelokaliseerd en verspreid
6) De hersenen zijn symmetrisch en asymmetrisch
7) Het zenuwstelsel werkt door de balans tussen excitatie en inhibitie
8) De hersenen scheiden de sensorische input voor objectherkenning en –beweging
9) Het zenuwstelsel leidt tot motoriek in een perceptuele wereld die de hersenen
construeren (internalisatie van de werkelijkheid)
10) Neuroplasticiteit is het kenmerk van een functionerend zenuwstelsel
2. Anatomie en fysiologie van het zenuwstelsel
2.1. Functionele indeling van het zenuwstelsel
Centrale zenuwstelsel(czs)
- Verantwoordelijk voor integratie, verwerking en coördinatie van inkomende en
uitgaande informatie.
- Bevat hogere functies zoals intelligentie, geheugen en
emoties.
Indeling a.d.h.v. anatomische en functionele eigenschappen
- Anatomische indeling
o Centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) +
perifere zenuwstelsel (craniale en
ruggenmergzenuwen)
- Functionele indeling
, o Centraal zenuwstelsel verantwoordelijk voor integratie, verwerking en
coördinatie van inkomende en uitgaande informatie
o Hogere functies (intelligentie, geheugen en emoties)
- Perifere zenuwstelsel
o Geleiden van sensorische en motorische info tussen centrale zst + rest
van lichaam
▪ Afferente zenuwstelsel
▪ Efferente zenuwstelsel
Afferente zenuwstelsel Efferente zenuwstelsel
- Geleiding van sensorische info - Geleiding motorische informatie
vanuit sensoren in het lichaam naar de uitvoeringsorganen
naar centrale zenuwstelsel (spieren, klieren en vetweefsel)
Verdere indeling: Verdere indeling:
- Somatisch gedeelte - Somatisch gedeelte
o Registreert o Bewuste aansturing van de
gewaarwordingen van de skeletspieren → leiden tot
buitenwereld willekeurige (bewust) en
o Positie van ons lichaam tov onwillekeurige (reflex)
elkaar bewegingen
o Positie van ons lichaam tov - Autonoom gedeelte
elkaar (proprioceptie) o Reguleert automatisch het
o Deze info ervaren we gladde spierweefsel, de
bewust hartspier, klieren en
- Visceraal gedeelte vetweefsel
o Inwendige parameters, o Gebeurt onbewust
inwendig evenwicht ▪ (Ortho)sympathisch
o Deze info ervaren we als zenuwstelsel
onbewust → Geactiveerd bij
accute stress + ‘fight
or flight’
▪ Parasympatisch
zenuwstelsel
→ Geactiveerd bij
lichamelijke en
geestelijke rust
2.2. Neuroanatomie
2.2.1. Macro- anatomie van het zenuwstelsel
2.2.1.1. Perifeer zenuwstelsel (blauw)
- Verbindt de neuronen van het centrale zenuwstelsel met de rest van het
lichaam
- Opvangen en doorgeven van prikkels
- Bundels axonen vormen perifere zenuwen
o Craniale
o De ruggenmergzenuwen
, - Naast somatische (bewuste) zenuwen, ook autonome (onbewuste) zenuwstelsel
Hersen – of craniale zenuwen (12 paar):
- 12 paar zenuwen die aftakken van de hersenen
- Elke zenuwcel heeft:
o Een naam
o Een (romeins) nummer
- Sensorisch, motorisch of gemengd
- Sommige ook gelinkt aan het autonome zenuwstelsel
Nervus Functie Type Locatie van actie
Nervus I (olfactorius) Reukzenuw Sensorisch Neus
Nervus II (opticus) Oogzenuw Sensorisch Ogen
Aansturing
Nervus III (oculomotorius) Motorisch Oogspieren
oogspieren
Aansturing
Nervus IV (trochlearis) Motorisch Oogspieren
oogspieren
Nervus V (trigeminus) Kauwspieren, gevoel Gemengd Gezicht, sinussen, tanden
Aansturing
Nervus VI (abducens) Motorisch Oogspieren
oogspieren
Aansturing
Nervus VII (facialis) Gemengd Gezicht, speekselklieren,
gezichtsspieren
tong
Nervus VIII Evenwichts- en
Sensorisch Oor
(vestibulocochlearis) gehoorzenuw
Nervus IX Keel- en tongspieren,
Gemengd Achterste tong, mond, keel
(glossopharyngeus) gevoel
Sensoren, Oorschelpen,
Nervus X (vagus) Gemengd
parasympatisch gehoorgang, keel,
slokdarm, darmen
Gehemelte, keel, schouder,
Nervus XI (accessorius) Spieren aansturing Motorisch
hals
Nervus XII (hypoglossus) Tongspier aansturing Motorisch Tong
, Schade aan specifieke craniale zenuwen?
- Afhankelijk van welke zenuw is aangetast
- Letsel aan de nervus opticus → visuele stoornissen
- Schade aan de nervus facialis → gezichtsverlamming
- De nervus trigeminus is betrokken bij gevoel als kauwfunctie → gevoelloosheid in
het gezicht en problemen met kauwen
- Het begrijpen van welke craniale zenuwen zijn aangetast, is essentieel om de
specifieke symptomen en gevolgen voor motoriek en zintuiglijke functies te
begrijpen
Ruggenmergzenuwen (+ plexussen)
- 31 paren die aftakken van het ruggenmerg
- Ongedeeld adhv locatie waar ze ontspringen
o 8 paar cervicale (nek)
o 12 paar thoracale (borst)
o 5 paar lumbale (lenden)
o 5 paar sacrale (heiligbeen)
o 1 paar coccygiale zenuwen (staartbeen)
- Bij ruggenmerg vertakt elke ruggenmergzenuw in:
o Dorsale (sensorische) wortel
o Ventrale (motorische) wortel
- Dermatomen:
o Elk paar zenuwen is verbonden met een specifiek deel van het
lichaamsoppervlak (dermatoom)
o Een beschadiging van een welbepaalde ruggenmergzenuw zorgt voor
sensorische uitval in het overeenkomstige dermatoom
- Zenuwplexussen:
o Op 4 plaatsen vervlechten de ruggenmergzenuwen vlak bij het ruggenmerg
tot een zenuwplexus
o Locaties: Cervicale, brachiale, lumbale en sacrale plexus.
o Functies:
▪ Cervicale plexus: Innerveert halsspieren en het diafragma (via n.
phrenicus)
▪ Brachiale plexus: Innerveert spieren in de schouder en arm
