Sociale psychologie
Inhoudsopgave
1 Sociale psychologie.....................................................................................3
2 Het belang van ons sociale leven.................................................................3
3 Het belang van ons sociale leven.................................................................3
1 De empathie/ altruïsme hypothese...............................................................4
2 De case “Kitty Genovese”............................................................................5
3 Diffusie van verantwoordelijkheid................................................................6
4 Factoren van invloed op hulpverlenend gedrag.............................................7
5 Het cognitief decisiemodel...........................................................................9
1 Agressie.................................................................................................... 10
2 Oorzaken.................................................................................................. 11
3 Aspecten van de prikkelsituatie.................................................................11
4 Territoriumleer..........................................................................................13
5 Intrapersoonlijke zaken..............................................................................14
6 Aangeleerde agressie................................................................................14
7 Macht en agressie.....................................................................................15
1 Agressie kan ontstaan door........................................................................15
2 Het Milgram experiment............................................................................15
3 Veralgemeenbaarheid? (‘externe validiteit’)...............................................16
4 Hannah Arendt..........................................................................................17
5 Samuel Marshall “Men Against Fire”..........................................................17
6 Varianten op het basisexperiment..............................................................17
7 Kritiek experimenten Milgram....................................................................18
8 Waarom gehoorzamen we zo gemakkelijk?.................................................19
8 Dominantie en gehoorzaamheid.................................................................21
1 Macchiavelli, ‘il Principe’, 1515:.................................................................22
2 In psychologische zin.................................................................................22
3 Het Stanford-gevangenisexperiment..........................................................23
1
,4 Kan dit echt?............................................................................................. 25
5 Stanford Prison exp...................................................................................26
6 Geen winnaars, enkel verliezers.................................................................26
7 Stanford: aanbevelingen voor penitentiaire instellingen..............................26
8 ‘Almacht’ tegengaan..................................................................................26
9 Stockholmsyndroom..................................................................................26
10 “Aangeleerde hulpeloosheid”...................................................................27
11 Basisexperiment Seligman:......................................................................27
12 Ervaren van gebrek aan controle: emotionele / cognitieve effecten............28
1 FNG Syndrome (F**** New Guy Syndrome):.................................................28
2 Selectie in de sociale waarneming..............................................................29
3 Interpretatie in de sociale waarneming.......................................................31
4 Interne / externe attributie........................................................................32
5 Covariatiemodel van Kelly..........................................................................32
6 Causale schema’s Kelly..............................................................................33
7 Attributiefouten........................................................................................34
8 Structurering in de sociale waarneming......................................................35
1 Zelfperceptie (= kijken nr onszelf)..............................................................37
2 Carl Roger’s Self Concept...........................................................................37
3 Zelfperceptietheorie van Bem....................................................................38
4 Zelfattributie (Revised Attibution Theory, Weiner)......................................39
5 Attributiestijl............................................................................................ 39
6 Sociale facilitatie en sociale inhibitie..........................................................40
H1: Inleiding
2
,1 Sociale psychologie
- Studiedomein binnen de psychologie dat een antwoord wil bieden op de vraag hoe individuen
reageren in sociale situaties
- Welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het gedrag van een individu?
- “Je kan niet beïnvloedt worden”: aanwezigheid van anderen beïnvloedt denken, gedrag (verbaal /
non-verbaal), emoties, motivatie
o Je kan niet, niet beïnvloedt worden van anderen; een blik van iemand heeft effect op je, een
opmerking van iemand heeft effect op je,..
o Je kan je niet, niets aantrekken van anderen
- Wij zijn kuddedieren: de mens heeft anderen nodig om te overleven, om zich veilig te voelen, om taken
te verdelen, om ideeën uit te voeren, om bij te leren, om steun te vinden, om te zorgen en verzorgd te
worden…
o Wij als mens hebben de evolutie overleefd door onze mogelijkheid om samen te werken
o We hebben anderen nodig om te leven, steun te vinden, te zorgen, te verzorgen
o Hoe ontstaat indentiteit:
Identiteit= spiegel, je wil zijn zoals bepaalde personen
Je zet je af van anderen, je zet je vb af tegen de wensen van je ouders
Het uniek zijn= unieke combinatie van invloeden die je van de mensen krijgt die je in
je leven tegenkomt
o Hetgeen wat wij als objectief gaan beschouwen, kan heel snel veranderen onder groepsdruk
door de invloed of meningen van anderen
2 Het belang van ons sociale leven
- Sociale reclusie= niets meer met de moderne maatschappij te maken willen hebben
o Terugtrekking van de SL hyper individueel gedrag sociaal psychologisch fenomeen
o Het zich afzetten tegen: anderen, de maatschappij
- “Into the wild”, 2007
o Een man die de druk van de maatschappij niet meer aankan, verbrandt al zijn geld en vertrekt
te voet naar Alaska
o Conclusie van de man= geluk die je met niemand kan delen, is geen volledig geluk
- We hebben nood om ervaringen te delen, nood aan zaken die je samen en gedeeld ervaart
- Geluk is pas echt, als het gedeeld is
3 Het belang van ons sociale leven
- Sociale behoeften en huidhonger
o Langdurige eenzaamheid= zelfde negatieve effect als een persoon die 1 pak sigaretten/dag
oprookt
o Eenzaamheid= pijn, gemis, je niet geconecteerd voelen, niet begrepen voelen, gebrek aan
diepgang ongezond
o Teken van psychisch gezondheid alleen willen/ kunnen zijn niet langdurig
Mensen die nog geen halfuur alleen in een kamer kunnen zijn, zijn niet in evenwicht.
Mensen die dit wel kunnen, zijn in evenwicht, en psychsich gezondheid.
o Iedereen van ons heeft nood aan fysiek contact, onze gezondheid gaat snel achteruit wnr wij
niets van huidscontact ervaren (handdruk, knuffel, schouderklopje,..)
o We functioneren beter als we regelmatig lichamelijk contact hebben met iemand anders
o 1ste levensjaar; wij hebben super veel fysiek contact met de ouders
- Sociale verbondenheid als basisbehoefte in motivatietheorieën
- Introvert / extravert
o We versch. in de mate waarin we de andere nodig hebben
3
, o Waar haal je energie uit?
o Introvert: te veel prikkels, teveel volk rond mij- maakt mij zot een gesprek met 1 persoon is
beter, hier haalt de persoon energie uit
o Extravert: veel mensen rond je, veel lawaai, veel prikkels hier haalt de persoon energie uit
- Empathie en spiegelneuronen
o Gevoel, gedrag en bewegingen van anderen overnemen
o Ze laten ons de emoties voelen die de andere voelt
o Medelijden, compassie, mededogen, empathie
Vb. als iemand treurig is, zal je ook treurig zijn
H2: Hulpverlendend gedrag
Wanneer gaan wij bijstand verlenen in een crisissituatie?
- Als we denken dat we de enigste zijn op de plaats, de enige hulpverlening zal kunnen toedienen
mensen gaan sneller hulp toedienen dan plaatsen met veel mensen
- Als bepaalde crisissituaties gebeuren op drukke bevolkte plaatsen meer geneigd om gedrag van de
anderen te volgen
Artikel:
- Velen dachten dat de man dronken was, een hinderlaag was, vele waren zelf angstig in het donker,
voelden zichzelf zeer angstig
We zijn heel erg geneigd om te helpen in normale omstandigheden:
- We zijn hulpvaardige mensen, zeker bij familie en vrienden
o Vb. mantelzorgers
1 De empathie/ altruïsme hypothese
Altruïstisch gedrag:
- Gedrag waarbij je de ander centraal stelt
o Je eigen voordeel is niet van belang
- “maximalisatie van de opbrengst voor anderen”, ongeacht de opbrengst voor jezelf
- Zelfopofferend, je wint er niets bij
Is helpen ‘zelfopofferend’ of is er ook een egoïstische component?
- Helpend gedrag kan belonend zijn voor de helper (vb dankbaarheid)
- Niet helpen kan negatieve gevolgen hebben (bv reacties v anderen, schuldgevoel, straf wegens
schuldig verzuim)
Waarom helpen we in noodsituaties?
4
Inhoudsopgave
1 Sociale psychologie.....................................................................................3
2 Het belang van ons sociale leven.................................................................3
3 Het belang van ons sociale leven.................................................................3
1 De empathie/ altruïsme hypothese...............................................................4
2 De case “Kitty Genovese”............................................................................5
3 Diffusie van verantwoordelijkheid................................................................6
4 Factoren van invloed op hulpverlenend gedrag.............................................7
5 Het cognitief decisiemodel...........................................................................9
1 Agressie.................................................................................................... 10
2 Oorzaken.................................................................................................. 11
3 Aspecten van de prikkelsituatie.................................................................11
4 Territoriumleer..........................................................................................13
5 Intrapersoonlijke zaken..............................................................................14
6 Aangeleerde agressie................................................................................14
7 Macht en agressie.....................................................................................15
1 Agressie kan ontstaan door........................................................................15
2 Het Milgram experiment............................................................................15
3 Veralgemeenbaarheid? (‘externe validiteit’)...............................................16
4 Hannah Arendt..........................................................................................17
5 Samuel Marshall “Men Against Fire”..........................................................17
6 Varianten op het basisexperiment..............................................................17
7 Kritiek experimenten Milgram....................................................................18
8 Waarom gehoorzamen we zo gemakkelijk?.................................................19
8 Dominantie en gehoorzaamheid.................................................................21
1 Macchiavelli, ‘il Principe’, 1515:.................................................................22
2 In psychologische zin.................................................................................22
3 Het Stanford-gevangenisexperiment..........................................................23
1
,4 Kan dit echt?............................................................................................. 25
5 Stanford Prison exp...................................................................................26
6 Geen winnaars, enkel verliezers.................................................................26
7 Stanford: aanbevelingen voor penitentiaire instellingen..............................26
8 ‘Almacht’ tegengaan..................................................................................26
9 Stockholmsyndroom..................................................................................26
10 “Aangeleerde hulpeloosheid”...................................................................27
11 Basisexperiment Seligman:......................................................................27
12 Ervaren van gebrek aan controle: emotionele / cognitieve effecten............28
1 FNG Syndrome (F**** New Guy Syndrome):.................................................28
2 Selectie in de sociale waarneming..............................................................29
3 Interpretatie in de sociale waarneming.......................................................31
4 Interne / externe attributie........................................................................32
5 Covariatiemodel van Kelly..........................................................................32
6 Causale schema’s Kelly..............................................................................33
7 Attributiefouten........................................................................................34
8 Structurering in de sociale waarneming......................................................35
1 Zelfperceptie (= kijken nr onszelf)..............................................................37
2 Carl Roger’s Self Concept...........................................................................37
3 Zelfperceptietheorie van Bem....................................................................38
4 Zelfattributie (Revised Attibution Theory, Weiner)......................................39
5 Attributiestijl............................................................................................ 39
6 Sociale facilitatie en sociale inhibitie..........................................................40
H1: Inleiding
2
,1 Sociale psychologie
- Studiedomein binnen de psychologie dat een antwoord wil bieden op de vraag hoe individuen
reageren in sociale situaties
- Welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het gedrag van een individu?
- “Je kan niet beïnvloedt worden”: aanwezigheid van anderen beïnvloedt denken, gedrag (verbaal /
non-verbaal), emoties, motivatie
o Je kan niet, niet beïnvloedt worden van anderen; een blik van iemand heeft effect op je, een
opmerking van iemand heeft effect op je,..
o Je kan je niet, niets aantrekken van anderen
- Wij zijn kuddedieren: de mens heeft anderen nodig om te overleven, om zich veilig te voelen, om taken
te verdelen, om ideeën uit te voeren, om bij te leren, om steun te vinden, om te zorgen en verzorgd te
worden…
o Wij als mens hebben de evolutie overleefd door onze mogelijkheid om samen te werken
o We hebben anderen nodig om te leven, steun te vinden, te zorgen, te verzorgen
o Hoe ontstaat indentiteit:
Identiteit= spiegel, je wil zijn zoals bepaalde personen
Je zet je af van anderen, je zet je vb af tegen de wensen van je ouders
Het uniek zijn= unieke combinatie van invloeden die je van de mensen krijgt die je in
je leven tegenkomt
o Hetgeen wat wij als objectief gaan beschouwen, kan heel snel veranderen onder groepsdruk
door de invloed of meningen van anderen
2 Het belang van ons sociale leven
- Sociale reclusie= niets meer met de moderne maatschappij te maken willen hebben
o Terugtrekking van de SL hyper individueel gedrag sociaal psychologisch fenomeen
o Het zich afzetten tegen: anderen, de maatschappij
- “Into the wild”, 2007
o Een man die de druk van de maatschappij niet meer aankan, verbrandt al zijn geld en vertrekt
te voet naar Alaska
o Conclusie van de man= geluk die je met niemand kan delen, is geen volledig geluk
- We hebben nood om ervaringen te delen, nood aan zaken die je samen en gedeeld ervaart
- Geluk is pas echt, als het gedeeld is
3 Het belang van ons sociale leven
- Sociale behoeften en huidhonger
o Langdurige eenzaamheid= zelfde negatieve effect als een persoon die 1 pak sigaretten/dag
oprookt
o Eenzaamheid= pijn, gemis, je niet geconecteerd voelen, niet begrepen voelen, gebrek aan
diepgang ongezond
o Teken van psychisch gezondheid alleen willen/ kunnen zijn niet langdurig
Mensen die nog geen halfuur alleen in een kamer kunnen zijn, zijn niet in evenwicht.
Mensen die dit wel kunnen, zijn in evenwicht, en psychsich gezondheid.
o Iedereen van ons heeft nood aan fysiek contact, onze gezondheid gaat snel achteruit wnr wij
niets van huidscontact ervaren (handdruk, knuffel, schouderklopje,..)
o We functioneren beter als we regelmatig lichamelijk contact hebben met iemand anders
o 1ste levensjaar; wij hebben super veel fysiek contact met de ouders
- Sociale verbondenheid als basisbehoefte in motivatietheorieën
- Introvert / extravert
o We versch. in de mate waarin we de andere nodig hebben
3
, o Waar haal je energie uit?
o Introvert: te veel prikkels, teveel volk rond mij- maakt mij zot een gesprek met 1 persoon is
beter, hier haalt de persoon energie uit
o Extravert: veel mensen rond je, veel lawaai, veel prikkels hier haalt de persoon energie uit
- Empathie en spiegelneuronen
o Gevoel, gedrag en bewegingen van anderen overnemen
o Ze laten ons de emoties voelen die de andere voelt
o Medelijden, compassie, mededogen, empathie
Vb. als iemand treurig is, zal je ook treurig zijn
H2: Hulpverlendend gedrag
Wanneer gaan wij bijstand verlenen in een crisissituatie?
- Als we denken dat we de enigste zijn op de plaats, de enige hulpverlening zal kunnen toedienen
mensen gaan sneller hulp toedienen dan plaatsen met veel mensen
- Als bepaalde crisissituaties gebeuren op drukke bevolkte plaatsen meer geneigd om gedrag van de
anderen te volgen
Artikel:
- Velen dachten dat de man dronken was, een hinderlaag was, vele waren zelf angstig in het donker,
voelden zichzelf zeer angstig
We zijn heel erg geneigd om te helpen in normale omstandigheden:
- We zijn hulpvaardige mensen, zeker bij familie en vrienden
o Vb. mantelzorgers
1 De empathie/ altruïsme hypothese
Altruïstisch gedrag:
- Gedrag waarbij je de ander centraal stelt
o Je eigen voordeel is niet van belang
- “maximalisatie van de opbrengst voor anderen”, ongeacht de opbrengst voor jezelf
- Zelfopofferend, je wint er niets bij
Is helpen ‘zelfopofferend’ of is er ook een egoïstische component?
- Helpend gedrag kan belonend zijn voor de helper (vb dankbaarheid)
- Niet helpen kan negatieve gevolgen hebben (bv reacties v anderen, schuldgevoel, straf wegens
schuldig verzuim)
Waarom helpen we in noodsituaties?
4
