Thema 1: Gastro-intestinaal stelsel
1 LAXATIVA EN ANTIDIARRETICA
Laxativa of Laxantia
Als eerste keuze: voldoende inname van vocht en vezels en voldoende beweging.
- Indien een dieet met extra vezels niet volstaat is psyllium een alternatief
!!! Zeer belangrijk om oorzaak te achterhalen
- Geneesmiddelen die obstipatie kunnen veroorzaken: opiaten, anticholinergische
geneesmiddelen, anti-parkinson geneesmiddelen, NSAID’S, ijzer,
calciumkanaalblokkers, calciumcarbonaat enzovoort.
Medicamenteuze behandeling:
- 1ste keuze: osmotisch laxativum (lactulose en macrogol)
o Verhoog bij onvoldoende effect tot de maximale dosering of combineer met
of schakel over op een contactlaxans of ander osmotisch laxans.
o Als ontlasting 3 dagen uitblijft ondanks optimale orale therapie: rectale
medicatie ter lediging van het rectum.
Chronisch gebruik van darmprikkelende laxativa zoals contactlaxativa, kan de normale
darmmotiliteit in het gedrang brengen en is dus af te raden.
- Contactlaxativa: niet lang gebruiken / noodmedicatie / niet veilig voor langdurig
gebruik.
- Neuronen in de darm worden geprikkeld = meer peristaltiek.
- Luie darm = wanneer contactlaxativa langdurig gebruikt wordt. Niet meer vanzelf
de peristaltiek doen.
De meeste laxativa worden zonder voorschrift
voorgeschreven. Bij mensen met eetstoornissen worden deze
middelen soms misbruikt om G-verlies te verkrijgen.
Contactlaxativa werkt zeer snel, dus wordt vaker gebruikt.
Aandachtspunten: risico van verminderde resorptie van
andere geneesmiddelen door gebruik van laxativa.
Bv. Werkzaamheid van de pil is minder meer kans op
zwanger.
Zwelmiddelen
1
,Psylliumvezels (Colofiber®, Spagulax®)
= laxeermiddelen die niet-verteerbare polysachariden bevatten.
= vermengt zich met de stoelgang en trekken water aan wordt vloeibaar ontlasting
gebeurt sneller.
Werkingsmechanismen:
- Mengen zich met de darminhoud
- Nemen water op en maken zo de feces volumineus en zacht
- Fermenteren tot korteketenvetzuren (toename peristaltiek en fecesvolume)
Voldoende vochtinname is essentieel. Zoniet vergroot de kans op intestinale obstructie en
fecale impactie (doordat faeces wordt ingedikt) psyllium en stoelgang worden
gemengd.
Effect gebeurt na 1 tot 3 dagen
Indicatie:
- Obstipatie
- Prikkelbare darmsyndroom (multidisciplinaire aanpak)
Vloeibare paraffine
!!! Gewoon weten dat het bestaat.
Osmotische laxativa
Lactulose (Duphalac®) Marogol (Movicol®)
De osmotische werkende laxantia zijn slecht resorbeerbaar (niet opgenomen) waardoor
via osmose relatief veel water in de darm wordt vastgehouden:
- Het watergehalte van de feces verhoogt en verzacht de consistentie van de feces
- Bevordert (door vergroting van de darminhoud) de darmperistaltiek. Dit stimuleert
de stoelgang en verkort de passagetijd van de feces.
- Lactulose verlaagt ook de PH in de darm. Daardoor bevordert het ook door
chemische prikkeling de darmperistaltiek + off-label gebruik bij de behandeling
van hepatische encefalopathie bij levercirrose.
Indicaties:
- Obstipatie
- Wanneer zachte ontlasting gewenst is (bv. bij aambeien of na een operatie aan
colon of anus)
- Lactulose: ook hepatische encefalopathie (teveel ammoniak aangemaakt door
lever coma)
- Macrogol in hoge dosissen: darmreiniging ter voorbereiding van darmonderzoek
Schadelijk NH3 wordt omgezet in NH4 (ammonium) niet schadelijk
Lactulose (Duphalac®) siroop
= een synthetisch derivaat van lactose. Het wordt nauwelijks geabserbeerd, maar door
de colonflora omgezet in organische zuren zoals melk- en azijnzuur. De hierdoor
2
, teweeggebrachte daling van de PH en de osmotische veranderingen bevorderen de
peristaltiek en normaliseren de consistentie van de feces.
- Bovendien verstrekt lactulose als prebioticum de groei van bifidobacterium en
lactobacillus, terwijl het Clostridium en Escherichia coli onderdrukt
- Bij hepatische encefalopathie veroorzaakt lactulose, door verlaging van de PH in
het colon, een daling van het ammoniakgehalte in het bloed (NH3 NH4+)
De laxerende wekring treedt in na 2 tot 3 dagen
Bijwerkingen:
- Zeer vaak: diarree
- Vaak: flatulentie, buikpijn, misselijkheid, braken
- GEVAARLIJKE BIJWERKING - Soms: verstoring van elektrolytenbalans (Na en K) als
gevolg van diarree
o Laxantia kunnen het kaliumverlies dat veroorzaakt wordt door andere GM
(bv. thiazide-diuretica) vergroten.
Marogol (Movicol®) siroop, poederzakjes
= een lang lineair polymeer dat nagenoeg niet geabsorbeerd wordt.
- Bij orale toediening verhogen zij het vloeistofvolume in de darmen wat
verantwoordelijk is voor de laxerende eigenschappen.
De laxerende werking treedt in na 1 tot 3 dagen
Bijwerkingen:
- Vaak: buikpijn, opgeblazen gevoel, diarree, misselijkheid
- Soms: braken, ontlastingsaandrang en fecale incontinentie
- Verder zijn gemeld: diarree in combinatie met elektrolytafwijkingen en/of
dehydratatie, vooral bij oudere patiënten.
o ! bij aanleg voor verstoring in de water- en elektrolytenbalans (bv. ouderen,
verminderde lever- of nierfunctie of diureticagebruik) tijdens gebruik de
elektrolyten controleren.
- Opletten voor mensen met Na-arm dieet: veel Na of zout in 8,4g Na per
behandeling.
Contactlaxativa
Bisacodyl (Dulcolax®) tablet of zetpil
= kortetermijnbehandeling
- Prikkelen de neuronen in de darm: vermindering van water- en zoutresorptie door
de mucosacellen en verhoging van de uitscheiding ervan. Hierdoor treden de
volgende effecten op:
o Toename van het watergehalte in de feces. Dit maakt de feces zachter.
o Bevordering van de darmperistaltiek. Dit stimuleert de stoelgang & verkort
de passagetijd van de feces.
Bij langdurig gebruik (<10 dagen) kan de normale darmmotiliteit in het gedrang komen:
luie darm.
Indicaties:
3
1 LAXATIVA EN ANTIDIARRETICA
Laxativa of Laxantia
Als eerste keuze: voldoende inname van vocht en vezels en voldoende beweging.
- Indien een dieet met extra vezels niet volstaat is psyllium een alternatief
!!! Zeer belangrijk om oorzaak te achterhalen
- Geneesmiddelen die obstipatie kunnen veroorzaken: opiaten, anticholinergische
geneesmiddelen, anti-parkinson geneesmiddelen, NSAID’S, ijzer,
calciumkanaalblokkers, calciumcarbonaat enzovoort.
Medicamenteuze behandeling:
- 1ste keuze: osmotisch laxativum (lactulose en macrogol)
o Verhoog bij onvoldoende effect tot de maximale dosering of combineer met
of schakel over op een contactlaxans of ander osmotisch laxans.
o Als ontlasting 3 dagen uitblijft ondanks optimale orale therapie: rectale
medicatie ter lediging van het rectum.
Chronisch gebruik van darmprikkelende laxativa zoals contactlaxativa, kan de normale
darmmotiliteit in het gedrang brengen en is dus af te raden.
- Contactlaxativa: niet lang gebruiken / noodmedicatie / niet veilig voor langdurig
gebruik.
- Neuronen in de darm worden geprikkeld = meer peristaltiek.
- Luie darm = wanneer contactlaxativa langdurig gebruikt wordt. Niet meer vanzelf
de peristaltiek doen.
De meeste laxativa worden zonder voorschrift
voorgeschreven. Bij mensen met eetstoornissen worden deze
middelen soms misbruikt om G-verlies te verkrijgen.
Contactlaxativa werkt zeer snel, dus wordt vaker gebruikt.
Aandachtspunten: risico van verminderde resorptie van
andere geneesmiddelen door gebruik van laxativa.
Bv. Werkzaamheid van de pil is minder meer kans op
zwanger.
Zwelmiddelen
1
,Psylliumvezels (Colofiber®, Spagulax®)
= laxeermiddelen die niet-verteerbare polysachariden bevatten.
= vermengt zich met de stoelgang en trekken water aan wordt vloeibaar ontlasting
gebeurt sneller.
Werkingsmechanismen:
- Mengen zich met de darminhoud
- Nemen water op en maken zo de feces volumineus en zacht
- Fermenteren tot korteketenvetzuren (toename peristaltiek en fecesvolume)
Voldoende vochtinname is essentieel. Zoniet vergroot de kans op intestinale obstructie en
fecale impactie (doordat faeces wordt ingedikt) psyllium en stoelgang worden
gemengd.
Effect gebeurt na 1 tot 3 dagen
Indicatie:
- Obstipatie
- Prikkelbare darmsyndroom (multidisciplinaire aanpak)
Vloeibare paraffine
!!! Gewoon weten dat het bestaat.
Osmotische laxativa
Lactulose (Duphalac®) Marogol (Movicol®)
De osmotische werkende laxantia zijn slecht resorbeerbaar (niet opgenomen) waardoor
via osmose relatief veel water in de darm wordt vastgehouden:
- Het watergehalte van de feces verhoogt en verzacht de consistentie van de feces
- Bevordert (door vergroting van de darminhoud) de darmperistaltiek. Dit stimuleert
de stoelgang en verkort de passagetijd van de feces.
- Lactulose verlaagt ook de PH in de darm. Daardoor bevordert het ook door
chemische prikkeling de darmperistaltiek + off-label gebruik bij de behandeling
van hepatische encefalopathie bij levercirrose.
Indicaties:
- Obstipatie
- Wanneer zachte ontlasting gewenst is (bv. bij aambeien of na een operatie aan
colon of anus)
- Lactulose: ook hepatische encefalopathie (teveel ammoniak aangemaakt door
lever coma)
- Macrogol in hoge dosissen: darmreiniging ter voorbereiding van darmonderzoek
Schadelijk NH3 wordt omgezet in NH4 (ammonium) niet schadelijk
Lactulose (Duphalac®) siroop
= een synthetisch derivaat van lactose. Het wordt nauwelijks geabserbeerd, maar door
de colonflora omgezet in organische zuren zoals melk- en azijnzuur. De hierdoor
2
, teweeggebrachte daling van de PH en de osmotische veranderingen bevorderen de
peristaltiek en normaliseren de consistentie van de feces.
- Bovendien verstrekt lactulose als prebioticum de groei van bifidobacterium en
lactobacillus, terwijl het Clostridium en Escherichia coli onderdrukt
- Bij hepatische encefalopathie veroorzaakt lactulose, door verlaging van de PH in
het colon, een daling van het ammoniakgehalte in het bloed (NH3 NH4+)
De laxerende wekring treedt in na 2 tot 3 dagen
Bijwerkingen:
- Zeer vaak: diarree
- Vaak: flatulentie, buikpijn, misselijkheid, braken
- GEVAARLIJKE BIJWERKING - Soms: verstoring van elektrolytenbalans (Na en K) als
gevolg van diarree
o Laxantia kunnen het kaliumverlies dat veroorzaakt wordt door andere GM
(bv. thiazide-diuretica) vergroten.
Marogol (Movicol®) siroop, poederzakjes
= een lang lineair polymeer dat nagenoeg niet geabsorbeerd wordt.
- Bij orale toediening verhogen zij het vloeistofvolume in de darmen wat
verantwoordelijk is voor de laxerende eigenschappen.
De laxerende werking treedt in na 1 tot 3 dagen
Bijwerkingen:
- Vaak: buikpijn, opgeblazen gevoel, diarree, misselijkheid
- Soms: braken, ontlastingsaandrang en fecale incontinentie
- Verder zijn gemeld: diarree in combinatie met elektrolytafwijkingen en/of
dehydratatie, vooral bij oudere patiënten.
o ! bij aanleg voor verstoring in de water- en elektrolytenbalans (bv. ouderen,
verminderde lever- of nierfunctie of diureticagebruik) tijdens gebruik de
elektrolyten controleren.
- Opletten voor mensen met Na-arm dieet: veel Na of zout in 8,4g Na per
behandeling.
Contactlaxativa
Bisacodyl (Dulcolax®) tablet of zetpil
= kortetermijnbehandeling
- Prikkelen de neuronen in de darm: vermindering van water- en zoutresorptie door
de mucosacellen en verhoging van de uitscheiding ervan. Hierdoor treden de
volgende effecten op:
o Toename van het watergehalte in de feces. Dit maakt de feces zachter.
o Bevordering van de darmperistaltiek. Dit stimuleert de stoelgang & verkort
de passagetijd van de feces.
Bij langdurig gebruik (<10 dagen) kan de normale darmmotiliteit in het gedrang komen:
luie darm.
Indicaties:
3
