Samenvatting staatsrecht

INLEIDING STAATSRECHT
Staatsrecht is het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de
organen van de staat, de instelling en functionering ervan, hun
bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot de burgers.
Synoniemen voor het staatsrecht zijn het constitutioneel recht en het
grondwettelijk recht.

Het recht is een systeem bestaande uit allerlei regels en principes. Om te
spreken van een rechtsregel, moet deze afkomstig zijn van de overheid.
Deze laatste is namelijk in staat om de afdwinging van een regel te
garanderen. Een rechtsregel kan in de praktijk samenvallen met een
morele regel, het is dan ook de bedoeling om orde in de samenleving te
organiseren, te handenhaven of te herstellen. Rechtsregels worden
ingedeeld (summa divisio) in twee grote groepen:

 Privaat recht: regelt de situatie van de individuele burger en zijn relatie
met andere burgers
 Publiek recht: regelt de situatie van de overheid en de relatie tussen de
overheid en de burger

Het is niet altijd even duidelijk tot welke groep een rechtstak behoord.
Daarnaast kunnen beide groepen tegelijk van toepassing zijn op een
casus. Vooral van belang hierin is, is dat de overheid en haar relatie met
de burgers, die zowel rechten als plichten hebben, een centrale rol spelen.

Het staatsrecht kan worden samengevat in één zin: België is een
(grondwettelijke) meergelaagde, democratische rechtsstaat in
Europa.

België is een land maar ook een staat. Om te worden gekwalificeerd als
een staat moet er voldaan zijn aan allerlei voorwaarden. Het zijn van een
staat brengt gevolgen met zich mee. Een daarvan is de (internationale)
rechtsverantwoordelijkheid. België kan als staat gezien worden als een
rechtssubject met een verdragsbevoegdheid. Het feit dat België een staat
is betekent ook dat het buitenlandse betrekkingen kan onderhouden.
Tenslotte het feit dat wij een staat zijn, maakt dat wij een gewapende
macht zijn en aldus een legger hebben.

Niet enkel burgers zijn onderworpen aan het recht maar ook de staat is
gebonden door het recht waarvan zij de toepassing verzekert. Dit lijkt
vanzelfsprekend maar is zijn periodes geweest waarin dit niet van
toepassing was (zie volgende theorie). België is niet zomaar een staat, het
is ook een rechtsstaat. De rechtsstaat veronderstelt een hiërarchie van
normen. Sommige rechtsvormen staan dan ook hoger in de hiërarchie

1

,omdat deze belangrijker zijn. Bijgevolg biedt de rechtsstaat een
rechtsbescherming aan de individu. Je moet als burger namelijk de
mogelijkheid kunnen hebben om verhaal te doen tegen een beslissing die
in strijd is met de wet.

Er is daarom rechtsbescherming tegen de wetgever (GwH) en tegen het
bestuur (RvS). Daarnaast is het ook van belang dat de rechtsstaat beschikt
over onafhankelijke rechters die op een neutrale wijze luisteren naar de
klachten van de burgers. Tenslotte vallen ook de fundamentele rechten en
vrijheden onder het begrip van de rechtsstaat.

België is een democratische rechtsstaat. Het woord democratie is
afgeleid uit het Grieks en staat voor volk en macht. Het is aldus een
systeem waarbij het volk de macht heeft. Een democratie veronderstelt
dat het volk beslist, er zijn hiervoor twee manieren:

 Rechtstreekse democratie
 Indirecte democratie

Ons land opteert voor indirecte democratie waarbij er verkiezingen worden
georganiseerd waarbij wij als volk kunnen kiezen voor onze
volksvertegenwoordigers die een parlement vormen om regels in onze
naam te maken. Binnen de democratie is aldus het parlement het
belangrijkste orgaan. Daarnaast speelt het legaliteitsbeginsel een
belangrijke rol. Ten eerste moet alles wat de overheid doet, gebaseerd zijn
op de wet. Ten tweede mogen nieuwe wetten niet met terugwerkende
kracht worden toegepast.

België is een meergelaagde rechtsstaat. België is geëvolueerd van een
eenheidsstaat met één bestuursniveau naar een federale staat met drie
bestuurniveaus. Via zes staatshervormingen die we later zullen bespreken
zijn we gekomen tot deze federale staat. Daarnaast zijn ook de
gemeenschappen en gewesten ontstaan en is er aldus een
bevoegdheidsverdeling. Tenslotte bestaan er ook provincies en
gemeenten.

België bestaat als staat niet alleen, we zijn namelijk als land lid van de EU
en de Raad van Europa. Het feit dat ons land lid is van deze
internationale instellingen houdt ook in dat we moeten rekeningen houden
met verplichtingen van bovenaf, dit noemen we het multilevel
constitutionalism. Tenslotte spelen deze internationalen rechten ook door
op ons nationaal (grondwettelijk) recht.

Het is niet van zelfsprekend dat België een grondwet heeft. Er zijn
namelijk landen die ook als rechtstaat worden beschouwd maar geen
grondwet hebben. Dit is namelijk geen voorwaarde voor een staat. De
grondwet is het basispunt van de belgische staat. De belangrijke regels,
2

,fundamentele rechten en vrijheden worden in de grondwet
neergeschreven. Het woord grondwet heeft twee betekenissen:

 Materiële betekenis
 Formele betekenis

Daarnaast is er een wijzigingsprocedure voor de grondwet. Deze is
namelijk zo belangrijk dat het niet gemakkelijk mag zijn om deze te
kunnen wijzigen. .




3

, DEEL I: Krachtlijnen
Inleiding
Het recht is een rationeel opgebouwd geheel van de door overheid
uitgevaardigde en via sancties afdwingbare normen die dienen tot
organisatie, handhaving of herstel van de orde in de samenleving.

Het recht creëert orde en vertoont onderlinge samenhang. Het is een
systeem met een eigen begrippenkader en onderliggende basiswaarden.
Het recht heeft invloed op de maatschappij en de maatschappij heeft
invloed op het recht.

1.1 De belgische staat
Er zijn twee manieren om een staat te ontstaan. Vroeger kon deze nog uit
het niks/oorspronkelijk ontstaan. Het was mogelijk voor een avonturier om
naar een onbewoond stuk land te gaan en hier zelf een bevolkingsgroep
op te richten, erop te bouwen, zichzelf tot koning te benoemen en zijn stuk
gevonden land, ZIJN land en ZIJN staat te noemen. Dit kan nu niet meer
want elk deel van de wereld is ondertussen ontdekt en verdeeld. Staten
komen dus nu tot stand op afgeleide manieren. Er zijn vier afgeleide
manieren:

 Dekolonisatie: door zelfbeschikking na opheffing van kolonisatie bv.
Congo
 Secessie: een deel van een land die zich afgescheurd van een land bv.
Kosovo
 Dismembratio: een land val uit elkaar in twee nieuwe landen bv.
Tjsechoslowakije
 Fusie: twee aparte landen worden een land bv. West-en Oost-Duitsland.

2.1 Het ontstaan van België
België is officieel ontstaan in 1831. Voor het hele begin van de
voorgeschiedeis moeten we zestien jaar terug gaan naar 1814. België is
ontstaan via secessie: het is afgescheurd van het Verenigd Koninkrijk der
Nederlanden. Tijdens het Congres van Wenen werd een toekomstplan
uitgewerkt voor Europa, ze wilden vrede richten op het continent door
bepaalde landen opnieuw te gaan tekenen. Ze moesten Frankrijk
omsingelen door zogenaamde bufferstaten, zodat Frankrijk niet meer kan
uitbreiden. Ze zagen hier links dus niks van Frankrijk, eronder Spanje, ten
oosten Duitsland en in het noorden daar lag Nederland. Dit was best een
klein land en dit was een best klein landje die niet voldoende was voor een
bufferstaat. Ze bespraken daarom om Nederland sterker te maken zodat
het kon dienen als bufferstaat. Zo hebben ze Nederland afgesneden, dit

4