Toetsstof complexe opvoedsituaties en systemisch werken
1Gezin1Plan – druk 2
H1.4.2 + H1.4.3 + H1.5 + H2 + H3 + H4
Contextuele hulpverlening – druk 3 (herziend)
H6 + H7
Systeemgericht werken in sociale beroepen – druk 1
H1.6 + H2 + H5 + H8 + H11
Praktijkwerkboek praten met kinderen over kindermishandeling
– druk 1
H1 + H2 + H3 + H5
De mijne zijn de liefste – druk 4
H1 + H2 + H3 + H4 + H5 + H6.1 - H6.6 + H7 + H9
Met nieuwe ogen – druk 5
H5 + H7.5 t/m H7.7 + H8.7 t/m H8.8
1
,1Gezin1Plan – Arjan Bolt, Quirien van der Zijden
Hoofdstuk 1 Doel en uitgangspunten van 1Gezin1Plan & Gezin Centraal
1.4.2 Samenwerkingen in drie ringen
Je kunt onmogelijk iemand helpen die niet geholpen wilt worden. Je bent als hulpverlener per
definitie een passant in gezinnen en hun levens.
Samenwerking: de gezamenlijke inzet om een bepaald doel te bereiken.
- Vereist dialoog en overleg.
- Jouw expertise en die van collega’s dient te matchen met de ervaringsdeskundigheid
van de gezinsleden met wie je samenwerkt.
- Overeenstemming over de te bereiken doelen en de weg daar naartoe is van belang.
- Samenwerken is ook afstemmen: het gezin bepaalt weliswaar de doelen, maar je kunt er
alleen aan meewerken als je die haalbaar en aanvaardbaar vindt. Anders gebruik je je
coaching vaardigheden om tot afstemming rond de doelen te komen.
De eerste ring van samenwerking: het gezin
Gezinsgericht werken: een persoon, een kind, een ouder wordt altijd beschouwd als
onderdeel van een groter geheel van een systeem. Relaties en interacties tussen
gezinsleden vormen het belangrijkste onderwerp van de hulp.
- Het impliceert dat je naar cliënten en gezinnen kijkt via de systeembenadering: oog
hebben voor de voortdurende wederzijdse beïnvloeding tussen gezinsleden, maar ook
tussen gezinsleden en personen in de omgeving van het gezin.
- Het ontdekken, stimuleren en in stand houden van interactiepatronen is een essentieel
onderdeel van gezinsgerichte hulp.
Wanneer kinderen of jongeren (tijdelijk) niet meer thuis kunnen wonen, heeft een gezinsgerichte
aanpak het meeste effect. Residentiële hulp is alleen effectief gecombineerd met hulpverlening aan
het gezin waaraan het betreffende kind verbonden is. De residentiële voorziening wordt gezien als
onderdeel van de hulp gericht op het verbeteren van de relatie en interactie tussen ouders en kind.
De tweede ring: samenwerking met het netwerk – familie, vrienden, buurtgenoten
Een versterkte, steunende rol van het sociale netwerk kan ertoe leiden dat het gezin dat steun
behoeft, in een later stadium zelf steunend kan optreden voor een ander in hetzelfde netwerk
empowerment ‘avant la lettre’: degene die hard hulp nodig had, wordt zelf de steun en toeverlaat
van een ander
De derde ring: samenwerking met professionals en instanties
De derde ring ontstaat als er meerdere professionals betrokken zijn bij één gezinssysteem. Het
belang is dat alle partijen goed en zorgvuldig met elkaar samenwerken. Daarom wordt er met
voorkeur gesproken over het ‘team’ rondom het gezin.
Tussen de drie ringen is een nauwe samenwerking.
Zo bepaalt de samenwerkingsrelatie die de
professional met het cliëntsysteem ontwikkelt de
vorm en inhoud van de samenwerking met het
sociale netwerk. De samenwerking met
professionals rond het gezin werkt alleen als de
gezinsleden met hun vragen, doelen en kwaliteiten
centraal staan. Samenwerken met collega’s buiten
het gezin om is ineffectief en strijdig met de visie van
1Gezin1Plan.
1.4.3 Gedragsverandering in de eigen leefomgeving
2
,Het werken aan gedragsverandering in de leefomgeving van gezinnen vereist methodisch
handelen. Volgens de principes van empowerment en ‘eigen kracht’ wordt de zelfsturing van
cliënten versterkt.
Bij gedragsverandering coacht de hulpverlener de gezinnen bij het ontdekken, uittesten en
implementeren van hun eigen oplossingen in hun eigen leefomgeving helpen bij het formuleren
van vragen, keuzes maken en het vinden van oplossingen.
1.5 De methodiek Gezin Centraal
Gezin Centraal is een methodisch programma voor jeugdhulp. Het hoofddoel is het bevorderen van
empowerment of het vergroten van zelfsturing bij gezinnen die vastlopen vanwege uiteenlopende
problematiek, zodat de gezinsleden in staat zijn een belangrijke bijdrage te leveren aan het
oplossen van hun problemen.
Kenmerken Gezin Centraal
- Gezin Centraal is een principiële methodiek eigen initiatief, creativiteit en
professionaliteit zijn optimaal inzetbaar.
- Gezinsgerichte methodiek (de belangrijkste van allemaal): hulp is gericht om de
inefficiënte interacties in het gezin te doen verminderen door constructieve communicatie
te versterken en uit te breiden.
- Het is oplossingsgericht ‘inzoomen op gebeurtenissen’: coachingsvaardigheid waarbij
cliënten worden geholpen om zelf te ontdekken wat zij aan vermogens tentoonspreiden
in de alledaagse situaties van hun leven (kwaliteiten waarvan zij zichzelf nauwelijks of
niet bewust van zijn).
- Het bestaat uit een ambulant programma en een programma waar gezinshulp wordt
uitgevoerd, aangevuld met daghulpverlening en hulpvormen voor verblijf residentiële
hulp en daghulp worden gezinsgericht vormgegeven. Doelen en vragen van het gezin
vormen de basis, ook als het kind tijdelijk of permanent niet thuis meer kan wonen.
- Het is geen geprotocolleerd programma: het kan dus functioneren als basis voor
samenwerking van professionals met uiteenlopende achtergronden. Dit betekent dus dat
er met verschillende instellingen wordt gewerkt, dus worden er ook andere methoden
aangeboden. Je zit dus niet vast aan één Varianten Gezin Centraal
methodiek. 10 tot 15 gesprekken ambulant (ongeveer
4 maanden)
Er is een kwaliteitssysteem ontwikkeld waarin de meting Gemiddelde variant: 6 tot 7 maanden
Lange variant: 10 tot 12 maanden
van het handelen volgens de principes van de methodiek Wanneer er meerdere verblijfmodules
(methodiektrouw) wordt gekoppeld aan de meting van worden gebruikt, dan is de duur van de
effectiviteit en klanttevredenheid. Het is zo opgebouwd dat hulp meestal 9 tot 12 maanden
de uitkomsten fungeren als feedback. De meting is het *de termijnen zijn indicatief: de duur van
meest effectief als professionals en hun cliënten er op vraaggerichte hulpverlening hangt af van
het proces en het gezin
korte termijn praktisch van profiteren.
Hoofdstuk 2 Samenwerken en doelen stellen met gezinnen
2.2 Samenwerken als basisvaardigheid
Basisvaardigheid: vaardigheden die je in je werk en altijd en overal moet kunnen
toepassen. Deze vormen het fundament van je werkwijze.
- Samenwerkingsrelatie met gezinsleden, omdat deze relatie met een cliënt bepalend is
voor je methodisch handelen.
Een samenwerkingsrelatie tussen cliënt en hulpverlener kent dynamiek en ontwikkeling, ups en
downs. Gedurende het gehele hulptraject moet er aandacht besteed worden aan de
samenwerkingsrelatie. Tijdens een samenwerkingsrelatie ga je als hulpverlener merken dat de
samenwerkingsrelatie gaat verschillen per gezinslid.
Er zijn vier factoren waar je dus rekening mee moet houden: de aard van de samenwerking per
moment, per onderwerp, hulpvraag of doelstelling, en per gezinslid. Om het tempo van de cliënt en
3
, de aard van de samenwerkingsrelatie in te schatten die je met hem of haar hebt is er het
‘oplossingsgerichte stroomschema’. Het helpt je de relatie volgens positief te beïnvloeden.
2.3 Het oplossingsgerichte stroomschema
Er zijn vier typen relaties tussen hulpverlening en cliënt in de
oplossingsgerichte benadering te onderscheiden:
De vrijblijvende relatie
De zoekende relatie
De consulterende relatie
De co-expertrelatie
Deze hebben betrekking op de aard van de relatie tussen
hulpverlener en cliënt op een bepaald moment. Hulpverlener en
cliënt hebben een gelijkwaardig aandeel. De relatie ontwikkelt zich
per gesprek en kan dus ook per gesprek van aard veranderen.
Het stroomschema helpt je in te schatten welke
samenwerkingsrelatie je met een gezinslid hebt tijdens een
gesprek. Dit stroomschema bevat drie gidsvragen:
1. Is er sprake van een hulpvraag?
2. Is de hulpvraag werkbaar?
3. Is de cliënt in staat hulpbronnen te benutten?
2.4 De vrijblijvende relatie
‘Heeft de cliënt een hulpvraag geformuleerd?’ Bij een ontkennend antwoord is er sprake van een
vrijblijvende relatie. Dit tref je vooral aan in situaties waarbij cliënten zijn gestuurd door anderen. Het
betekent niet dat er helemaal geen hulpvraag is, maar dat de cliënt niet weet hoe een hulpverlener
kan bijdragen in het vinden van een oplossing.
Als een cliënt een heldere, vrij eenvoudige afspraak niet nakomt dan is dat een sterkte indicatie
voor een vrijblijvende relatie.
2.4.1 Aansluiten bij een vrijblijvende relatie
Bij een vrijblijvende relatie is de werkwijze erop gericht een context te creëren waarin het formuleren
van een hulpvraag mogelijk wordt.
De vaardigheden die van belang zijn om het best aansluiting te vinden in een vrijblijvende relatie
zijn:
Erkenning en begrip tonen
Complimenteren waar het kan
Je verdiepen in de perceptie van de gezinsleden
Door deze aanpak wordt de kans groter dat er alsnog een hulpvraag wordt geformuleerd door de
cliënt. Het is belangrijk om te blijven bedenken dat een samenwerkingsrelatie zich ontwikkelt per
onderwerp.
Wanneer er genoeg sprake is van een hulpvraag, ontwikkelt de relatie zich naar een zoekende
samenwerkingsrelatie.
2.4.2 Hoe samenwerken als de deur niet wordt geopend?
Bij een gesloten deur is het belangrijk om je eigen percepties op zij te zetten en de vaardigheden
toe te passen om de aansluiting te vinden. Daarnaast is het belangrijk om geduld te hebben als het
gezin zich vrijblijvend blijft opstellen. Als je als hulpverlener zou gaan forceren door bepaalde
onderwerpen op tafel te leggen, loop je het risico dat het fragiele contact met de cliënt geschaad of
gebroken wordt.
2.4.3 Vrijblijvend wordt zoekend: perceptie en het formuleren van een hulpvraag
4
1Gezin1Plan – druk 2
H1.4.2 + H1.4.3 + H1.5 + H2 + H3 + H4
Contextuele hulpverlening – druk 3 (herziend)
H6 + H7
Systeemgericht werken in sociale beroepen – druk 1
H1.6 + H2 + H5 + H8 + H11
Praktijkwerkboek praten met kinderen over kindermishandeling
– druk 1
H1 + H2 + H3 + H5
De mijne zijn de liefste – druk 4
H1 + H2 + H3 + H4 + H5 + H6.1 - H6.6 + H7 + H9
Met nieuwe ogen – druk 5
H5 + H7.5 t/m H7.7 + H8.7 t/m H8.8
1
,1Gezin1Plan – Arjan Bolt, Quirien van der Zijden
Hoofdstuk 1 Doel en uitgangspunten van 1Gezin1Plan & Gezin Centraal
1.4.2 Samenwerkingen in drie ringen
Je kunt onmogelijk iemand helpen die niet geholpen wilt worden. Je bent als hulpverlener per
definitie een passant in gezinnen en hun levens.
Samenwerking: de gezamenlijke inzet om een bepaald doel te bereiken.
- Vereist dialoog en overleg.
- Jouw expertise en die van collega’s dient te matchen met de ervaringsdeskundigheid
van de gezinsleden met wie je samenwerkt.
- Overeenstemming over de te bereiken doelen en de weg daar naartoe is van belang.
- Samenwerken is ook afstemmen: het gezin bepaalt weliswaar de doelen, maar je kunt er
alleen aan meewerken als je die haalbaar en aanvaardbaar vindt. Anders gebruik je je
coaching vaardigheden om tot afstemming rond de doelen te komen.
De eerste ring van samenwerking: het gezin
Gezinsgericht werken: een persoon, een kind, een ouder wordt altijd beschouwd als
onderdeel van een groter geheel van een systeem. Relaties en interacties tussen
gezinsleden vormen het belangrijkste onderwerp van de hulp.
- Het impliceert dat je naar cliënten en gezinnen kijkt via de systeembenadering: oog
hebben voor de voortdurende wederzijdse beïnvloeding tussen gezinsleden, maar ook
tussen gezinsleden en personen in de omgeving van het gezin.
- Het ontdekken, stimuleren en in stand houden van interactiepatronen is een essentieel
onderdeel van gezinsgerichte hulp.
Wanneer kinderen of jongeren (tijdelijk) niet meer thuis kunnen wonen, heeft een gezinsgerichte
aanpak het meeste effect. Residentiële hulp is alleen effectief gecombineerd met hulpverlening aan
het gezin waaraan het betreffende kind verbonden is. De residentiële voorziening wordt gezien als
onderdeel van de hulp gericht op het verbeteren van de relatie en interactie tussen ouders en kind.
De tweede ring: samenwerking met het netwerk – familie, vrienden, buurtgenoten
Een versterkte, steunende rol van het sociale netwerk kan ertoe leiden dat het gezin dat steun
behoeft, in een later stadium zelf steunend kan optreden voor een ander in hetzelfde netwerk
empowerment ‘avant la lettre’: degene die hard hulp nodig had, wordt zelf de steun en toeverlaat
van een ander
De derde ring: samenwerking met professionals en instanties
De derde ring ontstaat als er meerdere professionals betrokken zijn bij één gezinssysteem. Het
belang is dat alle partijen goed en zorgvuldig met elkaar samenwerken. Daarom wordt er met
voorkeur gesproken over het ‘team’ rondom het gezin.
Tussen de drie ringen is een nauwe samenwerking.
Zo bepaalt de samenwerkingsrelatie die de
professional met het cliëntsysteem ontwikkelt de
vorm en inhoud van de samenwerking met het
sociale netwerk. De samenwerking met
professionals rond het gezin werkt alleen als de
gezinsleden met hun vragen, doelen en kwaliteiten
centraal staan. Samenwerken met collega’s buiten
het gezin om is ineffectief en strijdig met de visie van
1Gezin1Plan.
1.4.3 Gedragsverandering in de eigen leefomgeving
2
,Het werken aan gedragsverandering in de leefomgeving van gezinnen vereist methodisch
handelen. Volgens de principes van empowerment en ‘eigen kracht’ wordt de zelfsturing van
cliënten versterkt.
Bij gedragsverandering coacht de hulpverlener de gezinnen bij het ontdekken, uittesten en
implementeren van hun eigen oplossingen in hun eigen leefomgeving helpen bij het formuleren
van vragen, keuzes maken en het vinden van oplossingen.
1.5 De methodiek Gezin Centraal
Gezin Centraal is een methodisch programma voor jeugdhulp. Het hoofddoel is het bevorderen van
empowerment of het vergroten van zelfsturing bij gezinnen die vastlopen vanwege uiteenlopende
problematiek, zodat de gezinsleden in staat zijn een belangrijke bijdrage te leveren aan het
oplossen van hun problemen.
Kenmerken Gezin Centraal
- Gezin Centraal is een principiële methodiek eigen initiatief, creativiteit en
professionaliteit zijn optimaal inzetbaar.
- Gezinsgerichte methodiek (de belangrijkste van allemaal): hulp is gericht om de
inefficiënte interacties in het gezin te doen verminderen door constructieve communicatie
te versterken en uit te breiden.
- Het is oplossingsgericht ‘inzoomen op gebeurtenissen’: coachingsvaardigheid waarbij
cliënten worden geholpen om zelf te ontdekken wat zij aan vermogens tentoonspreiden
in de alledaagse situaties van hun leven (kwaliteiten waarvan zij zichzelf nauwelijks of
niet bewust van zijn).
- Het bestaat uit een ambulant programma en een programma waar gezinshulp wordt
uitgevoerd, aangevuld met daghulpverlening en hulpvormen voor verblijf residentiële
hulp en daghulp worden gezinsgericht vormgegeven. Doelen en vragen van het gezin
vormen de basis, ook als het kind tijdelijk of permanent niet thuis meer kan wonen.
- Het is geen geprotocolleerd programma: het kan dus functioneren als basis voor
samenwerking van professionals met uiteenlopende achtergronden. Dit betekent dus dat
er met verschillende instellingen wordt gewerkt, dus worden er ook andere methoden
aangeboden. Je zit dus niet vast aan één Varianten Gezin Centraal
methodiek. 10 tot 15 gesprekken ambulant (ongeveer
4 maanden)
Er is een kwaliteitssysteem ontwikkeld waarin de meting Gemiddelde variant: 6 tot 7 maanden
Lange variant: 10 tot 12 maanden
van het handelen volgens de principes van de methodiek Wanneer er meerdere verblijfmodules
(methodiektrouw) wordt gekoppeld aan de meting van worden gebruikt, dan is de duur van de
effectiviteit en klanttevredenheid. Het is zo opgebouwd dat hulp meestal 9 tot 12 maanden
de uitkomsten fungeren als feedback. De meting is het *de termijnen zijn indicatief: de duur van
meest effectief als professionals en hun cliënten er op vraaggerichte hulpverlening hangt af van
het proces en het gezin
korte termijn praktisch van profiteren.
Hoofdstuk 2 Samenwerken en doelen stellen met gezinnen
2.2 Samenwerken als basisvaardigheid
Basisvaardigheid: vaardigheden die je in je werk en altijd en overal moet kunnen
toepassen. Deze vormen het fundament van je werkwijze.
- Samenwerkingsrelatie met gezinsleden, omdat deze relatie met een cliënt bepalend is
voor je methodisch handelen.
Een samenwerkingsrelatie tussen cliënt en hulpverlener kent dynamiek en ontwikkeling, ups en
downs. Gedurende het gehele hulptraject moet er aandacht besteed worden aan de
samenwerkingsrelatie. Tijdens een samenwerkingsrelatie ga je als hulpverlener merken dat de
samenwerkingsrelatie gaat verschillen per gezinslid.
Er zijn vier factoren waar je dus rekening mee moet houden: de aard van de samenwerking per
moment, per onderwerp, hulpvraag of doelstelling, en per gezinslid. Om het tempo van de cliënt en
3
, de aard van de samenwerkingsrelatie in te schatten die je met hem of haar hebt is er het
‘oplossingsgerichte stroomschema’. Het helpt je de relatie volgens positief te beïnvloeden.
2.3 Het oplossingsgerichte stroomschema
Er zijn vier typen relaties tussen hulpverlening en cliënt in de
oplossingsgerichte benadering te onderscheiden:
De vrijblijvende relatie
De zoekende relatie
De consulterende relatie
De co-expertrelatie
Deze hebben betrekking op de aard van de relatie tussen
hulpverlener en cliënt op een bepaald moment. Hulpverlener en
cliënt hebben een gelijkwaardig aandeel. De relatie ontwikkelt zich
per gesprek en kan dus ook per gesprek van aard veranderen.
Het stroomschema helpt je in te schatten welke
samenwerkingsrelatie je met een gezinslid hebt tijdens een
gesprek. Dit stroomschema bevat drie gidsvragen:
1. Is er sprake van een hulpvraag?
2. Is de hulpvraag werkbaar?
3. Is de cliënt in staat hulpbronnen te benutten?
2.4 De vrijblijvende relatie
‘Heeft de cliënt een hulpvraag geformuleerd?’ Bij een ontkennend antwoord is er sprake van een
vrijblijvende relatie. Dit tref je vooral aan in situaties waarbij cliënten zijn gestuurd door anderen. Het
betekent niet dat er helemaal geen hulpvraag is, maar dat de cliënt niet weet hoe een hulpverlener
kan bijdragen in het vinden van een oplossing.
Als een cliënt een heldere, vrij eenvoudige afspraak niet nakomt dan is dat een sterkte indicatie
voor een vrijblijvende relatie.
2.4.1 Aansluiten bij een vrijblijvende relatie
Bij een vrijblijvende relatie is de werkwijze erop gericht een context te creëren waarin het formuleren
van een hulpvraag mogelijk wordt.
De vaardigheden die van belang zijn om het best aansluiting te vinden in een vrijblijvende relatie
zijn:
Erkenning en begrip tonen
Complimenteren waar het kan
Je verdiepen in de perceptie van de gezinsleden
Door deze aanpak wordt de kans groter dat er alsnog een hulpvraag wordt geformuleerd door de
cliënt. Het is belangrijk om te blijven bedenken dat een samenwerkingsrelatie zich ontwikkelt per
onderwerp.
Wanneer er genoeg sprake is van een hulpvraag, ontwikkelt de relatie zich naar een zoekende
samenwerkingsrelatie.
2.4.2 Hoe samenwerken als de deur niet wordt geopend?
Bij een gesloten deur is het belangrijk om je eigen percepties op zij te zetten en de vaardigheden
toe te passen om de aansluiting te vinden. Daarnaast is het belangrijk om geduld te hebben als het
gezin zich vrijblijvend blijft opstellen. Als je als hulpverlener zou gaan forceren door bepaalde
onderwerpen op tafel te leggen, loop je het risico dat het fragiele contact met de cliënt geschaad of
gebroken wordt.
2.4.3 Vrijblijvend wordt zoekend: perceptie en het formuleren van een hulpvraag
4
