Examen politicologie
Hoofdstuk 1 : wat is politiek?
Les 1
Een fundamentele vraag
Politiek = integratiewetenschap zusterdisciplines als ondersteuning
Minimal state :
o Houdt zich met zo weinig mogelijk bezig
o Zorgt enkel voor veiligheid maar niet voor cultuur of onderwijs dit is voor
de private macht
o Nachtwakersstaat
o nanny state : brede staat die zich veel gaat bemoeien met het leven van
mensen
Interventionistische welvaartsstaat
Vanaf wanneer is iets politiek? 2 benaderingen van politiek door Marsh en Stoker :
o Arena/domein benadering : al het gedrag in parlement/politieke instellingen
o Aspect/proces benadering : politiek is een specifiek soort gedrag, politiek
moet in een wereld van schaarste de problemen oplossen
o Bv. KSA organiseert een mosselfestijn en er is discussie over wat te doen met
het geld : arena gaat zeggen dat dit geen politiek is want KSA is geen politieke
instelling volgens aspect is dit wel politiek
Politiek = essentially contested concept (Walter Gallie) :
o Concept waarover eindeloos debat bestaat
o Politiek is niet te definiëren want de concepten die je gebruikt om het te
definiëren staan zelf ter discussie bv. is overheid nanny state of minimal state?
Wat is gelijkheid?
Gelijkheid voor liberalen is gelijke start voor socialisten is dit gelijk
einde
o Politiek moeilijk te definiëren, maar eensgezind over oorsprong
o Bv. stemmen voor een partij door charme of omdat je ouders er voor
stemmen
Essentiële onderdelen van politiek
Grond nodig (territoriaal element) organiseren van groep mensen op dat
grondgebied
Traditionele politiek heeft nodig : territorium + bevolking
Kan bindende collectieve beslissingen nemen
David Easton :
o Vredevol overleven in wereld van schaarste
o Politiek als “bindende allocatie van waarden”
, o Politiek gaat over de toebedeling van (materiële en immateriële) waarden
(zaken die een gemeenschap waardevol vindt) door schaarste bestaan
daarover conflicten
Institutie nodig die deze toebedeling van waarden kan uitvoeren
o Politiek gaat over het toebedelen van schaarse waarden
o Politiek maakt keuzes
o Onderscheid tussen politieke en parapolitieke systemen (bijvoorbeeld een
gezin of een bedrijf)
o Middenweg tussen aspect- en domeinbenadering : politiek is meer dan
formele instituties, zoals de regering ook partijen, belangengroepen of
betogingen vallen binnen het studieveld
o Authoritative allocation for a society : beslissingen die gezaghebbend zijn
voor de hele samenleving
Evolutie :
o Globalisering bv. Economie
o Migratie, klimaat, corona
Enkele bijdragen uit de geschiedenis
Oorsprong van politiek :
o Athene (5de - 6de eeuw)
o Politika : betrekking op polis (collectieve zaken) los van private leven
Politiek als het nastreven van het goede leven : Aristoteles
o Mens = zoön politikon (Aristoteles) vs idiotes ( = mensen die niet
geïnteresseerd zijn in politiek)
Politiek = mensen die opkomen voor het algemeen belang
Politiek is onvermijdelijk
o Eudaimonia = het goede leven enkel mogelijk binnen een politieke
gemeenschap
o Volwaardige mens is enkel mogelijk binnen de politiek
o Wie zich enkel om zijn eigen zaken bekommert, leeft geen volwaardig leven
o Politiek is in Griekenland het meest hoogstaande wat je kan doen en dit
onderscheidt ons van andere soorten
o Politiek = beperkt door vrije mannen (want slaven deden al het andere werk)
o Vrouwen mochten niet aan politiek doen
Politiek als het streven naar macht :
o Il principe (de heerser, 1532) van Machiavelli : politiek = techniek om macht
te verwerven en te behouden om de staat te beschermen
Handleiding voor machtsverwerving en –behoud ( = kern van politiek
voor Machiavelli)
o Corrigeert de betekenis van politiek (op een negatieve manier)
o ‘Wie een ander machtig maakt, graaft zijn eigen graf’
, o Machiavelisme = gerichtheid op macht en de bereidheid om alles te doen om
dat doel te bereiken immoreel streven naar macht
Politiek als organisatie binnen de staat :
o Franse Revolutie : nieuwe politieke stromingen (liberalisme, socialisme,
conservatisme) geboorte ‘ismen’
o Oorsprong vh parlement ligt in de Franse Revolutie
o Burgers moeten zich kunnen uitspreken over hoe de samenleving
georganiseerd moet worden verlichtingsdenken
o Grote ideologische tegenstellingen
Een poging tot synthese
Politiek = activiteit die betrekking heeft op het beheren vd samenleving en het
maken vd dwingende collectieve keuzes
Politiek zoekt een vreedzame oplossing voor conflicten :
o Deze conflicten ontstaan omdat er veel tegengestelde posities, meningen en
belangen zijn en omdat de middelen te schaars zijn om aan alle behoeften
tegemoet te komen
o Belangenstrijd
Essentieel voor besluitvorming en conflictbeheer is het gebruik van macht
Politiek = sociaal verschijnsel kan enkel bestaan in interacties tss mensen
Politiek en conflicten
Machiavelli
Op vele manieren invullen, eigenzinnige selectie (3 highlights)
Politiek is zaak van velen (geboorte parlement = parler)
Belangrijkste bron van conflict is schaarste
Politiek = discussie over inrichting (inhoudelijke laag)
Inhoud en lading evolueren = moeilijk te definiëren
Carl Schmitt :
o Lid vd NSDAP
o Der Begriff des Politischen (1928) : zoeken naar essentie vd politiek
o Essentieel/laatste onderscheid van politiek : onderscheid tss vriend en vijand
elk onderwerp kan je in een essentieel onderscheid plaatsen bv. economie :
rendabel of niet rendabel?
Wereld zonder mogelijkheid tot strijd is een wereld zonder politiek
In de politiek zal er altijd strijd zijn tss vriend en vijand
o Antagonisme (benadrukken van meningsverschillen) behoort tot de politiek
o Grote invloed (politiek is conflict conflict = essentie)
o Conflict is positief (existentieel bv. democratie eist verschil)
o Politiek = conflict, tegenstelling zonder conflict geen politiek
o In een wereld waarin iedereen akkoord is, is politiek niet nodig
, Chantal Mouffe (Belgische politicologe) :
o Zet werk van Schmitt verder
o Pleidooi voor radicale democratie : conflict/polariseren essentieel en positief
Conflicten moeten niet ontkend, maar geuit worden
o Te veel belang naar consensus politiek moet juist tegenstellingen
oproepen ( = agonisme, verheerlijking/respect voor de tegenstander)
Schmitt was antagonist : geweld en vernietiging van de tegenstrever
is mogelijk
o Gebrek aan conflict is de verklaring voor populisme
o Tegenstellingen zijn noodzakelijk voor politiek
o Een samenleving zonder conflict kan alleen ontstaan door repressie
o Cf. karteldemocratie Lijphart : maakt weg vrij voor populisme (vinden dat de
politiek slecht is, politieke homogene elite) door kartel zeggen alle partijen
hetzelfde
Arend Lijphart :
Politiek draait rond conflict door schaarste waar gaan we geld insteken?
Hoofdstuk 2 : ideologieën
Les 3
Hedebouw zegt dat vivaldi een liberale regering is
Woonstbetredingen asielzoekers :
o Huiszoekingen bij mensen die asielzoekers opvangen onschendbaarheid
van privéwoningen? (GW)
o Politiek bepaalt grenzen vh gerecht bv. onderzoekstechnieken = ideologie
o Probleem? (‘achterhuiswet’)
o Vooral links-liberalen tegen : wenselijk, humanitaire opvang, privé-woning
onschendbaar
o Is het wenselijk? Ideologische voorkeur
Wat is een ideologie?
Set van ideeën ivm politieke systemen
Coherent geheel van opvattingen over de organisatie vd samenleving
Geen wetenschap want niet empirisch van aard
Hoofdstuk 1 : wat is politiek?
Les 1
Een fundamentele vraag
Politiek = integratiewetenschap zusterdisciplines als ondersteuning
Minimal state :
o Houdt zich met zo weinig mogelijk bezig
o Zorgt enkel voor veiligheid maar niet voor cultuur of onderwijs dit is voor
de private macht
o Nachtwakersstaat
o nanny state : brede staat die zich veel gaat bemoeien met het leven van
mensen
Interventionistische welvaartsstaat
Vanaf wanneer is iets politiek? 2 benaderingen van politiek door Marsh en Stoker :
o Arena/domein benadering : al het gedrag in parlement/politieke instellingen
o Aspect/proces benadering : politiek is een specifiek soort gedrag, politiek
moet in een wereld van schaarste de problemen oplossen
o Bv. KSA organiseert een mosselfestijn en er is discussie over wat te doen met
het geld : arena gaat zeggen dat dit geen politiek is want KSA is geen politieke
instelling volgens aspect is dit wel politiek
Politiek = essentially contested concept (Walter Gallie) :
o Concept waarover eindeloos debat bestaat
o Politiek is niet te definiëren want de concepten die je gebruikt om het te
definiëren staan zelf ter discussie bv. is overheid nanny state of minimal state?
Wat is gelijkheid?
Gelijkheid voor liberalen is gelijke start voor socialisten is dit gelijk
einde
o Politiek moeilijk te definiëren, maar eensgezind over oorsprong
o Bv. stemmen voor een partij door charme of omdat je ouders er voor
stemmen
Essentiële onderdelen van politiek
Grond nodig (territoriaal element) organiseren van groep mensen op dat
grondgebied
Traditionele politiek heeft nodig : territorium + bevolking
Kan bindende collectieve beslissingen nemen
David Easton :
o Vredevol overleven in wereld van schaarste
o Politiek als “bindende allocatie van waarden”
, o Politiek gaat over de toebedeling van (materiële en immateriële) waarden
(zaken die een gemeenschap waardevol vindt) door schaarste bestaan
daarover conflicten
Institutie nodig die deze toebedeling van waarden kan uitvoeren
o Politiek gaat over het toebedelen van schaarse waarden
o Politiek maakt keuzes
o Onderscheid tussen politieke en parapolitieke systemen (bijvoorbeeld een
gezin of een bedrijf)
o Middenweg tussen aspect- en domeinbenadering : politiek is meer dan
formele instituties, zoals de regering ook partijen, belangengroepen of
betogingen vallen binnen het studieveld
o Authoritative allocation for a society : beslissingen die gezaghebbend zijn
voor de hele samenleving
Evolutie :
o Globalisering bv. Economie
o Migratie, klimaat, corona
Enkele bijdragen uit de geschiedenis
Oorsprong van politiek :
o Athene (5de - 6de eeuw)
o Politika : betrekking op polis (collectieve zaken) los van private leven
Politiek als het nastreven van het goede leven : Aristoteles
o Mens = zoön politikon (Aristoteles) vs idiotes ( = mensen die niet
geïnteresseerd zijn in politiek)
Politiek = mensen die opkomen voor het algemeen belang
Politiek is onvermijdelijk
o Eudaimonia = het goede leven enkel mogelijk binnen een politieke
gemeenschap
o Volwaardige mens is enkel mogelijk binnen de politiek
o Wie zich enkel om zijn eigen zaken bekommert, leeft geen volwaardig leven
o Politiek is in Griekenland het meest hoogstaande wat je kan doen en dit
onderscheidt ons van andere soorten
o Politiek = beperkt door vrije mannen (want slaven deden al het andere werk)
o Vrouwen mochten niet aan politiek doen
Politiek als het streven naar macht :
o Il principe (de heerser, 1532) van Machiavelli : politiek = techniek om macht
te verwerven en te behouden om de staat te beschermen
Handleiding voor machtsverwerving en –behoud ( = kern van politiek
voor Machiavelli)
o Corrigeert de betekenis van politiek (op een negatieve manier)
o ‘Wie een ander machtig maakt, graaft zijn eigen graf’
, o Machiavelisme = gerichtheid op macht en de bereidheid om alles te doen om
dat doel te bereiken immoreel streven naar macht
Politiek als organisatie binnen de staat :
o Franse Revolutie : nieuwe politieke stromingen (liberalisme, socialisme,
conservatisme) geboorte ‘ismen’
o Oorsprong vh parlement ligt in de Franse Revolutie
o Burgers moeten zich kunnen uitspreken over hoe de samenleving
georganiseerd moet worden verlichtingsdenken
o Grote ideologische tegenstellingen
Een poging tot synthese
Politiek = activiteit die betrekking heeft op het beheren vd samenleving en het
maken vd dwingende collectieve keuzes
Politiek zoekt een vreedzame oplossing voor conflicten :
o Deze conflicten ontstaan omdat er veel tegengestelde posities, meningen en
belangen zijn en omdat de middelen te schaars zijn om aan alle behoeften
tegemoet te komen
o Belangenstrijd
Essentieel voor besluitvorming en conflictbeheer is het gebruik van macht
Politiek = sociaal verschijnsel kan enkel bestaan in interacties tss mensen
Politiek en conflicten
Machiavelli
Op vele manieren invullen, eigenzinnige selectie (3 highlights)
Politiek is zaak van velen (geboorte parlement = parler)
Belangrijkste bron van conflict is schaarste
Politiek = discussie over inrichting (inhoudelijke laag)
Inhoud en lading evolueren = moeilijk te definiëren
Carl Schmitt :
o Lid vd NSDAP
o Der Begriff des Politischen (1928) : zoeken naar essentie vd politiek
o Essentieel/laatste onderscheid van politiek : onderscheid tss vriend en vijand
elk onderwerp kan je in een essentieel onderscheid plaatsen bv. economie :
rendabel of niet rendabel?
Wereld zonder mogelijkheid tot strijd is een wereld zonder politiek
In de politiek zal er altijd strijd zijn tss vriend en vijand
o Antagonisme (benadrukken van meningsverschillen) behoort tot de politiek
o Grote invloed (politiek is conflict conflict = essentie)
o Conflict is positief (existentieel bv. democratie eist verschil)
o Politiek = conflict, tegenstelling zonder conflict geen politiek
o In een wereld waarin iedereen akkoord is, is politiek niet nodig
, Chantal Mouffe (Belgische politicologe) :
o Zet werk van Schmitt verder
o Pleidooi voor radicale democratie : conflict/polariseren essentieel en positief
Conflicten moeten niet ontkend, maar geuit worden
o Te veel belang naar consensus politiek moet juist tegenstellingen
oproepen ( = agonisme, verheerlijking/respect voor de tegenstander)
Schmitt was antagonist : geweld en vernietiging van de tegenstrever
is mogelijk
o Gebrek aan conflict is de verklaring voor populisme
o Tegenstellingen zijn noodzakelijk voor politiek
o Een samenleving zonder conflict kan alleen ontstaan door repressie
o Cf. karteldemocratie Lijphart : maakt weg vrij voor populisme (vinden dat de
politiek slecht is, politieke homogene elite) door kartel zeggen alle partijen
hetzelfde
Arend Lijphart :
Politiek draait rond conflict door schaarste waar gaan we geld insteken?
Hoofdstuk 2 : ideologieën
Les 3
Hedebouw zegt dat vivaldi een liberale regering is
Woonstbetredingen asielzoekers :
o Huiszoekingen bij mensen die asielzoekers opvangen onschendbaarheid
van privéwoningen? (GW)
o Politiek bepaalt grenzen vh gerecht bv. onderzoekstechnieken = ideologie
o Probleem? (‘achterhuiswet’)
o Vooral links-liberalen tegen : wenselijk, humanitaire opvang, privé-woning
onschendbaar
o Is het wenselijk? Ideologische voorkeur
Wat is een ideologie?
Set van ideeën ivm politieke systemen
Coherent geheel van opvattingen over de organisatie vd samenleving
Geen wetenschap want niet empirisch van aard
