Gezondheidszorg: definities, organisatie en beleid
Module 1: Ziekte en Gezondheid
Definitie gezondheid WHO
àGezondheidsparadox: We zijn heel erg bezig met oud worden, maar we hebben nog
nooit zoveel chronische ziekten gehad. Vroegen stierven mensen meer aan (chronische)
ziektes maar tegenwoordig leven mensen er even lang mee als gezonde mensen.
WHO- 1948: Health is a state of complete physical, mental and social well-being and
not merely the absence of disease or infirmity. Health is a fundamental human right.
à initieel: baanbrekende definitie: heel breed want breeder dan afwezigheid van ziekte,
inclusie van fysisch, mentaal en sociaal welzijn
à nu: over de jaren veel kritiek en toch nooit aangepast (problematisch, toenemende
levensduur)
Probleem:
• Compleet?
o Dreigende medicalisering v maatschappij
o Allen meestal ziek?
o Wat met performante nieuwe screeningsdeterminanten?
• Nieuwe context:
o chronische > acute ziekte
o verbeterde hygiene, voeding, ...
o chronische ziekte = ziek?
§ Quid menselijke capaciteit tot aanpassing?
o Gaat uit van verlies niet van mogelijkheid
§ Vb functionality-capacity versus invalidity-incapacity
• Meetbaar?
Dynamische definitie van gezondheid
Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the
absence of disease or infirmity ...with the ability to adapt and to self manage, to
function... in the physical, mental, social domains of health
à concept ipv definitie: framework (=characterization of a generally agreed direction in
which to look)
1
, Disease (ziekte): pathologisch substraat
à DOCTOR’s view!
Illness (ziektegevoel): klacht à
PATIENT’s view!
Sickness (ziekterol): patiëntenrolà
COMMUNITY’s view
3% van de maatschappij heeft
geen ziekte, maar wel de rest
1% van de mensen is
werkongeschikt en heeft een
ziekte, maar heeft geen
ziektegevoel
8% van de mensen hebben alles,
dit zijn ernstig zieke mensen
Modellen van ziekte en gezondheid
1. Biomedisch model
• ziekte = een probleem in biologische processen = objectieve waarneming
• basis van de volgende modellen
• Implicatie van het model op visie op
o gezondheid: focus op "absence of disease"
o financiering van westerse gezondheidszorg
• Belang van biomedische model voor vooruitgang in geneeskunde , EBM, ... à
ontstaansgeschiedenis van de medische wetenschap
2. Biopsychosociaal model
Door George Engel USA 1977, internist en psychiater
• Biologische aspecten: genetische en somatische bouw
2
, • Psychologische factoren: mentale gezondheid
en persoonlijkheid
• Sociologische factoren: omgeving
3. Bio-psychosociaal-spiritueel model van ziekte
• Door Sulmasy, 2002 gerontoloog
Sleutelvragen:
• Wat houdt u bezig op dit
moment?
• Wat vindt u belangrijk in uw
leven?
• Wat hoopt u nog te kunnen
realiseren?
• Wie zou u graag bij u hebben?
• Waar had u steun aan in
moeilijke situaties in het
verleden?
àSpiritualiteit omvat verschillende dimensies:
• Existentiële uitdagingen (zoals vragen omtrent identiteit, zin, lijden en dood,
schuld en schaamte, verzoening en vergeving, vrijheid en
verantwoordelijkheid, hoop en wanhoop, liefde en geluk)
• Waarden en grondhoudingen (wat het belangrijkste is voor iemand, zoals de
relatie met zichzelf, familie, vrienden, werk, objecten, natuur, kunst en
cultuur, ethiek en moraal, en het leven zelf)
• Religieuze en levensbeschouwelijke overwegingen en fundamenten
(geloof, overtuigingen en praktijken, de relatie met God of het wezenlijke)
4. Model ‘frailty’
• kwetsbaarheid’, begrip uit de geriatrie
• Frailty is een dynamische staat waarin een persoon verkeert die op 1 of
meerdere domeinen (fysiek, psychosocial, omgeving) functioneel
3
, verlies/uitval ervaart. Frailty wordt veroorzaakt/beïnvloed door uiteenlopende
parameters en leidt tot het risico op nog meer uitval (D-SCOPE 2016)
• Ofwel: de ene 90 jarige is de andere niet
5. Ecologisch model van gezondheid
Ecologisch model van gezondheid
à Iemand van 25 die leeft in armoede heeft op dat moment 18 gezonde levensjaren
minder heeft
à Mensen in armoede worden minder vaak gescreend waardoor ze pas medische hulp
krijgen als ze effectief ziek zijn
Individu (diversiteitskenmerken)
Kenmerken van het individu:
• Biogenetische
• Somatische
• Psychische
• (Sociale)
Diversiteitskenmerken van een individu
• Leeftijd
• Geslacht
• Functiebeperking, genetische eigenschap
• Taal
• Sexuele geaardheid
• (Financiële status)
• (Ras, culturele achtergrond)
• (Leeftijdsbeschouwing/geloof)
Lokale & nationale wetten, beleid, politiek
Relaties tussen organisaties, instituten en informele
netwerken
Werkomgeving, transport, school, diensten
Gezin, werkgroep, vriendschappen, sociale
steun
Biogenetische, psychische, somatische kenm.
4
Module 1: Ziekte en Gezondheid
Definitie gezondheid WHO
àGezondheidsparadox: We zijn heel erg bezig met oud worden, maar we hebben nog
nooit zoveel chronische ziekten gehad. Vroegen stierven mensen meer aan (chronische)
ziektes maar tegenwoordig leven mensen er even lang mee als gezonde mensen.
WHO- 1948: Health is a state of complete physical, mental and social well-being and
not merely the absence of disease or infirmity. Health is a fundamental human right.
à initieel: baanbrekende definitie: heel breed want breeder dan afwezigheid van ziekte,
inclusie van fysisch, mentaal en sociaal welzijn
à nu: over de jaren veel kritiek en toch nooit aangepast (problematisch, toenemende
levensduur)
Probleem:
• Compleet?
o Dreigende medicalisering v maatschappij
o Allen meestal ziek?
o Wat met performante nieuwe screeningsdeterminanten?
• Nieuwe context:
o chronische > acute ziekte
o verbeterde hygiene, voeding, ...
o chronische ziekte = ziek?
§ Quid menselijke capaciteit tot aanpassing?
o Gaat uit van verlies niet van mogelijkheid
§ Vb functionality-capacity versus invalidity-incapacity
• Meetbaar?
Dynamische definitie van gezondheid
Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the
absence of disease or infirmity ...with the ability to adapt and to self manage, to
function... in the physical, mental, social domains of health
à concept ipv definitie: framework (=characterization of a generally agreed direction in
which to look)
1
, Disease (ziekte): pathologisch substraat
à DOCTOR’s view!
Illness (ziektegevoel): klacht à
PATIENT’s view!
Sickness (ziekterol): patiëntenrolà
COMMUNITY’s view
3% van de maatschappij heeft
geen ziekte, maar wel de rest
1% van de mensen is
werkongeschikt en heeft een
ziekte, maar heeft geen
ziektegevoel
8% van de mensen hebben alles,
dit zijn ernstig zieke mensen
Modellen van ziekte en gezondheid
1. Biomedisch model
• ziekte = een probleem in biologische processen = objectieve waarneming
• basis van de volgende modellen
• Implicatie van het model op visie op
o gezondheid: focus op "absence of disease"
o financiering van westerse gezondheidszorg
• Belang van biomedische model voor vooruitgang in geneeskunde , EBM, ... à
ontstaansgeschiedenis van de medische wetenschap
2. Biopsychosociaal model
Door George Engel USA 1977, internist en psychiater
• Biologische aspecten: genetische en somatische bouw
2
, • Psychologische factoren: mentale gezondheid
en persoonlijkheid
• Sociologische factoren: omgeving
3. Bio-psychosociaal-spiritueel model van ziekte
• Door Sulmasy, 2002 gerontoloog
Sleutelvragen:
• Wat houdt u bezig op dit
moment?
• Wat vindt u belangrijk in uw
leven?
• Wat hoopt u nog te kunnen
realiseren?
• Wie zou u graag bij u hebben?
• Waar had u steun aan in
moeilijke situaties in het
verleden?
àSpiritualiteit omvat verschillende dimensies:
• Existentiële uitdagingen (zoals vragen omtrent identiteit, zin, lijden en dood,
schuld en schaamte, verzoening en vergeving, vrijheid en
verantwoordelijkheid, hoop en wanhoop, liefde en geluk)
• Waarden en grondhoudingen (wat het belangrijkste is voor iemand, zoals de
relatie met zichzelf, familie, vrienden, werk, objecten, natuur, kunst en
cultuur, ethiek en moraal, en het leven zelf)
• Religieuze en levensbeschouwelijke overwegingen en fundamenten
(geloof, overtuigingen en praktijken, de relatie met God of het wezenlijke)
4. Model ‘frailty’
• kwetsbaarheid’, begrip uit de geriatrie
• Frailty is een dynamische staat waarin een persoon verkeert die op 1 of
meerdere domeinen (fysiek, psychosocial, omgeving) functioneel
3
, verlies/uitval ervaart. Frailty wordt veroorzaakt/beïnvloed door uiteenlopende
parameters en leidt tot het risico op nog meer uitval (D-SCOPE 2016)
• Ofwel: de ene 90 jarige is de andere niet
5. Ecologisch model van gezondheid
Ecologisch model van gezondheid
à Iemand van 25 die leeft in armoede heeft op dat moment 18 gezonde levensjaren
minder heeft
à Mensen in armoede worden minder vaak gescreend waardoor ze pas medische hulp
krijgen als ze effectief ziek zijn
Individu (diversiteitskenmerken)
Kenmerken van het individu:
• Biogenetische
• Somatische
• Psychische
• (Sociale)
Diversiteitskenmerken van een individu
• Leeftijd
• Geslacht
• Functiebeperking, genetische eigenschap
• Taal
• Sexuele geaardheid
• (Financiële status)
• (Ras, culturele achtergrond)
• (Leeftijdsbeschouwing/geloof)
Lokale & nationale wetten, beleid, politiek
Relaties tussen organisaties, instituten en informele
netwerken
Werkomgeving, transport, school, diensten
Gezin, werkgroep, vriendschappen, sociale
steun
Biogenetische, psychische, somatische kenm.
4
