Inhoudsopgave
Week 1: ondernemingsvormen........................................................................2
Week 2: verhoudingen, besluitvorming en vertegenwoordiging......................21
Arresten........................................................................................................................ 35
Week 3: bestuurdersaansprakelijkheid & enquête- en geschillenprocedure.....36
Arresten........................................................................................................................ 41
Week 4: crediteurenbescherming (kapitaal-/vermogensbescherming).............44
Week 5: personenvennootschappen..............................................................50
Arresten........................................................................................................................ 62
,Week 1: ondernemingsvormen
Het ondernemingsrecht kent drie hoofdthema’s, namelijk (i) juridische organisatie van de
onderneming, (ii) vertegenwoordiging en (iii) verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid.
Dit laatste ook met name bij verstoorde verhoudingen. Daarnaast speelt het
faillissementsrecht ook een belangrijke rol.
Privaatrechtelijke rechtspersonen
Boek 2 BW kent de volgende rechtspersonen:
Vereniging
Coöperatie
Onderlinge waarborgmaatschappij
Naamloze vennootschap (NV)
Besloten vennootschap (BV)
Stichting
Ter onderscheiding van personenvennootschappen (maatschap, vof en cv -
samenwerkingsovereenkomsten, art. 7A:1655 BW) en de eenmanszaak.
Ondernemingen zijn op het behalen van economische voordelen (winst) gericht. De wens
tot winstgerichtheid heeft voor de opzet en inrichting van het ondernemingsrecht een
belangrijk gevolg.
Regeling rechtspersonen
De wettelijke regelingen staan in Boek 2 BW, Handelsregisterwet 2007,
Handelsregisterbesluit 2008 & Wet op de Ondernemingsraden (WOR).
- Boek 2 BW (nv, bv en coöperatie), Boek 7A titel 9 BW (maatschap) en het Wetboek
van Koophandel (vof en cv).
Daarnaast gelden de statuten, dit zijn regels betreffende de interne organisatie,
opgesteld door de rechtspersoon zelf. De statuten worden bij oprichting vormgegeven
met behulp van een notaris, maar gaandeweg kunnen deze worden aangepast.
Rechtspersoonlijkheid
“Een rechtspersoon staat wat het vermogen betreft, met een natuurlijk persoon gelijk,
tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit” – art. 2:5 BW. Oftewel zelfstandig drager van
eigen rechten en plichten.
Rechtspersoon heeft rechtspersoonlijkheid; kan dus zelf eigenaar zijn van bijv. goederen,
kan zelf onrechtmatig handelen, kan zelf overeenkomsten aangaan, kan zelf strafbare
feiten plegen (en kan ook worden vervolgd) en heeft een eigen vermogen afgescheiden
van privévermogens van bestuurders en andere betrokkenen. De leden/aandeelhouders
hebben niet de rechten die aan de rechtspersoon toebehoren en dragen in beginsel niet
de plichten die op de rechtspersoon rusten.
Het bijzondere van de rechtspersoon is dat hij zelf geen fysiek bestaan heeft en toch
rechtssubject is. De rechtspersoon bestaat omdat de wet bestaat dat bepaalt. Voor zijn
handelen is de rechtspersoon steeds afhankelijk van mensen van vlees en bloed. De
rechtspersoon kan slechts in het maatschappelijke leven optreden wanneer andere
personen als vertegenwoordiger voor hem optreden. Rechtspersoon kan zelf dus niet
handelen, daarom heeft elk rechtspersoon een bestuur.
2
,We kennen een gesloten systeem van rechtspersonen, art. 2:1 tot en met 2:3 BW.
In beginsel geldt er geen persoonlijke aansprakelijkheid voor schulden voor de
rechtspersoon, denk hier aan bestuurders/aandeelhouders/leden
vereniging/commissarissen. Schulden die namens de rechtspersoon zijn aangegaan,
kunnen alleen worden verhaald op het afgescheiden vermogen van de rechtspersoon.
Bestuurders, aandeelhouders, leden, werknemers etc. hoeven niet met hun
privévermogen in te staan voor schulden van de rechtspersoon. Op deze
aansprakelijkheid bestaan in sommige gevallen wel uitzonderingen. Wordt later
behandeld.
Verschillende rechtspersonen
Besloten vennootschap
De besloten vennootschap is een veelgebruikte ondernemingsvorm, ingezet voor allerlei
activiteiten. Art. 2:175 BW geeft een omschrijving van de bv. Kenmerkend is dat het een
kapitaalvennootschap is en in een of meer overdraagbare aandelen is verdeeld. De bv is
besloten, dus alle aandelen staan op naam en overdracht kan in beginsel niet vrijelijk
plaatsvinden.
Naamloze vennootschap
Ook een nv is een kapitaalvennootschap. De nv kent een in aandelen verdeeld
maatschappelijk kapitaal (art. 2:64 BW) en wijkt hiermee af van de bv. Voor de bv is het
maatschappelijke kapitaal optioneel en kan bovendien volstaan worden met de uitgifte
van één enkel aandeel.
Het aantal naamloze vennootschappen in Nederland is beperkt. Vooral geschikt voor
grote ondernemingen. Dit hangt samen met de omstandigheid dat grote ondernemingen
voor het aantrekken van vermogen vaak van de diensten van de effectenbeurs Euronext
Amsterdam gebruikmaken. Via deze effectenbeurs kan een nv aandelen verhandelen. Het
verhandelen via Euronext is alleen mogelijk als de desbetreffende nv een beursnotering
heeft. Daarnaast is de nv voor kleine ondernemingen minder aantrekkelijk vanwege het
minimumkapitaal van € 45.000 (art. 2:67 lid 2 BW).
Coöperatie
De coöperatie is een rechtsvorm die gesitueerd kan worden tussen de maatschap en de
vof (personenvennootschappen) en de nv en de bv (rechtspersonen). De coöperatie is
opgezet als vereniging maar wordt in de opzet echter als aparte rechtsvorm beschouwd
en niet als een bijzondere soort van vereniging. Dus geen vereniging!
De meeste artikelen uit Boek 2 BW inzake de vereniging zijn op de coöperatie van
toepassing. Daarnaast bestaan er een paar specifieke bepalingen in art. 2:53-63j BW. Eén
van de belangrijkste bepalingen uit het verenigingsrecht geldt niet voor de coöperatie,
namelijk het verbod tot winstuitkering aan leden (art. 2:26 BW). Een coöperatie mag wel
winst uitkeren (art. 2:53a BW).
De coöperatie dient een overeenkomst te sluiten met de leden (art. 2:53 lid 1 BW). Denk
bijv. aan boeren die aardappels verbouwen en deze laten verwerken door de coöperatie
waarbij zij als lid zijn aangesloten. Het aardappelverwerkingsbedrijf van de coöperatie
wordt ten dienste van de leden uitgeoefend, de coöperatie voorziet in stoffelijke
behoeften van de leden.
3
, De statuten van de coöperatie mogen bepalen dat overeenkomsten als die welke zij met
haar leden sluit, ook met anderen mogen worden aangegaan (lid 3). De overeenkomst
met leden mag niet van ondergeschikte betekenis zijn (lid 4). Als een coöperatie zich niet
aan dit voorschrift houdt kan de rechter op vordering van een belanghebbende of het OM
de coöperatie ontbinden (art. 2:21 lid 3 BW).
Het aansprakelijkheidsregime van de coöperatie is mild en lijkt in de praktijk op die van
de nv en bv. Geen aansprakelijkheid voor schulden jegens derden. Art. 2:55 BW – de
leden van de coöperatie zijn in geval van ontbinding aansprakelijk tegenover de
coöperatie voor haar tekort, maar deze aansprakelijkheid kan geheel of gedeeltelijk
worden weggeschreven in de statuten (art. 2:56 lid 1 BW). Zo’n uitsluiting of beperking
van de aansprakelijkheid heeft alleen effect als de coöperatie de woorden Uitgesloten
Aansprakelijkheid (U.A.) of Beperkte Aansprakelijkheid (B.A.) in haar naam voert. De
afkorting W.A. staat voor Wettelijke Aansprakelijkheid. Zie art. 2:54 BW.
Art. 2:53a BW is een schakelbepaling. Titel 2 is van overeenkomstige toepassing, met
uitzondering van art. 2:26 lid 3 en 2:44 BW – coöperatie mag dus winst verdelen onder
haar leden.
Vereniging
De vereniging kent ten minste twee organen: het bestuur en de algemene
ledenvergadering. Er kan ook een RvC of een RvT worden opgericht (art. 2:47 BW). Leden
hebben stemrecht (art. 2:38 BW), bijvoorbeeld over benoeming en ontslag van
bestuurders (art. 2:37 BW) en statutenwijzigingen (art. 2:42 e.v. BW). De wetgever kent
aan de ledenvergadering een belangrijke rol toe, maar in de praktijk functioneert zo’n
ledenvergadering vaak slecht vanwege geringe belangstelling en aanwezigheid.
De vereniging is minder geschikt als ondernemingsvorm vanwege het verbod van
winstuitkering aan leden, oprichters en personen in de organen (art. 2:26 lid 3 BW). Dit
verbod moet beperkt worden opgevat; gaat echt om uitkering van vermogensrechtelijk
voordeel aan leden. Vereniging mag wel winst maken, maar dit moet gebruikt worden ten
behoeve van het doel dat de vereniging nastreeft. Bestuurders en werknemers mogen
gewoon salaris ontvangen.
Als een vereniging een winstuitkering doet in strijd met het verbod kan de rechtbank de
vereniging ontbinden op verzoek van een belanghebbende of het OM, art. 2:21 lid 3 BW.
De winstuitkering is dan onverschuldigd voldaan en kan worden teruggevorderd.
Vereniging heeft rechtspersoonlijkheid, maar er zijn twee verschillende typen vereniging
te onderscheiden, namelijk formeel en informeel (art. 2:27 en 30 BW). Wanneer de
vereniging is opgericht bij notariële akte gaat het om een formele vereniging. Is dit niet
het geval, dan sprake van een informele vereniging. Dit onderscheid heeft gevolg voor
het aansprakelijkheidsregime. Voor de formele vereniging geldt dat de bestuurders niet
persoonlijk aansprakelijk zijn voor schulden van de vereniging en voor de informele
vereniging geldt dat zij hier wel aansprakelijk voor zijn.
Let op, art. 2:30 is alleen voor de informele vereniging en art. 2:29 is alleen voor de
formele vereniging.
Stichting
4
Week 1: ondernemingsvormen........................................................................2
Week 2: verhoudingen, besluitvorming en vertegenwoordiging......................21
Arresten........................................................................................................................ 35
Week 3: bestuurdersaansprakelijkheid & enquête- en geschillenprocedure.....36
Arresten........................................................................................................................ 41
Week 4: crediteurenbescherming (kapitaal-/vermogensbescherming).............44
Week 5: personenvennootschappen..............................................................50
Arresten........................................................................................................................ 62
,Week 1: ondernemingsvormen
Het ondernemingsrecht kent drie hoofdthema’s, namelijk (i) juridische organisatie van de
onderneming, (ii) vertegenwoordiging en (iii) verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid.
Dit laatste ook met name bij verstoorde verhoudingen. Daarnaast speelt het
faillissementsrecht ook een belangrijke rol.
Privaatrechtelijke rechtspersonen
Boek 2 BW kent de volgende rechtspersonen:
Vereniging
Coöperatie
Onderlinge waarborgmaatschappij
Naamloze vennootschap (NV)
Besloten vennootschap (BV)
Stichting
Ter onderscheiding van personenvennootschappen (maatschap, vof en cv -
samenwerkingsovereenkomsten, art. 7A:1655 BW) en de eenmanszaak.
Ondernemingen zijn op het behalen van economische voordelen (winst) gericht. De wens
tot winstgerichtheid heeft voor de opzet en inrichting van het ondernemingsrecht een
belangrijk gevolg.
Regeling rechtspersonen
De wettelijke regelingen staan in Boek 2 BW, Handelsregisterwet 2007,
Handelsregisterbesluit 2008 & Wet op de Ondernemingsraden (WOR).
- Boek 2 BW (nv, bv en coöperatie), Boek 7A titel 9 BW (maatschap) en het Wetboek
van Koophandel (vof en cv).
Daarnaast gelden de statuten, dit zijn regels betreffende de interne organisatie,
opgesteld door de rechtspersoon zelf. De statuten worden bij oprichting vormgegeven
met behulp van een notaris, maar gaandeweg kunnen deze worden aangepast.
Rechtspersoonlijkheid
“Een rechtspersoon staat wat het vermogen betreft, met een natuurlijk persoon gelijk,
tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit” – art. 2:5 BW. Oftewel zelfstandig drager van
eigen rechten en plichten.
Rechtspersoon heeft rechtspersoonlijkheid; kan dus zelf eigenaar zijn van bijv. goederen,
kan zelf onrechtmatig handelen, kan zelf overeenkomsten aangaan, kan zelf strafbare
feiten plegen (en kan ook worden vervolgd) en heeft een eigen vermogen afgescheiden
van privévermogens van bestuurders en andere betrokkenen. De leden/aandeelhouders
hebben niet de rechten die aan de rechtspersoon toebehoren en dragen in beginsel niet
de plichten die op de rechtspersoon rusten.
Het bijzondere van de rechtspersoon is dat hij zelf geen fysiek bestaan heeft en toch
rechtssubject is. De rechtspersoon bestaat omdat de wet bestaat dat bepaalt. Voor zijn
handelen is de rechtspersoon steeds afhankelijk van mensen van vlees en bloed. De
rechtspersoon kan slechts in het maatschappelijke leven optreden wanneer andere
personen als vertegenwoordiger voor hem optreden. Rechtspersoon kan zelf dus niet
handelen, daarom heeft elk rechtspersoon een bestuur.
2
,We kennen een gesloten systeem van rechtspersonen, art. 2:1 tot en met 2:3 BW.
In beginsel geldt er geen persoonlijke aansprakelijkheid voor schulden voor de
rechtspersoon, denk hier aan bestuurders/aandeelhouders/leden
vereniging/commissarissen. Schulden die namens de rechtspersoon zijn aangegaan,
kunnen alleen worden verhaald op het afgescheiden vermogen van de rechtspersoon.
Bestuurders, aandeelhouders, leden, werknemers etc. hoeven niet met hun
privévermogen in te staan voor schulden van de rechtspersoon. Op deze
aansprakelijkheid bestaan in sommige gevallen wel uitzonderingen. Wordt later
behandeld.
Verschillende rechtspersonen
Besloten vennootschap
De besloten vennootschap is een veelgebruikte ondernemingsvorm, ingezet voor allerlei
activiteiten. Art. 2:175 BW geeft een omschrijving van de bv. Kenmerkend is dat het een
kapitaalvennootschap is en in een of meer overdraagbare aandelen is verdeeld. De bv is
besloten, dus alle aandelen staan op naam en overdracht kan in beginsel niet vrijelijk
plaatsvinden.
Naamloze vennootschap
Ook een nv is een kapitaalvennootschap. De nv kent een in aandelen verdeeld
maatschappelijk kapitaal (art. 2:64 BW) en wijkt hiermee af van de bv. Voor de bv is het
maatschappelijke kapitaal optioneel en kan bovendien volstaan worden met de uitgifte
van één enkel aandeel.
Het aantal naamloze vennootschappen in Nederland is beperkt. Vooral geschikt voor
grote ondernemingen. Dit hangt samen met de omstandigheid dat grote ondernemingen
voor het aantrekken van vermogen vaak van de diensten van de effectenbeurs Euronext
Amsterdam gebruikmaken. Via deze effectenbeurs kan een nv aandelen verhandelen. Het
verhandelen via Euronext is alleen mogelijk als de desbetreffende nv een beursnotering
heeft. Daarnaast is de nv voor kleine ondernemingen minder aantrekkelijk vanwege het
minimumkapitaal van € 45.000 (art. 2:67 lid 2 BW).
Coöperatie
De coöperatie is een rechtsvorm die gesitueerd kan worden tussen de maatschap en de
vof (personenvennootschappen) en de nv en de bv (rechtspersonen). De coöperatie is
opgezet als vereniging maar wordt in de opzet echter als aparte rechtsvorm beschouwd
en niet als een bijzondere soort van vereniging. Dus geen vereniging!
De meeste artikelen uit Boek 2 BW inzake de vereniging zijn op de coöperatie van
toepassing. Daarnaast bestaan er een paar specifieke bepalingen in art. 2:53-63j BW. Eén
van de belangrijkste bepalingen uit het verenigingsrecht geldt niet voor de coöperatie,
namelijk het verbod tot winstuitkering aan leden (art. 2:26 BW). Een coöperatie mag wel
winst uitkeren (art. 2:53a BW).
De coöperatie dient een overeenkomst te sluiten met de leden (art. 2:53 lid 1 BW). Denk
bijv. aan boeren die aardappels verbouwen en deze laten verwerken door de coöperatie
waarbij zij als lid zijn aangesloten. Het aardappelverwerkingsbedrijf van de coöperatie
wordt ten dienste van de leden uitgeoefend, de coöperatie voorziet in stoffelijke
behoeften van de leden.
3
, De statuten van de coöperatie mogen bepalen dat overeenkomsten als die welke zij met
haar leden sluit, ook met anderen mogen worden aangegaan (lid 3). De overeenkomst
met leden mag niet van ondergeschikte betekenis zijn (lid 4). Als een coöperatie zich niet
aan dit voorschrift houdt kan de rechter op vordering van een belanghebbende of het OM
de coöperatie ontbinden (art. 2:21 lid 3 BW).
Het aansprakelijkheidsregime van de coöperatie is mild en lijkt in de praktijk op die van
de nv en bv. Geen aansprakelijkheid voor schulden jegens derden. Art. 2:55 BW – de
leden van de coöperatie zijn in geval van ontbinding aansprakelijk tegenover de
coöperatie voor haar tekort, maar deze aansprakelijkheid kan geheel of gedeeltelijk
worden weggeschreven in de statuten (art. 2:56 lid 1 BW). Zo’n uitsluiting of beperking
van de aansprakelijkheid heeft alleen effect als de coöperatie de woorden Uitgesloten
Aansprakelijkheid (U.A.) of Beperkte Aansprakelijkheid (B.A.) in haar naam voert. De
afkorting W.A. staat voor Wettelijke Aansprakelijkheid. Zie art. 2:54 BW.
Art. 2:53a BW is een schakelbepaling. Titel 2 is van overeenkomstige toepassing, met
uitzondering van art. 2:26 lid 3 en 2:44 BW – coöperatie mag dus winst verdelen onder
haar leden.
Vereniging
De vereniging kent ten minste twee organen: het bestuur en de algemene
ledenvergadering. Er kan ook een RvC of een RvT worden opgericht (art. 2:47 BW). Leden
hebben stemrecht (art. 2:38 BW), bijvoorbeeld over benoeming en ontslag van
bestuurders (art. 2:37 BW) en statutenwijzigingen (art. 2:42 e.v. BW). De wetgever kent
aan de ledenvergadering een belangrijke rol toe, maar in de praktijk functioneert zo’n
ledenvergadering vaak slecht vanwege geringe belangstelling en aanwezigheid.
De vereniging is minder geschikt als ondernemingsvorm vanwege het verbod van
winstuitkering aan leden, oprichters en personen in de organen (art. 2:26 lid 3 BW). Dit
verbod moet beperkt worden opgevat; gaat echt om uitkering van vermogensrechtelijk
voordeel aan leden. Vereniging mag wel winst maken, maar dit moet gebruikt worden ten
behoeve van het doel dat de vereniging nastreeft. Bestuurders en werknemers mogen
gewoon salaris ontvangen.
Als een vereniging een winstuitkering doet in strijd met het verbod kan de rechtbank de
vereniging ontbinden op verzoek van een belanghebbende of het OM, art. 2:21 lid 3 BW.
De winstuitkering is dan onverschuldigd voldaan en kan worden teruggevorderd.
Vereniging heeft rechtspersoonlijkheid, maar er zijn twee verschillende typen vereniging
te onderscheiden, namelijk formeel en informeel (art. 2:27 en 30 BW). Wanneer de
vereniging is opgericht bij notariële akte gaat het om een formele vereniging. Is dit niet
het geval, dan sprake van een informele vereniging. Dit onderscheid heeft gevolg voor
het aansprakelijkheidsregime. Voor de formele vereniging geldt dat de bestuurders niet
persoonlijk aansprakelijk zijn voor schulden van de vereniging en voor de informele
vereniging geldt dat zij hier wel aansprakelijk voor zijn.
Let op, art. 2:30 is alleen voor de informele vereniging en art. 2:29 is alleen voor de
formele vereniging.
Stichting
4
