College 1 – Basis van de therapeutische relatie
Experience is the best teacher
Je blijft leren
Zelfactualisatie; uniek eigen pad naar optimaal bestaan
Eigen verantwoordelijkheid
Emoties zijn nuttig en noodzakelijk voor groei
‘It’s choice, not chance, that determines your destiny’
Interne wereld
Therapeutische alliantie
De term (therapeutische/werk) alliantie verwijst naar een holistisch
beeld/het geheel van samenwerkingsaspecten in de therapeut - client
relatie
o Er zitten dus een aantal onderdelen in deze relatie
Vanuit verschillende psychotherapeutische stromingen (psychodynamisch,
client-centered etc.) wordt het belang erkend van een goede
therapeutische alliantie / relatie
Een van de eerste vooraanstaande therapeuten die het belang van de TA
beschreef was Freud:
o ‘ . . . even the most brilliant results were liable to be suddenly wiped
away if my personal relation with the patient was disturbed. . . . the
personal emotional relation between doctor and client was after all
stronger than the whole cathartic process’ (Freud,1927/1961)
Pantheoretische factoren zijn verantwoordelijk voor een significant deel
van de effectiviteit van verschillende therapeutische behandelingen
o ER zijn een aantal factoren die overstijgend zijn aan de stroming van
waaruit jij werkt. Deze zijn voor een groot deel van de effectiviteit
van de behandeling hetzelfde
Een effectieve therapeutische alliantie is een belangrijke factor in
behandeleffectiviteit
Diverse meta-analyses concluderen dat goede TA behandeluitkomst
positief beïnvloedt
Alliance-outcome correlatie: r = .278 (equivalent to d = .579) →
medium/groot effect!
, Meest robuuste predictor van behandelsucces!
3 onderdelen
o Bordin onderscheidt drie processen binnen therapeutische alliantie:
onderlinge overeenstemming tussen patiënt en therapeut wat
betreft
Empathie en echtheid
o Meta-analyse Nienhuis et al, 2016 onderzoek naar TA in relatie tot
empathie en echtheid
40 studies rapporteerden alliantie/empathie relaties
8 studies rapporteerden alliantie/echtheid relaties
5 studies rapporteerden beiden
o Resultaten:
TA significant gerelateerd aan perceptie van empathie van
therapeut (mean r = 0.50 (95% CI =0.42, 0.57)
Als de cliënt denkt dat de therapeut niet goed aansluit
en niet empathisch is, heb je wel degelijk een slechte
TA
TA significantie gerelateerd aan perceptie van echtheid van
de therapeut (mean r = 0.59 (95% CI= 0.45, 0.71)
o Conclusie: TA perceptie van de client van de echtheid en empathie
van de therapeut
Therapeutisch luisteren
o Therapeutisch luisteren dwingt cliënten om zich op hun specifieke
situatie te focussen en op de manier waarop zij die (hebben) ervaren
o … en is een randvoorwaarde voor het hogere doel van een
empathische en diepgaande persoonlijke connectie (TA creëren)
Reflecteren
= de poging van de therapeut om met de cliënt te communiceren dat hij
zijn best doet om de cliënt te begrijpen en wellicht daadwerkelijk begrijpt
Verbaal – toon, volume, reflectieve uitspraken
Non-verbaal – lichaamshouding, gezichtsuitdrukking
Match & mirror – aansluiten bij en spiegelen van wat ze ervaren en voelen
Do’s Don’ts
, Typen reflecties
o Inhoud (parafraseren)
o Gevoel (iemand klinkt paniekerig of verward)
o Betekenis (academisch presteren paste altijd bij jou)
o Thema’s samenvatten (thema’s zoeken in meerdere aspecten)
Empathie (= invoelen)
Inlevingsvermogen, het vermogen om zich in te leven in de situatie en
gevoelens van anderen. Zich kunnen verplaatsen in anderen draagt bij aan
het kunnen begrijpen van emoties van anderen en aan communicatie
Intens voelen wat een andere persoon voelt op een specifiek moment in de
unieke levenservaring van die persoon
De persoon begrijpen door middel van het meevoelen op dit moment (in
plaats van proberen te begrijpen hoe het voor jou zou voelen als jij die
ervaring zou meemaken)
Nooit verliezen van het ‘alsof’. Je moet laten merken dat je het begrijpt,
zonder dat je deze emoties ook echt voelt
o Iemand voelt zich bijv. aangetrokken tot minderjarige kinderen en
zegt dat hij een connectie voelt met zijn kleine buurmeisje. Dan
moet je dus niet zeggen “ik voel hetzelfde”. Zeg “ik begrijp dat je
dan een soort van rust over je heen krijgt”. Je moet het zelf dus niet
ervaren.
‘The therapist senses accurately the feelings and personal meanings that
the client is experiencing, and communicates this understanding to the
client’ (Rogers, 1980)
Empathie is een belangrijk element van elke therapeutische relatie
Kernelement voor een succesvolle outcome in CGT
Empathie is een essentieel element in DGT
Andere professies; onderwijs, medische zorg, management
Wat is het niet
o Een denkproces
Denken haalt je weg bij je gevoel
o Sympathie
Sympathie is wat we voor anderen voelen, in plaats van wat
we met anderen mee voelen
Sympathie is meer het beter maken van een negatieve
situatie
o Jezelf verliezen en een spiegel zijn voor anderen
Het mooie ervan is dat je jezelf blijft, terwijl je deelgenoot
wordt gemaakt in de ervaring van de ander
Therapeutisch luisteren: empathie
o Empathie is wat therapeutisch luisteren waardevol maakt. Empathie
zorgt ervoor dat therapeutisch luisteren méér is dan woorden en
parafraseren. Reflectief luisteren zonder empathie is een parodie op
hulpverlening. Het lijkt mogelijk uiterlijk op hulpverlening maar het
ís géén hulpverlening. Therapeutisch luisteren is pas waardevol als
je empathie toevoegt.
Waarom is empathie zo van belang?
o Mensen zijn bang voor (deel van) eigen binnenwereld
o Jij (therapeut) bent een zelfverzekerde metgezel voor de ander in
zijn/haar binnenwereld
, o Door er voor de ander te zijn, geeft dat de ander de kracht om de
eigen schaduwkant te exploreren
o Pas als er meer inzicht is in eigen binnenwereld en bewustzijn van
emoties, lukt het mensen om in beweging te komen
Wat staat empathie in de weg bij de therapeut
o Gewend geraakt aan
Rationaliseren, redeneren overheerst emoties en empathie
o Angst voor gevoelens / emoties
De mythe dat emoties een teken van zwakte zijn
o Onterecht toegeschreven verantwoordelijkheid
Het is niet de taak van de therapeut om de gevoelens ‘weg te
maken’
Probeer niet de ander ‘een goed gevoel’ te geven
o Loslaten van controle
Dit is voor een therapeut – en voor iedereen - lastig!
Wat blokkeert empathie bij de ontvanger
Hoofdstuk 2 – Therapeutisch luisteren
Aspecten van therapeutisch luisteren
Volledige focus op de cliënt
o Actief luisteren zonder meteen oplossingen aan te dragen
Het belang van reflecteren en samenvatten
o De cliënt in eigen woorden teruggeven om begrip te tonen
o Niet alleen in woorden, maar emoties en thema’s herkennen
o Confronteren
Lichaamstaal en non-verbale signalen
o Open houding, oogcontact, knikken
o Vermijden van afleidende gebaren of gesloten lichaamstaal
Luistervaardigheden oefenen
o Feedback vragen om luisterkwaliteit te verbeteren
Veelvoorkomende valkuilen
o Invullen van de boodschap van cliënt
o Overdreven empathie tonen zonder echte betrokkenheid
o Direct advies geven zonder voldoende begrip te tonen
o Te veel stiltes laten vallen
Praktische technieken om beter te luisteren
Parafraseren = kort samenvatten wat de cliënt zegt zonder te
interpreteren
Emoties benoemen
Hoofdstuk 3 - Empathie
Verschillende vormen empathie
Cognitieve empathie = vermogen om de gedachten en perspectieven van
cliënt te begrijpen
o “je hebt het gevoel dat je je alleen moet zien te redden”
Experience is the best teacher
Je blijft leren
Zelfactualisatie; uniek eigen pad naar optimaal bestaan
Eigen verantwoordelijkheid
Emoties zijn nuttig en noodzakelijk voor groei
‘It’s choice, not chance, that determines your destiny’
Interne wereld
Therapeutische alliantie
De term (therapeutische/werk) alliantie verwijst naar een holistisch
beeld/het geheel van samenwerkingsaspecten in de therapeut - client
relatie
o Er zitten dus een aantal onderdelen in deze relatie
Vanuit verschillende psychotherapeutische stromingen (psychodynamisch,
client-centered etc.) wordt het belang erkend van een goede
therapeutische alliantie / relatie
Een van de eerste vooraanstaande therapeuten die het belang van de TA
beschreef was Freud:
o ‘ . . . even the most brilliant results were liable to be suddenly wiped
away if my personal relation with the patient was disturbed. . . . the
personal emotional relation between doctor and client was after all
stronger than the whole cathartic process’ (Freud,1927/1961)
Pantheoretische factoren zijn verantwoordelijk voor een significant deel
van de effectiviteit van verschillende therapeutische behandelingen
o ER zijn een aantal factoren die overstijgend zijn aan de stroming van
waaruit jij werkt. Deze zijn voor een groot deel van de effectiviteit
van de behandeling hetzelfde
Een effectieve therapeutische alliantie is een belangrijke factor in
behandeleffectiviteit
Diverse meta-analyses concluderen dat goede TA behandeluitkomst
positief beïnvloedt
Alliance-outcome correlatie: r = .278 (equivalent to d = .579) →
medium/groot effect!
, Meest robuuste predictor van behandelsucces!
3 onderdelen
o Bordin onderscheidt drie processen binnen therapeutische alliantie:
onderlinge overeenstemming tussen patiënt en therapeut wat
betreft
Empathie en echtheid
o Meta-analyse Nienhuis et al, 2016 onderzoek naar TA in relatie tot
empathie en echtheid
40 studies rapporteerden alliantie/empathie relaties
8 studies rapporteerden alliantie/echtheid relaties
5 studies rapporteerden beiden
o Resultaten:
TA significant gerelateerd aan perceptie van empathie van
therapeut (mean r = 0.50 (95% CI =0.42, 0.57)
Als de cliënt denkt dat de therapeut niet goed aansluit
en niet empathisch is, heb je wel degelijk een slechte
TA
TA significantie gerelateerd aan perceptie van echtheid van
de therapeut (mean r = 0.59 (95% CI= 0.45, 0.71)
o Conclusie: TA perceptie van de client van de echtheid en empathie
van de therapeut
Therapeutisch luisteren
o Therapeutisch luisteren dwingt cliënten om zich op hun specifieke
situatie te focussen en op de manier waarop zij die (hebben) ervaren
o … en is een randvoorwaarde voor het hogere doel van een
empathische en diepgaande persoonlijke connectie (TA creëren)
Reflecteren
= de poging van de therapeut om met de cliënt te communiceren dat hij
zijn best doet om de cliënt te begrijpen en wellicht daadwerkelijk begrijpt
Verbaal – toon, volume, reflectieve uitspraken
Non-verbaal – lichaamshouding, gezichtsuitdrukking
Match & mirror – aansluiten bij en spiegelen van wat ze ervaren en voelen
Do’s Don’ts
, Typen reflecties
o Inhoud (parafraseren)
o Gevoel (iemand klinkt paniekerig of verward)
o Betekenis (academisch presteren paste altijd bij jou)
o Thema’s samenvatten (thema’s zoeken in meerdere aspecten)
Empathie (= invoelen)
Inlevingsvermogen, het vermogen om zich in te leven in de situatie en
gevoelens van anderen. Zich kunnen verplaatsen in anderen draagt bij aan
het kunnen begrijpen van emoties van anderen en aan communicatie
Intens voelen wat een andere persoon voelt op een specifiek moment in de
unieke levenservaring van die persoon
De persoon begrijpen door middel van het meevoelen op dit moment (in
plaats van proberen te begrijpen hoe het voor jou zou voelen als jij die
ervaring zou meemaken)
Nooit verliezen van het ‘alsof’. Je moet laten merken dat je het begrijpt,
zonder dat je deze emoties ook echt voelt
o Iemand voelt zich bijv. aangetrokken tot minderjarige kinderen en
zegt dat hij een connectie voelt met zijn kleine buurmeisje. Dan
moet je dus niet zeggen “ik voel hetzelfde”. Zeg “ik begrijp dat je
dan een soort van rust over je heen krijgt”. Je moet het zelf dus niet
ervaren.
‘The therapist senses accurately the feelings and personal meanings that
the client is experiencing, and communicates this understanding to the
client’ (Rogers, 1980)
Empathie is een belangrijk element van elke therapeutische relatie
Kernelement voor een succesvolle outcome in CGT
Empathie is een essentieel element in DGT
Andere professies; onderwijs, medische zorg, management
Wat is het niet
o Een denkproces
Denken haalt je weg bij je gevoel
o Sympathie
Sympathie is wat we voor anderen voelen, in plaats van wat
we met anderen mee voelen
Sympathie is meer het beter maken van een negatieve
situatie
o Jezelf verliezen en een spiegel zijn voor anderen
Het mooie ervan is dat je jezelf blijft, terwijl je deelgenoot
wordt gemaakt in de ervaring van de ander
Therapeutisch luisteren: empathie
o Empathie is wat therapeutisch luisteren waardevol maakt. Empathie
zorgt ervoor dat therapeutisch luisteren méér is dan woorden en
parafraseren. Reflectief luisteren zonder empathie is een parodie op
hulpverlening. Het lijkt mogelijk uiterlijk op hulpverlening maar het
ís géén hulpverlening. Therapeutisch luisteren is pas waardevol als
je empathie toevoegt.
Waarom is empathie zo van belang?
o Mensen zijn bang voor (deel van) eigen binnenwereld
o Jij (therapeut) bent een zelfverzekerde metgezel voor de ander in
zijn/haar binnenwereld
, o Door er voor de ander te zijn, geeft dat de ander de kracht om de
eigen schaduwkant te exploreren
o Pas als er meer inzicht is in eigen binnenwereld en bewustzijn van
emoties, lukt het mensen om in beweging te komen
Wat staat empathie in de weg bij de therapeut
o Gewend geraakt aan
Rationaliseren, redeneren overheerst emoties en empathie
o Angst voor gevoelens / emoties
De mythe dat emoties een teken van zwakte zijn
o Onterecht toegeschreven verantwoordelijkheid
Het is niet de taak van de therapeut om de gevoelens ‘weg te
maken’
Probeer niet de ander ‘een goed gevoel’ te geven
o Loslaten van controle
Dit is voor een therapeut – en voor iedereen - lastig!
Wat blokkeert empathie bij de ontvanger
Hoofdstuk 2 – Therapeutisch luisteren
Aspecten van therapeutisch luisteren
Volledige focus op de cliënt
o Actief luisteren zonder meteen oplossingen aan te dragen
Het belang van reflecteren en samenvatten
o De cliënt in eigen woorden teruggeven om begrip te tonen
o Niet alleen in woorden, maar emoties en thema’s herkennen
o Confronteren
Lichaamstaal en non-verbale signalen
o Open houding, oogcontact, knikken
o Vermijden van afleidende gebaren of gesloten lichaamstaal
Luistervaardigheden oefenen
o Feedback vragen om luisterkwaliteit te verbeteren
Veelvoorkomende valkuilen
o Invullen van de boodschap van cliënt
o Overdreven empathie tonen zonder echte betrokkenheid
o Direct advies geven zonder voldoende begrip te tonen
o Te veel stiltes laten vallen
Praktische technieken om beter te luisteren
Parafraseren = kort samenvatten wat de cliënt zegt zonder te
interpreteren
Emoties benoemen
Hoofdstuk 3 - Empathie
Verschillende vormen empathie
Cognitieve empathie = vermogen om de gedachten en perspectieven van
cliënt te begrijpen
o “je hebt het gevoel dat je je alleen moet zien te redden”
