Samenvatting Sociale medische wetenschappen Kris
Leerdoelen:
Week 1: Inleiding in de Sociaal Medische Wetenschappen
Na afloop van deze bijeenkomst kun je:
1. De disciplines binnen de sociaal-medische wetenschappen omschrijven:
o Biomedische geneeskunde: Richt zich op de biologische en fysiologische
processen die betrokken zijn bij ziekte en gezondheid. Het omvat onder andere
pathologie, genetica en farmacologie.
o Epidemiologie: Bestudeert de verspreiding en determinanten van
gezondheidsproblemen binnen populaties en gebruikt statistische methoden om
trends en risicofactoren te analyseren.
o Demografie: Onderzoekt bevolkingsstructuren en -ontwikkelingen, zoals
geboortecijfers, sterftecijfers en migratie, en hun impact op de volksgezondheid.
o (Medische) Sociologie: Bestudeert de sociale determinanten van gezondheid,
zoals socio-economische status, cultuur en gezondheidszorgsystemen.
o Gezondheidspsychologie: Onderzoekt psychologische processen die van
invloed zijn op gezondheidsgedrag, ziektebeleving en therapietrouw.
2. Een definitie geven van het vak Sociaal Medische Wetenschappen:
o Sociaal Medische Wetenschappen is een interdisciplinair vakgebied dat zich
richt op de wisselwerking tussen sociale, medische, psychologische en
demografische factoren die de gezondheid van individuen en populaties
beïnvloeden.
3. Verschillende definities geven van ziekte en gezondheid:
o WHO-definitie (1948): "Gezondheid is een toestand van volledig fysiek, mentaal
en sociaal welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebrek."
o Biomedische definitie: Gezondheid is de afwezigheid van ziekte of lichamelijke
afwijkingen.
o Functionele definitie: Gezondheid wordt gezien als het vermogen om normale
sociale en biologische functies uit te voeren.
o Dynamische definitie (Huber, 2011): Gezondheid is het vermogen van een
individu om zich aan te passen en zelfregie te voeren in het licht van fysieke,
emotionele en sociale uitdagingen.
4. Het spanningsveld tussen ziekte en gezondheid beschrijven:
o Er is geen duidelijke grens tussen gezond en ziek; mensen kunnen zich ziek
voelen zonder medische diagnose en vice versa.
o Het concept ‘ziekte’ is deels subjectief (ervaren klachten) en deels objectief
(meetbare afwijkingen).
o De perceptie van gezondheid en ziekte wordt beïnvloed door culturele, sociale
en economische factoren.
Week 2: Epidemiologie en Gezondheidsmaten
Na afloop van de kennisclips kunnen jullie:
1. De discipline epidemiologie omschrijven:
o Epidemiologie is de studie van de verspreiding en determinanten van ziekten en
gezondheidsgerelateerde gebeurtenissen binnen populaties.
o Het doel is om risicofactoren en beschermende factoren te identificeren en
interventies te ontwikkelen ter bevordering van de volksgezondheid.
2. Gezondheidsmaten toelichten:
o Objectieve gezondheidsmaten:
▪ Levensverwachting
, ▪ Sterftecijfers (mortaliteit)
▪ Ziektecijfers (morbiditeit)
o Subjectieve gezondheidsmaten:
▪ Zelfgerapporteerde gezondheid
▪ Kwaliteit van leven
o Samengestelde gezondheidsmaten:
▪ Disability-Adjusted Life Years (DALY’s)
▪ Quality-Adjusted Life Years (QALY’s)
3. Voor- en nadelen van verschillende gezondheidsmaten beschrijven:
o Objectieve maten zijn vaak betrouwbaar en vergelijkbaar, maar geven geen
inzicht in de ervaren gezondheid.
o Subjectieve maten zijn relevant voor het individu, maar gevoelig voor sociale en
culturele verschillen.
o Samengestelde maten bieden een bredere kijk op de volksgezondheid, maar zijn
complex om te berekenen en te interpreteren.
4. Gezondheidsmaten in relatie tot de WHO-definitie van gezondheid:
o Veel gezondheidsmaten richten zich op het ontbreken van ziekte en meten niet
het ‘volledige welzijn’ zoals de WHO-definitie suggereert.
o Nieuwe benaderingen, zoals positieve gezondheid, proberen hier een oplossing
voor te bieden.
Week 3: Stress en Coping
Na afloop van de kennisclips kunnen jullie:
1. Theoretische concepten uitleggen:
o Stress: Een fysiologische en psychologische reactie op een bedreigende
situatie.
o Stressor: Een externe of interne factor die stress veroorzaakt.
o Stressreactie: De manier waarop het lichaam en de geest reageren op een
stressor.
o Sociale steun: Hulp en ondersteuning van anderen, wat stress kan verminderen.
o Coping: Strategieën om stress te beheersen.
o Ziektepercepties: Hoe een individu ziekte waarneemt en interpreteert.
2. Stress-coping model en Common Sense Model of Self-Regulation gebruiken:
o Het stress-coping model van Lazarus beschrijft hoe mensen omgaan met stress
via probleemgerichte of emotiegerichte coping.
o Het Common Sense Model of Self-Regulation legt uit hoe mensen ziekte
waarnemen en hierop reageren.
Week 4: Arts-Patiënt Relatie
Na afloop van de kennisclips kunnen jullie:
1. Machtsbronnen van artsen en patiënten omschrijven:
o Kennis en expertise (arts)
o Toegang tot informatie (arts en patiënt)
o Sociale en juridische ondersteuning (patiënt)
2. Verschillende modellen van arts-patiënt relaties toelichten:
o Paternalistisch model
o Consumentenmodel
o Samenwerkingsmodel
3. Dimensies van patiëntgerichtheid omschrijven:
o Empathie
o Gedeelde besluitvorming
o Respect voor autonomie
, 4. Spanningsveld tussen patiëntgerichte zorg en evidence-based zorg:
o Patiëntgerichte zorg richt zich op individuele behoeften en voorkeuren.
o Evidence-based zorg baseert zich op wetenschappelijke richtlijnen en
standaardbehandelingen.
Week 5: Gedrag en Gezondheid
Na afloop van de kennisclips kunnen jullie:
1. Determinanten van gezondheid benoemen:
o Biologische factoren (genetica, leeftijd)
o Gedrag (voeding, beweging, roken)
o Sociale factoren (opleiding, inkomen)
o Omgevingsfactoren (luchtvervuiling, werkplek)
2. Gezondheidsgedrag definiëren en relateren aan preventie:
o Gezondheidsgedrag: Gedrag dat de gezondheid beïnvloedt, positief of negatief.
o Preventie:
▪ Primair: Voorkomen van ziekte (vaccinatie, gezonde leefstijl)
▪ Secundair: Vroege opsporing van ziekte (bevolkingsonderzoek)
▪ Tertiair: Beperken van schade bij bestaande ziekte (revalidatie)
3. Gezondheidsgedrag verklaren en voorspellen:
o Health Belief Model
o Theory of Planned Behavior
o Transtheoretisch model
4. Toepassing van modellen in interventies:
o Stimuleren van vaccinatieacceptatie
o Stoppen-met-roken campagnes
o Bevordering van fysieke activiteit
KENNISCLIPS
Kennisclip 1:
Epi (over), demos (volk) = wetenschappelijke studie van het voorkomen en de verspreiding van
ziekten en aandoeningen over populaties
Deelgebied: beschrijven van gezondheid van populatie gaan we het over hebben!
Sterftecijfers:
• absoluut sterftecijfer = simpelweg het aantal overledenen weer. Kan bekeken worden
per ziekte of in het algemeen. Stijgende lijn (maar de bevolking in NL is gegroeid). Dit
maakt het absolute sterftecijfer maar beperkt informatief (houdt geen rekening met groei
bevolking)
• bruto sterftecijfer = dit zegt al wat meer over de ontwikkeling, houdt rekening met de
omvang van de populatie. Meestal uitgedrukt in overledenen per 1000 inwoners
(vanwege kleine waarde). Gecorrigeerd met omvang bevolking. (kleinere stijging in bruto
sterftecijfer t.o.v. 1950).
• gestandaardiseerd sterftecijfers = ook de samenstelling van de bevolking veranderd
(vergrijzing) dit heeft invloed op sterfte. Per leeftijdsgroep het bruto sterftecijfer te
berekenen. Per subgroep in de bevolking. Rekening gehouden met kenmerken zoals
geslacht.
- In NL sterfte afgenomen als we met de vergrijzing rekening houden
- In 1990 in NL bruto en gestandaardiseerd sterftecijfer gelijk. Maar daarna bruto wat
gestegen en gestandaardiseerd wat gedaald.
Leerdoelen:
Week 1: Inleiding in de Sociaal Medische Wetenschappen
Na afloop van deze bijeenkomst kun je:
1. De disciplines binnen de sociaal-medische wetenschappen omschrijven:
o Biomedische geneeskunde: Richt zich op de biologische en fysiologische
processen die betrokken zijn bij ziekte en gezondheid. Het omvat onder andere
pathologie, genetica en farmacologie.
o Epidemiologie: Bestudeert de verspreiding en determinanten van
gezondheidsproblemen binnen populaties en gebruikt statistische methoden om
trends en risicofactoren te analyseren.
o Demografie: Onderzoekt bevolkingsstructuren en -ontwikkelingen, zoals
geboortecijfers, sterftecijfers en migratie, en hun impact op de volksgezondheid.
o (Medische) Sociologie: Bestudeert de sociale determinanten van gezondheid,
zoals socio-economische status, cultuur en gezondheidszorgsystemen.
o Gezondheidspsychologie: Onderzoekt psychologische processen die van
invloed zijn op gezondheidsgedrag, ziektebeleving en therapietrouw.
2. Een definitie geven van het vak Sociaal Medische Wetenschappen:
o Sociaal Medische Wetenschappen is een interdisciplinair vakgebied dat zich
richt op de wisselwerking tussen sociale, medische, psychologische en
demografische factoren die de gezondheid van individuen en populaties
beïnvloeden.
3. Verschillende definities geven van ziekte en gezondheid:
o WHO-definitie (1948): "Gezondheid is een toestand van volledig fysiek, mentaal
en sociaal welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebrek."
o Biomedische definitie: Gezondheid is de afwezigheid van ziekte of lichamelijke
afwijkingen.
o Functionele definitie: Gezondheid wordt gezien als het vermogen om normale
sociale en biologische functies uit te voeren.
o Dynamische definitie (Huber, 2011): Gezondheid is het vermogen van een
individu om zich aan te passen en zelfregie te voeren in het licht van fysieke,
emotionele en sociale uitdagingen.
4. Het spanningsveld tussen ziekte en gezondheid beschrijven:
o Er is geen duidelijke grens tussen gezond en ziek; mensen kunnen zich ziek
voelen zonder medische diagnose en vice versa.
o Het concept ‘ziekte’ is deels subjectief (ervaren klachten) en deels objectief
(meetbare afwijkingen).
o De perceptie van gezondheid en ziekte wordt beïnvloed door culturele, sociale
en economische factoren.
Week 2: Epidemiologie en Gezondheidsmaten
Na afloop van de kennisclips kunnen jullie:
1. De discipline epidemiologie omschrijven:
o Epidemiologie is de studie van de verspreiding en determinanten van ziekten en
gezondheidsgerelateerde gebeurtenissen binnen populaties.
o Het doel is om risicofactoren en beschermende factoren te identificeren en
interventies te ontwikkelen ter bevordering van de volksgezondheid.
2. Gezondheidsmaten toelichten:
o Objectieve gezondheidsmaten:
▪ Levensverwachting
, ▪ Sterftecijfers (mortaliteit)
▪ Ziektecijfers (morbiditeit)
o Subjectieve gezondheidsmaten:
▪ Zelfgerapporteerde gezondheid
▪ Kwaliteit van leven
o Samengestelde gezondheidsmaten:
▪ Disability-Adjusted Life Years (DALY’s)
▪ Quality-Adjusted Life Years (QALY’s)
3. Voor- en nadelen van verschillende gezondheidsmaten beschrijven:
o Objectieve maten zijn vaak betrouwbaar en vergelijkbaar, maar geven geen
inzicht in de ervaren gezondheid.
o Subjectieve maten zijn relevant voor het individu, maar gevoelig voor sociale en
culturele verschillen.
o Samengestelde maten bieden een bredere kijk op de volksgezondheid, maar zijn
complex om te berekenen en te interpreteren.
4. Gezondheidsmaten in relatie tot de WHO-definitie van gezondheid:
o Veel gezondheidsmaten richten zich op het ontbreken van ziekte en meten niet
het ‘volledige welzijn’ zoals de WHO-definitie suggereert.
o Nieuwe benaderingen, zoals positieve gezondheid, proberen hier een oplossing
voor te bieden.
Week 3: Stress en Coping
Na afloop van de kennisclips kunnen jullie:
1. Theoretische concepten uitleggen:
o Stress: Een fysiologische en psychologische reactie op een bedreigende
situatie.
o Stressor: Een externe of interne factor die stress veroorzaakt.
o Stressreactie: De manier waarop het lichaam en de geest reageren op een
stressor.
o Sociale steun: Hulp en ondersteuning van anderen, wat stress kan verminderen.
o Coping: Strategieën om stress te beheersen.
o Ziektepercepties: Hoe een individu ziekte waarneemt en interpreteert.
2. Stress-coping model en Common Sense Model of Self-Regulation gebruiken:
o Het stress-coping model van Lazarus beschrijft hoe mensen omgaan met stress
via probleemgerichte of emotiegerichte coping.
o Het Common Sense Model of Self-Regulation legt uit hoe mensen ziekte
waarnemen en hierop reageren.
Week 4: Arts-Patiënt Relatie
Na afloop van de kennisclips kunnen jullie:
1. Machtsbronnen van artsen en patiënten omschrijven:
o Kennis en expertise (arts)
o Toegang tot informatie (arts en patiënt)
o Sociale en juridische ondersteuning (patiënt)
2. Verschillende modellen van arts-patiënt relaties toelichten:
o Paternalistisch model
o Consumentenmodel
o Samenwerkingsmodel
3. Dimensies van patiëntgerichtheid omschrijven:
o Empathie
o Gedeelde besluitvorming
o Respect voor autonomie
, 4. Spanningsveld tussen patiëntgerichte zorg en evidence-based zorg:
o Patiëntgerichte zorg richt zich op individuele behoeften en voorkeuren.
o Evidence-based zorg baseert zich op wetenschappelijke richtlijnen en
standaardbehandelingen.
Week 5: Gedrag en Gezondheid
Na afloop van de kennisclips kunnen jullie:
1. Determinanten van gezondheid benoemen:
o Biologische factoren (genetica, leeftijd)
o Gedrag (voeding, beweging, roken)
o Sociale factoren (opleiding, inkomen)
o Omgevingsfactoren (luchtvervuiling, werkplek)
2. Gezondheidsgedrag definiëren en relateren aan preventie:
o Gezondheidsgedrag: Gedrag dat de gezondheid beïnvloedt, positief of negatief.
o Preventie:
▪ Primair: Voorkomen van ziekte (vaccinatie, gezonde leefstijl)
▪ Secundair: Vroege opsporing van ziekte (bevolkingsonderzoek)
▪ Tertiair: Beperken van schade bij bestaande ziekte (revalidatie)
3. Gezondheidsgedrag verklaren en voorspellen:
o Health Belief Model
o Theory of Planned Behavior
o Transtheoretisch model
4. Toepassing van modellen in interventies:
o Stimuleren van vaccinatieacceptatie
o Stoppen-met-roken campagnes
o Bevordering van fysieke activiteit
KENNISCLIPS
Kennisclip 1:
Epi (over), demos (volk) = wetenschappelijke studie van het voorkomen en de verspreiding van
ziekten en aandoeningen over populaties
Deelgebied: beschrijven van gezondheid van populatie gaan we het over hebben!
Sterftecijfers:
• absoluut sterftecijfer = simpelweg het aantal overledenen weer. Kan bekeken worden
per ziekte of in het algemeen. Stijgende lijn (maar de bevolking in NL is gegroeid). Dit
maakt het absolute sterftecijfer maar beperkt informatief (houdt geen rekening met groei
bevolking)
• bruto sterftecijfer = dit zegt al wat meer over de ontwikkeling, houdt rekening met de
omvang van de populatie. Meestal uitgedrukt in overledenen per 1000 inwoners
(vanwege kleine waarde). Gecorrigeerd met omvang bevolking. (kleinere stijging in bruto
sterftecijfer t.o.v. 1950).
• gestandaardiseerd sterftecijfers = ook de samenstelling van de bevolking veranderd
(vergrijzing) dit heeft invloed op sterfte. Per leeftijdsgroep het bruto sterftecijfer te
berekenen. Per subgroep in de bevolking. Rekening gehouden met kenmerken zoals
geslacht.
- In NL sterfte afgenomen als we met de vergrijzing rekening houden
- In 1990 in NL bruto en gestandaardiseerd sterftecijfer gelijk. Maar daarna bruto wat
gestegen en gestandaardiseerd wat gedaald.
