Ontwikkelingspsychologie deel 2
Doeleinden ontwikkelingspsychologie, deel 2
Ontwikkelingspsychologie: begint met een uitdaging/taak om de hele periode van de geboorte tot de
dood op te delen in betekenisvolle periodes.
Het is niet accuraat wanneer mensen zeggen “ontwikkeling begint bij de geboorte”, het begint veel
veel eerder (prenatale, embryonale ontwikkeling)
een betekenisvolle periode: bv. kindertijd
Elke periode van de levensloop wordt gedefinieerd door de ontwikkelingstaken= verwezenlijkingen
die een individu moet “afwerken” om zo een periode succesvol te doorlopen, bv. leren rechtstaan
Maak gebruik van levensloopperspectief => gaat ons vragen leren stellen (i.p.v. vanbuiten leren, want
theorieën evolueren voortdurend)
Ontwikkelingstaken - Robert Havinghurst
Omvatten een reeks van vaardigheden en vermogens (zeker ook genetisch bepaald)
dat mensen ontwikkelen doorheen hun levensloop –> ontwikkeling= leren, uitdagen
en aanpassen
Ontwikkelingstaken hangen af van leeftijd, en zij definiëren dus periodes
Drie bronnen van ontwikkelingstaken
1) Lichamelijke (biologische) rijping= bv. adolescent groeispurt, seksuele rijping: je lichaam en
interesses veranderen volledig en dat wordt gedreven vanuit de lichamelijke rijping of bv.
achteruitgang van het brein (tot dementie)
2) Individuele doelen en waarden= prioriteiten ontwikkelen en keuzes maken t.o.v. waar hou je
je mee bezig
3) Culturele/maatschappelijke verwachtingen= bv. kleinkinderen, huis bouwen
Deze drie bronnen staan uiteraard niet los van elkaar – bv. je bent in adolescentie en de maatschappij
moet daarmee omgaan (je ouders gaan anders om met je in adolescentie), ook seksuele en
maatschappelijke link, bv. in anticonceptie die gratis is onder 18j
Developmental contraints= zowel een bepaling of een beperking als een kans – context in de
ontwikkeling die we op een bepaalde manier moeten tegenkomen en ook kunnen gebruiken om te
veranderen
=> De Havinghurst theorie/het idee van die ontwikkelingstaak slaagt de brug tussen de
bronnen/facetten van de ontwikkeling, bv. als je voelt dat je een familie wil starten is dat het gevolg
van samenspel tussen lichamelijke ontwikkeling en maatschappelijke context
Manon Didriche 2024-2025 1
,Periodes van de ontwikkeling: vooral gekoppeld aan leeftijden
Het is niet volledig willekeurig maar ook niet volledig gekoppeld aan een
leeftijd – eerder gekoppeld aan ontwikkelingstaken
Geldt enkel voor de ontwikkelde (rijken) landen, waar die mogelijkheden
beschikbaar zijn, bv. gehuwd worden op je 12jaar => afhankelijk van
maatschappelijke verwachtingen
Levensloopperspectief: ontwikkeling is
1) Levenslang: valt op dat de eerste fase 0-18 veel gedetailleerder werd opgesplitst en
onderzocht dan het grootste deel van het leven, want men verwachtte dat gebeurtenissen in
de kindertijd veel belangrijker waren maar dat is niet zo
waarom oudere leeftijden wel belangrijk? de maatschappij verandert zodanig
snel= veroudering genoemd, bv. Brexit (de stem van de oudere mensen) of het
ondergaan van dramatische veranderingen in onze samenlevingen
(eeuwelingen) en dat maakt duidelijk dat we als wetenschapper daar meer over
te weten moeten komen
2) Multidimensioneel en multidirectioneel: meer technisch
Multidimensioneel= verschillende dimensies die niet synchroon ontwikkelen
a. Lichamelijk= veranderingen in lichaamslengte, verhoudingen, uiterlijk, functioneren
van lichaamssystemen, perceptuele en motorische capaciteiten, en lichamelijke
gezondheid
b. Cognitief= veranderingen in intellectuele vermogens, waaronder aandacht,
geheugen, academische en alledaagse kennis, probleemoplossing, verbeelding,
creativiteit en taal => hoe goed ben je in staat bv. perspectief van anderen te
begrijpen, je eigen gedrag te begrijpen, …
c. Emotioneel en sociaal= veranderingen in emotionele communicatie, zelfbegrip,
kennis van andere mensen, interpersoonlijke vaardigheden, vriendschappen, intieme
relaties en moreel redeneren en gedrag, zowel individuele ontwikkeling als sociaal
Ontwikkeling van de psyche bevind zich in deze contexten
=> willekeurige opdeling
De levenstrap= idee is dat mens ontwikkelt, piek bereikt en dan achteruit gaat (traditioneel
zicht op de levensloop) => lichamelijke ontwikkeling gaat sneller achteruit dan de
emotionele/sociale ontwikkeling
Grafiek WAIS: we zien niet de intelligentiescore, maar de ruwe prestatie op
de test => je ziet dat na de piek (onze leeftijd) het snel achteruit gaat
voorbeeld: je ziet ook in gamen vanaf die leeftijd dat de
verwerkingssnelheid afneemt (“over the hill at age 22”)
=> er is een stijging van kennis tot de late middelbare leeftijd leeftijd
Positieve gevoelens: het hebben van slechte gevoelens kent zijn middelpunt in de
jongvolwassenheid, en positieve gevoelens gaat (daarna) omhoog
= Multidirectioneel= verschillende functies ontwikkelen niet in dezelfde richting
Manon Didriche 2024-2025 2
, 3) Plastisch: betreft het cognitieve systeem als het brein, bv. we verliezen de vaardigheid om
iets nieuws te leren ENKEL de jaren voor de dood (daarvoor heel plastisch; jongere mensen
leren veel vlotter maar ook oudere mensen kunnen goed leren => vinden we niet terug in hoe
de samenleving ermee omgaat)
De manier hoe wij omgaan met potentiaal van mensen is gevormd door de historische
periode en in vrees voor bv. een oorlog heeft onze maatschappij zich anders ontwikkeld
“Old-age dependency ratio in the EU 2017”= hoeveel mensen kunnen door betalen van
belastingen bijdragen in het pensioensysteem - enkel kijken naar de leeftijdsratio
het aantal mensen dat door hun belastingen de gepensioneerde kunnen ‘steunen’ steeds
kleiner wordt (steeds groter deel van onze inkosten naar pensioenen)= demografische
verandering
4) Beinvloed door veelvoudige, interagerende krachten:
Menopauze:
• grote individuele verschillen gekoppeld aan verschillende maatschappelijke
verwachtingen
o belang van vruchtbaarheid en attractiviteit
o symptomen of verwachtingen ervan
• veel vrouwen ervaren menopauze als klein of geen probleem
• jongere generaties aanvaarden eerder
• sociale status van de ouder wordende vrouw heeft invloed op reacties
=> Menopauze als biocultureel gebeurtenis
• Geïndustrialiseerde westerse landen
o Beschouwen het als een ziekte of medisch probleem (medicalization)
o Rapporteren meer symptomen en bezwaren
• Griekse vrouwen melden symptomen, maar verkiezen ze te negeren
• Aziatische vrouwen bereiken piek in respect en productiviteit:
o Menopauze geen belangrijke marker van middelbare leeftijd
o Melden minder symptomen
• Maya vrouwen baren veel kinderen:
o Kijken uit naar menopauze, einde van kinderen krijgen
o Geen symptomen
Evolutie van de menselijke geest als een gedeelde onderneming:
Individuele Verschillen: Resilience (veerkracht)
• = Bekwaamheid zich aan te passen aan uitdagingen en bedreigingen voor de ontwikkeling
= vaardigheid weer op te staan als je tegenslag hebt gekregen, en daar verschillen mensen
ook sterk in
o Hoe kunnen we onze veerkracht ontwikkelen?
o Hoe kunnen we leren omgaan met tegenslagen?
• Veerkracht, weerstandigheid, wilskracht, herstellingsvermogen
o Ervaring beschouwen als controleerbaar
o Toewijding: interesse in dagdagelijkse activiteiten
o Uitdagingen zijn normaal en kansen om te groeien - uitdagingen vermijden= stoppen
met ontwikkelen, bv. depressie: hoe je dingen attribueert
Manon Didriche 2024-2025 3
, • Factoren
o Persoonlijkheidskenmerken
o Warme relatie ouders, sociale steun buiten familie
o Bronnen en kansen in de samenleving
Vragen vannuit een uitgebreide perspectief
• Hoe bepaald de lichamelijke ontwikkeling tijdens de pubertijd de vorming van een
adolescente identiteit?
• Hoe verschillen vrouwen en mannen ten opzichte van mentale vaardigheden en om welke
reden?
• Wat kan een maatschappij verwachten van oudere werknemers i.v.m. met prestatie en leren
van nieuwe vaardigheden?
• Welke steun levert een cultuur voor ouderen bij hun overgang na de pensioenleeftijd?
• Wat betekend “normale” mentale gezondheid als 50% van de 90+ ers een dementie
ontwikkelen?
Manon Didriche 2024-2025 4
, H1: Adolescentie
Adolescentie, wat en wanneer?
= Overgang tussen de kindertijd en de volwassenheid: 11-22 jaar
Aanvang wordt gekenmerkt door de puberteit; dit zijn verschillende biologische gebeurtenissen die
uiteindelijk leiden tot een volwassen lichaam en seksuele maturiteit (in de biologische betekenis), en
de meesten denken tot 18j: dat is de juridische volwassenheid – vroege opkomende volwassenheid
18j is veel te jong (ontwikkelingstaken)
Basis ontwikkelingstaken van deze periode over de hele wereld hetzelfde. In de huidige
geïndustrialiseerde samenlevingen zijn deze taken dermate complex dat de adolescentie een
decennium duurt.
Opvattingen over adolescentie:
• Biologisch perspectief
o pubertijd= rebellie en roekeloosheid ~ periode van storm en stress
o Biologische opschudding zorgt voor verhoogde emotionaliteit & conflict (Storm-and-
Stress-perspectief, JJ Rousseau): periode van ruzie met ouders
o Freud – genitale fase; bewustwording van seksuele impulsen
• Sociaal: sociale en culturele invloeden - deelvouden van een samenleving
• Gebalanceerd standpunt
o Zowel biologische als sociale invloeden
o Interactie hersenontwikkeling en sociaal gedrag
Ontwikkelingstaken, gekenmerkt door culturele invloeden: de basis van ontwikkelingstaken van deze
periode zijn over de hele wereld hetzelfde, maar duur periode en specifieke vereisten verschillen
tussen culturen
=> korte periode (enkele jaren) in stam- en dorps-gemeenschappen
=> in de huidige geïndustrialiseerde samenlevingen zijn ontwikkelingstaken dermate complex dat de
adolescentie een decennium duurt
Doeleinden ontwikkelingstaken en verwezenlijkingen van de adolescentie
• Psychologische adaptatie aan (aanvaarding van) fysieke veranderingen
o volgroeid lichaam, onevenwichtigheid: de menarche/spermarche komt als een
verrassing - vaak niet voorbereid als kind
• Leren mannelijke of vrouwelijke sociale rol in te vullen
• Verwerven van volwassen manieren van denken (bv. hypothetisch-deductief redeneren)
• Bereiken van emotionele en economische onafhankelijkheid (t.o.v. ouders).
• Ouders hebben minder invloed omdat peers belangrijker worden: ze steunen je wel (geld),
maar hebben steeds minder invloed
• Ontwikkeling van meer volwassen manieren van omgaan met leeftijdsgenoten van beide
geslachten
• Verwerven van waarden en een ethisch kader voor gedrag
• Identiteitsconstructie (veilig gevoel van ‘zelf’ in seksuele, morele en maatschappelijke
termen)
Manon Didriche 2024-2025 5
Doeleinden ontwikkelingspsychologie, deel 2
Ontwikkelingspsychologie: begint met een uitdaging/taak om de hele periode van de geboorte tot de
dood op te delen in betekenisvolle periodes.
Het is niet accuraat wanneer mensen zeggen “ontwikkeling begint bij de geboorte”, het begint veel
veel eerder (prenatale, embryonale ontwikkeling)
een betekenisvolle periode: bv. kindertijd
Elke periode van de levensloop wordt gedefinieerd door de ontwikkelingstaken= verwezenlijkingen
die een individu moet “afwerken” om zo een periode succesvol te doorlopen, bv. leren rechtstaan
Maak gebruik van levensloopperspectief => gaat ons vragen leren stellen (i.p.v. vanbuiten leren, want
theorieën evolueren voortdurend)
Ontwikkelingstaken - Robert Havinghurst
Omvatten een reeks van vaardigheden en vermogens (zeker ook genetisch bepaald)
dat mensen ontwikkelen doorheen hun levensloop –> ontwikkeling= leren, uitdagen
en aanpassen
Ontwikkelingstaken hangen af van leeftijd, en zij definiëren dus periodes
Drie bronnen van ontwikkelingstaken
1) Lichamelijke (biologische) rijping= bv. adolescent groeispurt, seksuele rijping: je lichaam en
interesses veranderen volledig en dat wordt gedreven vanuit de lichamelijke rijping of bv.
achteruitgang van het brein (tot dementie)
2) Individuele doelen en waarden= prioriteiten ontwikkelen en keuzes maken t.o.v. waar hou je
je mee bezig
3) Culturele/maatschappelijke verwachtingen= bv. kleinkinderen, huis bouwen
Deze drie bronnen staan uiteraard niet los van elkaar – bv. je bent in adolescentie en de maatschappij
moet daarmee omgaan (je ouders gaan anders om met je in adolescentie), ook seksuele en
maatschappelijke link, bv. in anticonceptie die gratis is onder 18j
Developmental contraints= zowel een bepaling of een beperking als een kans – context in de
ontwikkeling die we op een bepaalde manier moeten tegenkomen en ook kunnen gebruiken om te
veranderen
=> De Havinghurst theorie/het idee van die ontwikkelingstaak slaagt de brug tussen de
bronnen/facetten van de ontwikkeling, bv. als je voelt dat je een familie wil starten is dat het gevolg
van samenspel tussen lichamelijke ontwikkeling en maatschappelijke context
Manon Didriche 2024-2025 1
,Periodes van de ontwikkeling: vooral gekoppeld aan leeftijden
Het is niet volledig willekeurig maar ook niet volledig gekoppeld aan een
leeftijd – eerder gekoppeld aan ontwikkelingstaken
Geldt enkel voor de ontwikkelde (rijken) landen, waar die mogelijkheden
beschikbaar zijn, bv. gehuwd worden op je 12jaar => afhankelijk van
maatschappelijke verwachtingen
Levensloopperspectief: ontwikkeling is
1) Levenslang: valt op dat de eerste fase 0-18 veel gedetailleerder werd opgesplitst en
onderzocht dan het grootste deel van het leven, want men verwachtte dat gebeurtenissen in
de kindertijd veel belangrijker waren maar dat is niet zo
waarom oudere leeftijden wel belangrijk? de maatschappij verandert zodanig
snel= veroudering genoemd, bv. Brexit (de stem van de oudere mensen) of het
ondergaan van dramatische veranderingen in onze samenlevingen
(eeuwelingen) en dat maakt duidelijk dat we als wetenschapper daar meer over
te weten moeten komen
2) Multidimensioneel en multidirectioneel: meer technisch
Multidimensioneel= verschillende dimensies die niet synchroon ontwikkelen
a. Lichamelijk= veranderingen in lichaamslengte, verhoudingen, uiterlijk, functioneren
van lichaamssystemen, perceptuele en motorische capaciteiten, en lichamelijke
gezondheid
b. Cognitief= veranderingen in intellectuele vermogens, waaronder aandacht,
geheugen, academische en alledaagse kennis, probleemoplossing, verbeelding,
creativiteit en taal => hoe goed ben je in staat bv. perspectief van anderen te
begrijpen, je eigen gedrag te begrijpen, …
c. Emotioneel en sociaal= veranderingen in emotionele communicatie, zelfbegrip,
kennis van andere mensen, interpersoonlijke vaardigheden, vriendschappen, intieme
relaties en moreel redeneren en gedrag, zowel individuele ontwikkeling als sociaal
Ontwikkeling van de psyche bevind zich in deze contexten
=> willekeurige opdeling
De levenstrap= idee is dat mens ontwikkelt, piek bereikt en dan achteruit gaat (traditioneel
zicht op de levensloop) => lichamelijke ontwikkeling gaat sneller achteruit dan de
emotionele/sociale ontwikkeling
Grafiek WAIS: we zien niet de intelligentiescore, maar de ruwe prestatie op
de test => je ziet dat na de piek (onze leeftijd) het snel achteruit gaat
voorbeeld: je ziet ook in gamen vanaf die leeftijd dat de
verwerkingssnelheid afneemt (“over the hill at age 22”)
=> er is een stijging van kennis tot de late middelbare leeftijd leeftijd
Positieve gevoelens: het hebben van slechte gevoelens kent zijn middelpunt in de
jongvolwassenheid, en positieve gevoelens gaat (daarna) omhoog
= Multidirectioneel= verschillende functies ontwikkelen niet in dezelfde richting
Manon Didriche 2024-2025 2
, 3) Plastisch: betreft het cognitieve systeem als het brein, bv. we verliezen de vaardigheid om
iets nieuws te leren ENKEL de jaren voor de dood (daarvoor heel plastisch; jongere mensen
leren veel vlotter maar ook oudere mensen kunnen goed leren => vinden we niet terug in hoe
de samenleving ermee omgaat)
De manier hoe wij omgaan met potentiaal van mensen is gevormd door de historische
periode en in vrees voor bv. een oorlog heeft onze maatschappij zich anders ontwikkeld
“Old-age dependency ratio in the EU 2017”= hoeveel mensen kunnen door betalen van
belastingen bijdragen in het pensioensysteem - enkel kijken naar de leeftijdsratio
het aantal mensen dat door hun belastingen de gepensioneerde kunnen ‘steunen’ steeds
kleiner wordt (steeds groter deel van onze inkosten naar pensioenen)= demografische
verandering
4) Beinvloed door veelvoudige, interagerende krachten:
Menopauze:
• grote individuele verschillen gekoppeld aan verschillende maatschappelijke
verwachtingen
o belang van vruchtbaarheid en attractiviteit
o symptomen of verwachtingen ervan
• veel vrouwen ervaren menopauze als klein of geen probleem
• jongere generaties aanvaarden eerder
• sociale status van de ouder wordende vrouw heeft invloed op reacties
=> Menopauze als biocultureel gebeurtenis
• Geïndustrialiseerde westerse landen
o Beschouwen het als een ziekte of medisch probleem (medicalization)
o Rapporteren meer symptomen en bezwaren
• Griekse vrouwen melden symptomen, maar verkiezen ze te negeren
• Aziatische vrouwen bereiken piek in respect en productiviteit:
o Menopauze geen belangrijke marker van middelbare leeftijd
o Melden minder symptomen
• Maya vrouwen baren veel kinderen:
o Kijken uit naar menopauze, einde van kinderen krijgen
o Geen symptomen
Evolutie van de menselijke geest als een gedeelde onderneming:
Individuele Verschillen: Resilience (veerkracht)
• = Bekwaamheid zich aan te passen aan uitdagingen en bedreigingen voor de ontwikkeling
= vaardigheid weer op te staan als je tegenslag hebt gekregen, en daar verschillen mensen
ook sterk in
o Hoe kunnen we onze veerkracht ontwikkelen?
o Hoe kunnen we leren omgaan met tegenslagen?
• Veerkracht, weerstandigheid, wilskracht, herstellingsvermogen
o Ervaring beschouwen als controleerbaar
o Toewijding: interesse in dagdagelijkse activiteiten
o Uitdagingen zijn normaal en kansen om te groeien - uitdagingen vermijden= stoppen
met ontwikkelen, bv. depressie: hoe je dingen attribueert
Manon Didriche 2024-2025 3
, • Factoren
o Persoonlijkheidskenmerken
o Warme relatie ouders, sociale steun buiten familie
o Bronnen en kansen in de samenleving
Vragen vannuit een uitgebreide perspectief
• Hoe bepaald de lichamelijke ontwikkeling tijdens de pubertijd de vorming van een
adolescente identiteit?
• Hoe verschillen vrouwen en mannen ten opzichte van mentale vaardigheden en om welke
reden?
• Wat kan een maatschappij verwachten van oudere werknemers i.v.m. met prestatie en leren
van nieuwe vaardigheden?
• Welke steun levert een cultuur voor ouderen bij hun overgang na de pensioenleeftijd?
• Wat betekend “normale” mentale gezondheid als 50% van de 90+ ers een dementie
ontwikkelen?
Manon Didriche 2024-2025 4
, H1: Adolescentie
Adolescentie, wat en wanneer?
= Overgang tussen de kindertijd en de volwassenheid: 11-22 jaar
Aanvang wordt gekenmerkt door de puberteit; dit zijn verschillende biologische gebeurtenissen die
uiteindelijk leiden tot een volwassen lichaam en seksuele maturiteit (in de biologische betekenis), en
de meesten denken tot 18j: dat is de juridische volwassenheid – vroege opkomende volwassenheid
18j is veel te jong (ontwikkelingstaken)
Basis ontwikkelingstaken van deze periode over de hele wereld hetzelfde. In de huidige
geïndustrialiseerde samenlevingen zijn deze taken dermate complex dat de adolescentie een
decennium duurt.
Opvattingen over adolescentie:
• Biologisch perspectief
o pubertijd= rebellie en roekeloosheid ~ periode van storm en stress
o Biologische opschudding zorgt voor verhoogde emotionaliteit & conflict (Storm-and-
Stress-perspectief, JJ Rousseau): periode van ruzie met ouders
o Freud – genitale fase; bewustwording van seksuele impulsen
• Sociaal: sociale en culturele invloeden - deelvouden van een samenleving
• Gebalanceerd standpunt
o Zowel biologische als sociale invloeden
o Interactie hersenontwikkeling en sociaal gedrag
Ontwikkelingstaken, gekenmerkt door culturele invloeden: de basis van ontwikkelingstaken van deze
periode zijn over de hele wereld hetzelfde, maar duur periode en specifieke vereisten verschillen
tussen culturen
=> korte periode (enkele jaren) in stam- en dorps-gemeenschappen
=> in de huidige geïndustrialiseerde samenlevingen zijn ontwikkelingstaken dermate complex dat de
adolescentie een decennium duurt
Doeleinden ontwikkelingstaken en verwezenlijkingen van de adolescentie
• Psychologische adaptatie aan (aanvaarding van) fysieke veranderingen
o volgroeid lichaam, onevenwichtigheid: de menarche/spermarche komt als een
verrassing - vaak niet voorbereid als kind
• Leren mannelijke of vrouwelijke sociale rol in te vullen
• Verwerven van volwassen manieren van denken (bv. hypothetisch-deductief redeneren)
• Bereiken van emotionele en economische onafhankelijkheid (t.o.v. ouders).
• Ouders hebben minder invloed omdat peers belangrijker worden: ze steunen je wel (geld),
maar hebben steeds minder invloed
• Ontwikkeling van meer volwassen manieren van omgaan met leeftijdsgenoten van beide
geslachten
• Verwerven van waarden en een ethisch kader voor gedrag
• Identiteitsconstructie (veilig gevoel van ‘zelf’ in seksuele, morele en maatschappelijke
termen)
Manon Didriche 2024-2025 5
