HC 2 - Wetenschap en wetenschappelijk geïnformeerd beleid
Een bedrijf streeft naar winst en marktaandeel, maar een universiteit is een instituut. Een
instituut streeft naar een doel waarvan de overheid zegt dat het doel moet worden behaald.
Als bestuurskundige bestudeer je het functioneren van de overheid, die bestaat uit
instituties op verschillende niveaus. Het RIVM is, net als de universiteit, een kennisinstituut.
Een kennissamenleving waarin we nu leven kent verschillende uitdagingen:
- Wetenschappers en andere professionals denken dat hun type kennis de beste
kennis is en denken alles het beste te kunnen, maar dit is niet altijd terecht. Er is
een pluriform kennisbeeld nodig. Advocaten kijken alleen juridisch naar een
probleem maar soms zou een meer psychologische kijk op een probleem kunnen
helpen. Advocaten zijn bereid om een rechtszaak over de rug van kinderen heen te
winnen. Misschien moeten echtscheidingen niet worden afgehandeld door
advocaten maar door mediators.
- Binnen de wetenschap wordt verschillend gedacht, verschillende soorten
wetenschappers kijken op verschillende manieren naar dingen. Een socioloog kijkt
bijvoorbeeld anders naar een winkelstraat dan een econoom.
Kennis is een combinatie maken van het waarneembare en het denkbare. Het gaat over
het toetsen van theorie en praktijk. Echter zijn heel veel kennispraktijken niet theoretisch,
bijvoorbeeld het beroep van een politieagent. In wetenschap maak je een duurzame en
wederkerige relatie tussen het waarneembare en het denkbare. Het gaat om wat je denkt
dat voor de hand ligt en de waarheid, deze toets je aan elkaar: de hypothese en de
resultaten.
In de wetenschap is er niet veel discussie over methodes, maar er is wel discussie over
hoe je de feiten interpreteert. Als je een feminist bent zal je feiten in een onderzoek naar
emancipatie anders interpreteren dan als je dat niet bent. Het is een bepaalde ‘lens’ waar je
doorheen kijkt. Deze discussie speelt ook grote rol bij de coronacrisis en de stikstofcrisis.
Wetenschappers kunnen het eens zijn over de feiten, maar niet over de manier waarop ze
geïnterpreteerd worden.
Er kan onderscheid worden gemaakt tussen vier verschillende soorten kennis (van den
Brink):
, - Disciplinair waarheid = wetenschappelijke kennis.
Berustend op waarheid heeft 3 kenmerken 1) feiten, 2) methodes, 3) theorie.
- Professioneel juistheid = tacit knowledge, een politieagent die op een bepaalde
manier reageert. Ergens handigheid in hebben op professioneel niveau, vanuit
ervaring weten hoe je een situatie moet aanpakken. Je ambacht kennen: het
timmermansoog. Het is rationeel want het is je aangeleerd of je hebt ervoor
gestudeerd, maar het is wel besloten, het is niet altijd helemaal transparant.
Wetenschappers willen de wereld vooral wetenschappelijk inrichten en professionals willen
de wetenschap juist een beetje weghouden. Er zit een spanning tussen hun soorten kennis.
Dit conflict is te zien bij managers die wel gestudeerd hebben maar die zonder ervaring op
plekken terechtkomen waar ze iets te zeggen hebben over mensen die wel uit de praktijk
komen (professionals). Dit zorgt voor een conflict tussen professioneel impliciet weten en
abstract openbaar weten. Een wetenschapper heeft weinig gevoel voor de weerbarstigheid
van de wereld maar heeft wel een goed gevoel voor het analyseren van de wereld.
- Intiem wijsheid = bijvoorbeeld bepaalde religieuze intuïties. Dit is geen wetenschap
en ook geen professionele kennis, maar het is wel het waarneembare en het
denkbare dat samen komt.
- Publiek geloofwaardigheid = dingen die algemeen bekend zijn. Iedereen wist dat
er inflatie aan zat te komen, hetzelfde geldt voor het stijgen van huizenprijzen. Dit
soort kennis hangt in de maatschappij.
Deze vier soorten kennis kunnen in conflict komen met elkaar. Ook kunnen deze
verschillende soorten kennis botsen met beleid. Denk bijvoorbeeld aan het boerkaverbod in
Nederland.
Er bestaan verschillende modellen van wetenschap:
In de standaardwetenschap staat de waarheid, objectiviteit en onafhankelijkheid centraal.
Feiten worden bestudeerd via een methode en deze worden theoretisch geïnterpreteerd.
Een ander model is het paradigmamodel (kritische wetenschap) van Thomas Kuhn dat
ervan uitgaat dat de observatie van feiten, de keuze van de methode en de gemeenschap
waarin je deze keuzes verantwoordt, zegt heel veel over het voor jou tot uitgangspunt
genomen denkkader. Dit denkkader is vaak geen expliciete keuze. Een paradigma is iets
dat tot stand komt door bijvoorbeeld je opvoeding. Een paradigma is iets dat je al hebt voor
dat je aan wetenschap begint, maar het resoneert wel mee in wetenschap. De meeste
mensen aan de universiteit geloven in kritische wetenschap. Gadamer probeert het
thema vooroordeel verder aan te kleden in zijn tekst: wat is een vooroordeel en is het slecht
om een vooroordeel te hebben?
Binnen de bestuurskunde is het niet altijd mogelijk om waarden neutraal onderzoek te
doen. Je moet rekening houden met de waarden die jij in jouw paradigma hebt.
Bestuurskunde heeft een bepaalde normatieve kant die andere wetenschappen niet
hebben, daarom speelt ethiek een grote rol. Tijdens de coronacrisis werd vol ingezet op het
aanpakken van het coronavirus. Vanuit een medisch oogpunt was hier veel voor te zeggen.
Bestuurskundigen zien in dat fysieke gezondheid niet alles is. We hebben bijvoorbeeld ook
een schoolsysteem en de ontwikkeling van jongeren die belangrijk zijn. Een
bestuurskundige moet de normatieve afweging maken tussen het belang van gezondheid
,en andere dingen. Je kan een coronavirus zo enthousiast gaan bestrijden dat die haaks
werkt met andere waarden. Dit was ook het geval met het bestrijden van fraude en de
toeslagenaffaire. Het bestrijden van fraude werd zo belangrijk gevonden, maar dit ging
tegen de waarde van niet mogen discrimineren.
Vaak is waardenneutraal onderzoek doen dus niet mogelijk. In de geneeskunde wil je
gezondheid nastreven, maar de inrichting van onze staat draait niet alleen maar om
gezondheid. Er spelen meer dingen. Na afloop van de coronacrisis heerst de consensus
dat het land te snel en te lang in lockdown is geweest. Dit kon gebeuren omdat er geen
goede normatieve afweging is gemaakt. Een bestuurskundige hoort een brede blik te
hebben: een burger kan wel iemand zijn die fraude pleegt, maar het is ook een vader met
kinderen. Een bestuurskundige moet deze relaties zien.
Gadamer - Waarheid en methode:
Gadamers invulling van de epistemologie (kennisleer) heet hermeneutiek = uitlegkunde,
hierbij noemt hij het voorverstaan. Het voorverstaan valt uiteen in drie momenten:
- Voorhebben
- Voorzicht
- Voorbegrip
Het voorhebben, voorzicht en voorbegrip kan gezien worden als een soort architectuur van
hoe wij dingen waarnemen. Gadamer benoemt de aspecten die volstrekt
evident/vanzelfsprekend zijn. Moet je nadenken over de manier waarop je in de collegezaal
zit? Gadamer zegt hierop: ja. Je moet je ervan bewust zijn hoe je waarneemt, wat je kader
is van waarnemen.
In een collegezaal zit je op een stoel en kijk je op de docent neer. Een collegezaal heeft dus
een andere vorm dan een rechtszaal. Je komt als student een collegezaal binnen en je
weet wat je kan verwachten. Je hebt de situatie op een bepaalde manier = voorhebben.
Je hebt ook een bepaald zicht. Het zicht is dat je het vak wil halen omdat het een onderdeel
van je studie is. Dit is het zicht waar vanuit je aanwezigheid in de collegezaal begrepen
wordt = voorzicht.
Bij het volgen van je studie komen bepaalde woorden kijken, bijvoorbeeld het woord
‘master’, ‘afstuderen’, etc. = voorbegrip.
Als beleidsmaker moet je ook nadenken over wat je voorverstaan is. Het voorverstaan is
niet wetenschappelijk, maar het is eigenlijk de wetenschap van het voorwetenschappelijke
verstaan. Dit is het niveau waarop veel paradigma’s zich afspelen.
New Public Management is een voorbeeld van een paradigma waarmee je kan kijken naar
de dingen die de overheid doet.
Je zou hermeneutiek kunnen zien als een verdere invulling van wat nou precies een
paradigma is. Volgens Gadamer is dat het voorverstaan. Dit kan gezien worden als een
vooroordeel, een manier waarop veel mensen denken. In het geval van New Public
Management denkt een medewerker van de gemeente bijvoorbeeld dat de manier waarop
bedrijven werken een voorbeeld kan zijn voor de gemeente. Dit is een van de
, voorverstaanselementen van New Public Management. Het zien van het functioneren van
de overheid als New Public Management is een bepaald voorverstaan. Heel veel mensen
zijn tegen New Public Management, maar aan de andere kant heeft het ook iets heel
hardnekkigs, omdat er iets logisch in zit.
Kenmerken van New Public Management zijn:
- Private bedrijfsleven als voorbeeld
- Dienstverlening als ‘producten’ opvatten
- Burgers wordt als ‘klant’ gezien
- Breed inzetten op marktwerking
- Doelmatigheid is het hoogste goed = het doel bereiken met zo min mogelijk
mankracht en middelen. Het alleen maar streven naar doelmatigheid kan ook
nadelen hebben. Als een huisarts alleen maar streeft naar het genezen van een
persoon, kan die heel veel andere dingen missen. Stel een patiënt zit te klagen over
de buurvrouw, dan kan een huisarts denken: ik heb geen tijd om daar naar te
luisteren. Echter is het niet altijd verstandig om dit te doen aangezien de patiënt
eventueel zorg kan gaan mijden als zij zich niet gehoord voelt. Het is dus belangrijk
dat huisartsen een praatje maken, maar dit valt niet binnen de doelmatigheid van
artsen. Sommige aspecten van New Public Management functioneren dus heel
goed, en andere minder goed.
Orthodontisten zien patiënten vaak als klanten en hun dienstverlening als product, maar dit
voorverstaan dat orthodontisten hebben, hebben cliënten vaak niet door. Het voorverstaan
kan ook wel gezien worden als mindset, en de mindset van orthodontisten is vaak
commercieel. Orthodontisten zijn zich helemaal gaan bewegen richting het systeem en zijn
gaan doen wat het systeem van hen vraagt. Ze zijn zich gaan bewegen richting het
systeem van New Public Management: cliënten als klant gaan zien, waardoor het
voorverstaan van orthodontisten compleet is veranderd (eerst werd een beugel nog wel
gezien als zorg, maar nu al het verkopen van een product). Orthodontie is dus een
professie die gevoelig is voor vermarkting, en dit is een gevaar.
Een ander voorbeeld: door het New Public Management voorverstaan is er binnen de
wetenschap heel veel druk gekomen op het publiceren van Engelstalige artikelen. Echter is
dit maar een bepaald aspect van wetenschapper zijn. Wetenschappers geven onder
andere ook onderwijs, houden zich bezig met het maatschappelijk debat, etc.
Van aardbeving tot zoönose: Over inzet van modellen voor beleid - Jacobs & Meester
Bij grafieken moet je altijd nagaan wat er precies in de grafiek wordt weergegeven. Als je
cijfers van het RIVM vergelijkt met cijfers uit de Volkskrant kan er nog wel eens een ander
perspectief ontstaan → hier gaat de tekst over.
Bestuurskundigen denken snel over wiskunde en getallen: het zal wel objectief zijn. Toch
moet je ook bij het gebruik van cijfers je gezonde verstand gebruiken. Grafieken kunnen
met een andere x-as soms een heel ander perspectief laten zien (grafiek over langere tijd /
kortere tijd).
Een bedrijf streeft naar winst en marktaandeel, maar een universiteit is een instituut. Een
instituut streeft naar een doel waarvan de overheid zegt dat het doel moet worden behaald.
Als bestuurskundige bestudeer je het functioneren van de overheid, die bestaat uit
instituties op verschillende niveaus. Het RIVM is, net als de universiteit, een kennisinstituut.
Een kennissamenleving waarin we nu leven kent verschillende uitdagingen:
- Wetenschappers en andere professionals denken dat hun type kennis de beste
kennis is en denken alles het beste te kunnen, maar dit is niet altijd terecht. Er is
een pluriform kennisbeeld nodig. Advocaten kijken alleen juridisch naar een
probleem maar soms zou een meer psychologische kijk op een probleem kunnen
helpen. Advocaten zijn bereid om een rechtszaak over de rug van kinderen heen te
winnen. Misschien moeten echtscheidingen niet worden afgehandeld door
advocaten maar door mediators.
- Binnen de wetenschap wordt verschillend gedacht, verschillende soorten
wetenschappers kijken op verschillende manieren naar dingen. Een socioloog kijkt
bijvoorbeeld anders naar een winkelstraat dan een econoom.
Kennis is een combinatie maken van het waarneembare en het denkbare. Het gaat over
het toetsen van theorie en praktijk. Echter zijn heel veel kennispraktijken niet theoretisch,
bijvoorbeeld het beroep van een politieagent. In wetenschap maak je een duurzame en
wederkerige relatie tussen het waarneembare en het denkbare. Het gaat om wat je denkt
dat voor de hand ligt en de waarheid, deze toets je aan elkaar: de hypothese en de
resultaten.
In de wetenschap is er niet veel discussie over methodes, maar er is wel discussie over
hoe je de feiten interpreteert. Als je een feminist bent zal je feiten in een onderzoek naar
emancipatie anders interpreteren dan als je dat niet bent. Het is een bepaalde ‘lens’ waar je
doorheen kijkt. Deze discussie speelt ook grote rol bij de coronacrisis en de stikstofcrisis.
Wetenschappers kunnen het eens zijn over de feiten, maar niet over de manier waarop ze
geïnterpreteerd worden.
Er kan onderscheid worden gemaakt tussen vier verschillende soorten kennis (van den
Brink):
, - Disciplinair waarheid = wetenschappelijke kennis.
Berustend op waarheid heeft 3 kenmerken 1) feiten, 2) methodes, 3) theorie.
- Professioneel juistheid = tacit knowledge, een politieagent die op een bepaalde
manier reageert. Ergens handigheid in hebben op professioneel niveau, vanuit
ervaring weten hoe je een situatie moet aanpakken. Je ambacht kennen: het
timmermansoog. Het is rationeel want het is je aangeleerd of je hebt ervoor
gestudeerd, maar het is wel besloten, het is niet altijd helemaal transparant.
Wetenschappers willen de wereld vooral wetenschappelijk inrichten en professionals willen
de wetenschap juist een beetje weghouden. Er zit een spanning tussen hun soorten kennis.
Dit conflict is te zien bij managers die wel gestudeerd hebben maar die zonder ervaring op
plekken terechtkomen waar ze iets te zeggen hebben over mensen die wel uit de praktijk
komen (professionals). Dit zorgt voor een conflict tussen professioneel impliciet weten en
abstract openbaar weten. Een wetenschapper heeft weinig gevoel voor de weerbarstigheid
van de wereld maar heeft wel een goed gevoel voor het analyseren van de wereld.
- Intiem wijsheid = bijvoorbeeld bepaalde religieuze intuïties. Dit is geen wetenschap
en ook geen professionele kennis, maar het is wel het waarneembare en het
denkbare dat samen komt.
- Publiek geloofwaardigheid = dingen die algemeen bekend zijn. Iedereen wist dat
er inflatie aan zat te komen, hetzelfde geldt voor het stijgen van huizenprijzen. Dit
soort kennis hangt in de maatschappij.
Deze vier soorten kennis kunnen in conflict komen met elkaar. Ook kunnen deze
verschillende soorten kennis botsen met beleid. Denk bijvoorbeeld aan het boerkaverbod in
Nederland.
Er bestaan verschillende modellen van wetenschap:
In de standaardwetenschap staat de waarheid, objectiviteit en onafhankelijkheid centraal.
Feiten worden bestudeerd via een methode en deze worden theoretisch geïnterpreteerd.
Een ander model is het paradigmamodel (kritische wetenschap) van Thomas Kuhn dat
ervan uitgaat dat de observatie van feiten, de keuze van de methode en de gemeenschap
waarin je deze keuzes verantwoordt, zegt heel veel over het voor jou tot uitgangspunt
genomen denkkader. Dit denkkader is vaak geen expliciete keuze. Een paradigma is iets
dat tot stand komt door bijvoorbeeld je opvoeding. Een paradigma is iets dat je al hebt voor
dat je aan wetenschap begint, maar het resoneert wel mee in wetenschap. De meeste
mensen aan de universiteit geloven in kritische wetenschap. Gadamer probeert het
thema vooroordeel verder aan te kleden in zijn tekst: wat is een vooroordeel en is het slecht
om een vooroordeel te hebben?
Binnen de bestuurskunde is het niet altijd mogelijk om waarden neutraal onderzoek te
doen. Je moet rekening houden met de waarden die jij in jouw paradigma hebt.
Bestuurskunde heeft een bepaalde normatieve kant die andere wetenschappen niet
hebben, daarom speelt ethiek een grote rol. Tijdens de coronacrisis werd vol ingezet op het
aanpakken van het coronavirus. Vanuit een medisch oogpunt was hier veel voor te zeggen.
Bestuurskundigen zien in dat fysieke gezondheid niet alles is. We hebben bijvoorbeeld ook
een schoolsysteem en de ontwikkeling van jongeren die belangrijk zijn. Een
bestuurskundige moet de normatieve afweging maken tussen het belang van gezondheid
,en andere dingen. Je kan een coronavirus zo enthousiast gaan bestrijden dat die haaks
werkt met andere waarden. Dit was ook het geval met het bestrijden van fraude en de
toeslagenaffaire. Het bestrijden van fraude werd zo belangrijk gevonden, maar dit ging
tegen de waarde van niet mogen discrimineren.
Vaak is waardenneutraal onderzoek doen dus niet mogelijk. In de geneeskunde wil je
gezondheid nastreven, maar de inrichting van onze staat draait niet alleen maar om
gezondheid. Er spelen meer dingen. Na afloop van de coronacrisis heerst de consensus
dat het land te snel en te lang in lockdown is geweest. Dit kon gebeuren omdat er geen
goede normatieve afweging is gemaakt. Een bestuurskundige hoort een brede blik te
hebben: een burger kan wel iemand zijn die fraude pleegt, maar het is ook een vader met
kinderen. Een bestuurskundige moet deze relaties zien.
Gadamer - Waarheid en methode:
Gadamers invulling van de epistemologie (kennisleer) heet hermeneutiek = uitlegkunde,
hierbij noemt hij het voorverstaan. Het voorverstaan valt uiteen in drie momenten:
- Voorhebben
- Voorzicht
- Voorbegrip
Het voorhebben, voorzicht en voorbegrip kan gezien worden als een soort architectuur van
hoe wij dingen waarnemen. Gadamer benoemt de aspecten die volstrekt
evident/vanzelfsprekend zijn. Moet je nadenken over de manier waarop je in de collegezaal
zit? Gadamer zegt hierop: ja. Je moet je ervan bewust zijn hoe je waarneemt, wat je kader
is van waarnemen.
In een collegezaal zit je op een stoel en kijk je op de docent neer. Een collegezaal heeft dus
een andere vorm dan een rechtszaal. Je komt als student een collegezaal binnen en je
weet wat je kan verwachten. Je hebt de situatie op een bepaalde manier = voorhebben.
Je hebt ook een bepaald zicht. Het zicht is dat je het vak wil halen omdat het een onderdeel
van je studie is. Dit is het zicht waar vanuit je aanwezigheid in de collegezaal begrepen
wordt = voorzicht.
Bij het volgen van je studie komen bepaalde woorden kijken, bijvoorbeeld het woord
‘master’, ‘afstuderen’, etc. = voorbegrip.
Als beleidsmaker moet je ook nadenken over wat je voorverstaan is. Het voorverstaan is
niet wetenschappelijk, maar het is eigenlijk de wetenschap van het voorwetenschappelijke
verstaan. Dit is het niveau waarop veel paradigma’s zich afspelen.
New Public Management is een voorbeeld van een paradigma waarmee je kan kijken naar
de dingen die de overheid doet.
Je zou hermeneutiek kunnen zien als een verdere invulling van wat nou precies een
paradigma is. Volgens Gadamer is dat het voorverstaan. Dit kan gezien worden als een
vooroordeel, een manier waarop veel mensen denken. In het geval van New Public
Management denkt een medewerker van de gemeente bijvoorbeeld dat de manier waarop
bedrijven werken een voorbeeld kan zijn voor de gemeente. Dit is een van de
, voorverstaanselementen van New Public Management. Het zien van het functioneren van
de overheid als New Public Management is een bepaald voorverstaan. Heel veel mensen
zijn tegen New Public Management, maar aan de andere kant heeft het ook iets heel
hardnekkigs, omdat er iets logisch in zit.
Kenmerken van New Public Management zijn:
- Private bedrijfsleven als voorbeeld
- Dienstverlening als ‘producten’ opvatten
- Burgers wordt als ‘klant’ gezien
- Breed inzetten op marktwerking
- Doelmatigheid is het hoogste goed = het doel bereiken met zo min mogelijk
mankracht en middelen. Het alleen maar streven naar doelmatigheid kan ook
nadelen hebben. Als een huisarts alleen maar streeft naar het genezen van een
persoon, kan die heel veel andere dingen missen. Stel een patiënt zit te klagen over
de buurvrouw, dan kan een huisarts denken: ik heb geen tijd om daar naar te
luisteren. Echter is het niet altijd verstandig om dit te doen aangezien de patiënt
eventueel zorg kan gaan mijden als zij zich niet gehoord voelt. Het is dus belangrijk
dat huisartsen een praatje maken, maar dit valt niet binnen de doelmatigheid van
artsen. Sommige aspecten van New Public Management functioneren dus heel
goed, en andere minder goed.
Orthodontisten zien patiënten vaak als klanten en hun dienstverlening als product, maar dit
voorverstaan dat orthodontisten hebben, hebben cliënten vaak niet door. Het voorverstaan
kan ook wel gezien worden als mindset, en de mindset van orthodontisten is vaak
commercieel. Orthodontisten zijn zich helemaal gaan bewegen richting het systeem en zijn
gaan doen wat het systeem van hen vraagt. Ze zijn zich gaan bewegen richting het
systeem van New Public Management: cliënten als klant gaan zien, waardoor het
voorverstaan van orthodontisten compleet is veranderd (eerst werd een beugel nog wel
gezien als zorg, maar nu al het verkopen van een product). Orthodontie is dus een
professie die gevoelig is voor vermarkting, en dit is een gevaar.
Een ander voorbeeld: door het New Public Management voorverstaan is er binnen de
wetenschap heel veel druk gekomen op het publiceren van Engelstalige artikelen. Echter is
dit maar een bepaald aspect van wetenschapper zijn. Wetenschappers geven onder
andere ook onderwijs, houden zich bezig met het maatschappelijk debat, etc.
Van aardbeving tot zoönose: Over inzet van modellen voor beleid - Jacobs & Meester
Bij grafieken moet je altijd nagaan wat er precies in de grafiek wordt weergegeven. Als je
cijfers van het RIVM vergelijkt met cijfers uit de Volkskrant kan er nog wel eens een ander
perspectief ontstaan → hier gaat de tekst over.
Bestuurskundigen denken snel over wiskunde en getallen: het zal wel objectief zijn. Toch
moet je ook bij het gebruik van cijfers je gezonde verstand gebruiken. Grafieken kunnen
met een andere x-as soms een heel ander perspectief laten zien (grafiek over langere tijd /
kortere tijd).
