1
GRAAD 12
AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL (EAT)
GEDIGTE
S.J. PRETORIUS – DIE HANSWORS
, 2
Die hanswors – SJ Pretorius
Die hanswors
1 Oor sy afsigtelike boggel,
2 en kromheid, het hul hom gekoggel,
3 en bitterder was hul venyn
4 as sy vergroeide ruggraatpyn.
5 Tussen die diere in ‘n hoek
6 het hy die eensaamheid gesoek:
7 “Met klere wat gedurig gaar is,
8 wat doen die vent met sy salaris?”
9 Hy’t maandeliks by die poskantoor
10 ‘n brief gepos of een gelees
11 by die dierkratte, oor en oor:
12 “Sou daar tog êrens iemand wees?”
13 En daardie ewige reuk en drank:
14 nie een sou huil as hy bedank,
15 maar waar hy in die sirkustent
16 aapagtig teen die firmament,
17 hoog teen die takelwerk, kon klouter,
18 die dood uittart, en, klein kabouter,
19 sy duiwelstreke uithaal onder
20 dat almal skater vir die wonder,
21 is hy, hoeseer verag, verlate,
22 nog deur die baas beskou as bate.
23 Toe het ‘n brief gekom eendag ...
24 Hy’t oor die bed gebuk, verblind,
25 terwyl ‘n boggelvroutjie, sag,
26 sterwend fluister: “Dankie my kind ...”
Graad 12 EAT − Hanswors
, 3
Agtergrond
SJ Pretorius se gedigte is dikwels oor die lyding/swaarkry van mense.
• Die toon van die meeste van sy gedigte is maar somber en pessimisties.
In “Hanswors” maak SJ Pretorius gebruik van ‘n figuur (hanswors/nar/harlekyn) uit die sirkus
om die ironiese situasie van die mens wat swaarkry en liggaamlike gebreke het, uit te beeld.
• Hierdie is ‘n verhalende gedig wat die storie van ‘n hanswors met ‘n boggelrug
vertel.
o Misvormde of gebreklike mense is dikwels as hansworse in sirkusse
gebruik.
o Hoewel hulle vir hulle deelname betaal is, het die spottery diep
emosionele letsels gelaat.
o Hierdie mense is dikwels deur die gemeenskap/samelewing uitgestoot.
• Terwyl die hanswors in die gedig mense laat lag, is hy die een wat vernedering
en droefheid ervaar en agter die skerms huil.
“Kipose” is die mediese term vir iemand wat ‘n boggelrug het.
• Dit is nie goeie maniere om iemand ‘n “boggelrug” te noem nie.
Titel
As ‘n mens die titel lees, dink ‘n mens die gedig gaan snaaks/komies wees, maar dit is ‘n
treurige gedig.
• Die funksie van ‘n hanswors in die sirkus is om die toeskouers te laat lag met
die snaakse dinge/toertjies wat hy doen.
• Hansworse is die grapmakers in ‘n sirkus, maar hulle is dikwels
bejammerenswaardige figure.
• Die hanswors in hierdie gedig laat die mense lag, maar ons lees dat hy eintlik
‘n tragiese mens is met ‘n hartseer geskiedenis.
• Die = bepaalde lidwoord. Verwys na die spesifieke hanswors.
Graad 12 EAT − Hanswors
, 4
Sintuiglike waarneming
Die hanswors en sy omstandighede word visueel aan ons beskryf.
• Ons sien hoe die hanswors lyk en wat hy doen – sintuig = sig
• Ons hoor ook hoe sy kollegas van hom skinder en hom tart en die toeskouers
vir hom lag – sintuig = gehoor
• Reuksintuig – ons kan die drank ruik.
Tipografie
Die gedig het 5 strofes.
• 26 versreëls (4 kwatryne en 1 strofe met 10 reëls)
Kontraste
Opvallend is die kontras tussen die hanswors se werk wat mense moet vermaak/amuseer en
sy hartseer lewe daarbuite as ‘n eensame man wat met ‘n gebrek lewe.
• Die mense se gespot (emosionele pyn) teenoor die hanswors se fisiese pyn
van sy boggelrug.
• Misvormigheid (boggelrug) teenoor sy behendigheid/ratsheid in die sirkustent.
• Die diere aanvaar hom, maar nie mense nie.
• Hy word gehaat en vermy, maar is ‘n aanwins vir die sirkus.
Rym
❖ Strofe 1, 2 en 4 is paarrym = aabb
Hier word die werksomstandighede van die hanswors bespreek.
❖ Strofe 3 en 5 is kruisrym = cdcd
In hierdie strofes word sy persoonlike omstandighede beskryf.
Leestekens
Belangrike sake word uitgehef deur die gebruik van die dubbelpunt, ellips, kommas en die
direkte rede.
• Direkte rede word nie net gebruik vir beklemtoning nie, maar ook om variasie
te bring.
Stemming/Atmosfeer
Weemoedig/hartseer/swaarmoedig
Tema
Die ongelukkigheid van ‘n mens met gebreke/wat misvorm is as gevolg van die
onmenslikheid en onsensitiwiteit van die mense om hom.
• Die lyding van ‘n mens met ‘n gebrek.
Vooroordeel teenoor mense met gebreke.
Graad 12 EAT − Hanswors
GRAAD 12
AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL (EAT)
GEDIGTE
S.J. PRETORIUS – DIE HANSWORS
, 2
Die hanswors – SJ Pretorius
Die hanswors
1 Oor sy afsigtelike boggel,
2 en kromheid, het hul hom gekoggel,
3 en bitterder was hul venyn
4 as sy vergroeide ruggraatpyn.
5 Tussen die diere in ‘n hoek
6 het hy die eensaamheid gesoek:
7 “Met klere wat gedurig gaar is,
8 wat doen die vent met sy salaris?”
9 Hy’t maandeliks by die poskantoor
10 ‘n brief gepos of een gelees
11 by die dierkratte, oor en oor:
12 “Sou daar tog êrens iemand wees?”
13 En daardie ewige reuk en drank:
14 nie een sou huil as hy bedank,
15 maar waar hy in die sirkustent
16 aapagtig teen die firmament,
17 hoog teen die takelwerk, kon klouter,
18 die dood uittart, en, klein kabouter,
19 sy duiwelstreke uithaal onder
20 dat almal skater vir die wonder,
21 is hy, hoeseer verag, verlate,
22 nog deur die baas beskou as bate.
23 Toe het ‘n brief gekom eendag ...
24 Hy’t oor die bed gebuk, verblind,
25 terwyl ‘n boggelvroutjie, sag,
26 sterwend fluister: “Dankie my kind ...”
Graad 12 EAT − Hanswors
, 3
Agtergrond
SJ Pretorius se gedigte is dikwels oor die lyding/swaarkry van mense.
• Die toon van die meeste van sy gedigte is maar somber en pessimisties.
In “Hanswors” maak SJ Pretorius gebruik van ‘n figuur (hanswors/nar/harlekyn) uit die sirkus
om die ironiese situasie van die mens wat swaarkry en liggaamlike gebreke het, uit te beeld.
• Hierdie is ‘n verhalende gedig wat die storie van ‘n hanswors met ‘n boggelrug
vertel.
o Misvormde of gebreklike mense is dikwels as hansworse in sirkusse
gebruik.
o Hoewel hulle vir hulle deelname betaal is, het die spottery diep
emosionele letsels gelaat.
o Hierdie mense is dikwels deur die gemeenskap/samelewing uitgestoot.
• Terwyl die hanswors in die gedig mense laat lag, is hy die een wat vernedering
en droefheid ervaar en agter die skerms huil.
“Kipose” is die mediese term vir iemand wat ‘n boggelrug het.
• Dit is nie goeie maniere om iemand ‘n “boggelrug” te noem nie.
Titel
As ‘n mens die titel lees, dink ‘n mens die gedig gaan snaaks/komies wees, maar dit is ‘n
treurige gedig.
• Die funksie van ‘n hanswors in die sirkus is om die toeskouers te laat lag met
die snaakse dinge/toertjies wat hy doen.
• Hansworse is die grapmakers in ‘n sirkus, maar hulle is dikwels
bejammerenswaardige figure.
• Die hanswors in hierdie gedig laat die mense lag, maar ons lees dat hy eintlik
‘n tragiese mens is met ‘n hartseer geskiedenis.
• Die = bepaalde lidwoord. Verwys na die spesifieke hanswors.
Graad 12 EAT − Hanswors
, 4
Sintuiglike waarneming
Die hanswors en sy omstandighede word visueel aan ons beskryf.
• Ons sien hoe die hanswors lyk en wat hy doen – sintuig = sig
• Ons hoor ook hoe sy kollegas van hom skinder en hom tart en die toeskouers
vir hom lag – sintuig = gehoor
• Reuksintuig – ons kan die drank ruik.
Tipografie
Die gedig het 5 strofes.
• 26 versreëls (4 kwatryne en 1 strofe met 10 reëls)
Kontraste
Opvallend is die kontras tussen die hanswors se werk wat mense moet vermaak/amuseer en
sy hartseer lewe daarbuite as ‘n eensame man wat met ‘n gebrek lewe.
• Die mense se gespot (emosionele pyn) teenoor die hanswors se fisiese pyn
van sy boggelrug.
• Misvormigheid (boggelrug) teenoor sy behendigheid/ratsheid in die sirkustent.
• Die diere aanvaar hom, maar nie mense nie.
• Hy word gehaat en vermy, maar is ‘n aanwins vir die sirkus.
Rym
❖ Strofe 1, 2 en 4 is paarrym = aabb
Hier word die werksomstandighede van die hanswors bespreek.
❖ Strofe 3 en 5 is kruisrym = cdcd
In hierdie strofes word sy persoonlike omstandighede beskryf.
Leestekens
Belangrike sake word uitgehef deur die gebruik van die dubbelpunt, ellips, kommas en die
direkte rede.
• Direkte rede word nie net gebruik vir beklemtoning nie, maar ook om variasie
te bring.
Stemming/Atmosfeer
Weemoedig/hartseer/swaarmoedig
Tema
Die ongelukkigheid van ‘n mens met gebreke/wat misvorm is as gevolg van die
onmenslikheid en onsensitiwiteit van die mense om hom.
• Die lyding van ‘n mens met ‘n gebrek.
Vooroordeel teenoor mense met gebreke.
Graad 12 EAT − Hanswors
