Les 1
Wat doet een criminoloog?
Criminologen beantwoorden vragen zoals:
- Waarom plegen mensen criminaliteit?
- Hoe kunnen we voorkomen dat criminaliteit wordt gepleegd?
- Hoe ziet de carrière van iemand die criminaliteit pleegt eruit?
- Wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
- …
Dat is relevant:
om criminaliteit en de impact ervan op individuen en onze SL te begrijpen.
Voor ontwikkeling van evidence-based beleid (op wetenschap gebaseerd) om criminaliteit te
verminderen
Kritische reflecties bieden op gekozen acties, ..
De veiligheidsparadox
Dalings sinds 1990 van eigendomsdelicten, geweldsdelicten en levensdelicten -> nu minder kans om
slachtoffer te worden van een crimineel feit dus we voelen ons veiliger
De leeftijdscriminaliteitscurve
Er is een piek tussen 18 en 25 jaar om criminaliteit te plegen, daarna is er een daling want mensen
worden ouder
De meeste personen starten met criminaliteit na puberteit
Mensen stoppen met criminaliteit plegen -> 3 redenen:
Persoonlijke factoren: Je wilt zelf stoppen
Sociale factoren: ik ontmoet een liefde
Structurele factoren: bv de buurt waar je woont
Wat is criminaliteit?
Er zijn verschillende vormen van criminaliteit zoals drugsdelicten, zedendelicten, …
Criminaliteit doorheen de tijd
Ancien Régime
De koning wilde voorbeeldstraffen opleggen, om iedereen te tonen dat je gestraft wordt als je het
gezag van de koning aantast.
De koning bepaalde wat criminaliteit was
Publieke straffen, doodstraf -> doodstraf in België als straf mogelijk tot 1996 maar laatste keer
uitgevoerd in 1863 -> omgezet in levenslange gevangenisstraf
,Verlichting/Klassieke strafrecht
= focus op de daad
In de verlichting gaan ze ervan uit dat mensen rationele wezens zijn die zelf nadenken over goed en
slecht -> ze gaan straffen via een gevangenisstraf
Focus op algemene preventie
De eerste wetten (codificaties) worden geboren = Magna Charta
Legaliteit is een belangrijk principe in de periode van de verlichting
Positivisme
= focus op de dader
Focus op hulp, focus op bijzondere preventie
Criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
Lombroso geloofde in de geboren misdadiger = hij zei dat je kon bepalen op basis van uiterlijke
kenmerken of iemand wel of niet criminaliteit zou plegen
Enge definitie criminaliteit
Je kan criminaliteit plegen door iets te doen maar ook iets niet te doen (bv niet ingrijpen)
Criminaliteit is meer dan alleen strafrechtovertredingen -> ook deviant gedrag, overlast, dreiging, …
Criminaliteit als sociaal construct
Criminaliteit is een sociaal construct: we leven samen met elkaar in de maatschappij en er zijn regels
nodig met elkaar
Er zijn veel nieuwe vormen van criminaliteit en er zijn er ook veel verdwenen
Criminaliteit en politiek
Criminaliteit en politiek kan je niet los van elkaar zien
Criminaliteit en de studie van criminaliteit vindt plaats in een sociale en politieke context
Hoe criminaliteit meten?
Via:
Statistieken
Surveys
Interviews
Geregistreerde data: gaat over data die terecht is gekomen in het strafrechtsysteem
bv. Iemand heeft aangifte gedaan <-> Dark number: delicten die nooit gerapporteerd zijn
Wat is criminologie?
Topinard: gebruikte voor het eerst het concept criminologie
Garofalo en Topinard zagen criminologie als het Lombrosiaans project = onderzoeken van
karakteristieken van mensen die criminaliteit plegen versus mensen die geen criminaliteit plegen
,VS
Criminologie als overheidsproject = criminaliteit moet gemeten worden, empirisch onderzoek naar
de werking van politie, …
Garland -> ‘moderne criminologie is het product van deze 2 afzonderlijke stromen
De geboorte van de criminologie is te situeren in de Verlichting
Geslachtskloof
Mannen plegen meer criminaliteit dan vrouwen -> kloof is het grootst bij geweldsdelicten
Waarom plegen mensen criminaliteit?
Als je criminaliteit pleegt komt dat door een combinatie van 3 factoren
1) Persoonlijke factoren bv. Zelfcontrole -> je hebt er geen dus je gaat bv. Snoep stelen in kruidvat
2) Directe omgeving: sociale binding met vrienden, ouders, familie
3) Structurele factoren bv als je in een buurt leeft met veel criminaliteit is de kans groter dat je zelf
criminaliteit gaat plegen
Je bent door deze factoren niet gedoemd om criminaliteit te plegen
Logica van de strafrechtsbedeling
Politie registreert het feit -> opstellen PV
Openbaar Ministerie/parket als spilfiguur /stofzuiger -> daarna wordt het feit gestuurd naar
de rechtbank
Rechtbank: Onafhankelijke rechters die een straf bepalen -> veel variatie in straffen
Strafuitvoering: gevangenis maar ook kleinschalige detentie (detentie midden in de
maatschappij -> ze leven in een kleine groep samen in een huis), …
700 000 - 750 000 misdrijven/jaar bezorgd aan OM -> slecht 5-7% daarvan worden door de
strafrechter behandeld -> een klein deel daarvan (18 000/jaar) leidt tot gevangenisstraf/hechtenis.
Moeten we harder en zwaarder straffen?
Pakkans vergroten heeft kans op een afschrikkend effect bv. Trajectcontrole
Media en criminaliteit
Als je drugs toont op tv zorgt dat ervoor dat mensen ook drugs gaan gebruiken
Blootstelling kan de kennis vergroten
Puur en alleen het kijken naar criminaliteit gaat niet zorgen voor criminaliteit
, Hoe wordt criminaliteit voorgesteld in de media?
Nieuwswaarde als factor
Mix van politieke prioriteiten en praktische factoren
Werkt media criminogeen?
Men gaat ervan uit dat we passief informatie ontvangen die komt vanuit de media -> maar eigenlijk
zijn we actieve ontvangers
Zorgt media ervoor dat we bozer worden of dat we onze gevoelens uiten?
Er is een relatie tussen mediaconsumptie en angst voor criminaliteit en slachtofferschap
Vooral lezers van kranten en mensen die vaak TV kijken hebben meer angst om slachtoffer te
worden
Mogen we kinderen vertellen over criminologie?
Vanaf leeftijd 6-8 jaar op neutrale manier praten over realiteit want ze zijn geen passieve ontvangers
-> ze hebben nood aan juiste informatie -> ze vullen anders de leegtes zelf in en dat kan zorgen voor
angst
Belangrijk dat kinderen ouder bezoeken in gevangenis -> belangrijk voor kind om een positieve band
te behouden met een ouder
Huftergedrag = een woord dat we geven aan mensen die criminaliteit plegen, we gaan stigmatiseren
-> een etiket plakken op een bepaalde groep personen
Wat doet een criminoloog?
Criminologen beantwoorden vragen zoals:
- Waarom plegen mensen criminaliteit?
- Hoe kunnen we voorkomen dat criminaliteit wordt gepleegd?
- Hoe ziet de carrière van iemand die criminaliteit pleegt eruit?
- Wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
- …
Dat is relevant:
om criminaliteit en de impact ervan op individuen en onze SL te begrijpen.
Voor ontwikkeling van evidence-based beleid (op wetenschap gebaseerd) om criminaliteit te
verminderen
Kritische reflecties bieden op gekozen acties, ..
De veiligheidsparadox
Dalings sinds 1990 van eigendomsdelicten, geweldsdelicten en levensdelicten -> nu minder kans om
slachtoffer te worden van een crimineel feit dus we voelen ons veiliger
De leeftijdscriminaliteitscurve
Er is een piek tussen 18 en 25 jaar om criminaliteit te plegen, daarna is er een daling want mensen
worden ouder
De meeste personen starten met criminaliteit na puberteit
Mensen stoppen met criminaliteit plegen -> 3 redenen:
Persoonlijke factoren: Je wilt zelf stoppen
Sociale factoren: ik ontmoet een liefde
Structurele factoren: bv de buurt waar je woont
Wat is criminaliteit?
Er zijn verschillende vormen van criminaliteit zoals drugsdelicten, zedendelicten, …
Criminaliteit doorheen de tijd
Ancien Régime
De koning wilde voorbeeldstraffen opleggen, om iedereen te tonen dat je gestraft wordt als je het
gezag van de koning aantast.
De koning bepaalde wat criminaliteit was
Publieke straffen, doodstraf -> doodstraf in België als straf mogelijk tot 1996 maar laatste keer
uitgevoerd in 1863 -> omgezet in levenslange gevangenisstraf
,Verlichting/Klassieke strafrecht
= focus op de daad
In de verlichting gaan ze ervan uit dat mensen rationele wezens zijn die zelf nadenken over goed en
slecht -> ze gaan straffen via een gevangenisstraf
Focus op algemene preventie
De eerste wetten (codificaties) worden geboren = Magna Charta
Legaliteit is een belangrijk principe in de periode van de verlichting
Positivisme
= focus op de dader
Focus op hulp, focus op bijzondere preventie
Criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
Lombroso geloofde in de geboren misdadiger = hij zei dat je kon bepalen op basis van uiterlijke
kenmerken of iemand wel of niet criminaliteit zou plegen
Enge definitie criminaliteit
Je kan criminaliteit plegen door iets te doen maar ook iets niet te doen (bv niet ingrijpen)
Criminaliteit is meer dan alleen strafrechtovertredingen -> ook deviant gedrag, overlast, dreiging, …
Criminaliteit als sociaal construct
Criminaliteit is een sociaal construct: we leven samen met elkaar in de maatschappij en er zijn regels
nodig met elkaar
Er zijn veel nieuwe vormen van criminaliteit en er zijn er ook veel verdwenen
Criminaliteit en politiek
Criminaliteit en politiek kan je niet los van elkaar zien
Criminaliteit en de studie van criminaliteit vindt plaats in een sociale en politieke context
Hoe criminaliteit meten?
Via:
Statistieken
Surveys
Interviews
Geregistreerde data: gaat over data die terecht is gekomen in het strafrechtsysteem
bv. Iemand heeft aangifte gedaan <-> Dark number: delicten die nooit gerapporteerd zijn
Wat is criminologie?
Topinard: gebruikte voor het eerst het concept criminologie
Garofalo en Topinard zagen criminologie als het Lombrosiaans project = onderzoeken van
karakteristieken van mensen die criminaliteit plegen versus mensen die geen criminaliteit plegen
,VS
Criminologie als overheidsproject = criminaliteit moet gemeten worden, empirisch onderzoek naar
de werking van politie, …
Garland -> ‘moderne criminologie is het product van deze 2 afzonderlijke stromen
De geboorte van de criminologie is te situeren in de Verlichting
Geslachtskloof
Mannen plegen meer criminaliteit dan vrouwen -> kloof is het grootst bij geweldsdelicten
Waarom plegen mensen criminaliteit?
Als je criminaliteit pleegt komt dat door een combinatie van 3 factoren
1) Persoonlijke factoren bv. Zelfcontrole -> je hebt er geen dus je gaat bv. Snoep stelen in kruidvat
2) Directe omgeving: sociale binding met vrienden, ouders, familie
3) Structurele factoren bv als je in een buurt leeft met veel criminaliteit is de kans groter dat je zelf
criminaliteit gaat plegen
Je bent door deze factoren niet gedoemd om criminaliteit te plegen
Logica van de strafrechtsbedeling
Politie registreert het feit -> opstellen PV
Openbaar Ministerie/parket als spilfiguur /stofzuiger -> daarna wordt het feit gestuurd naar
de rechtbank
Rechtbank: Onafhankelijke rechters die een straf bepalen -> veel variatie in straffen
Strafuitvoering: gevangenis maar ook kleinschalige detentie (detentie midden in de
maatschappij -> ze leven in een kleine groep samen in een huis), …
700 000 - 750 000 misdrijven/jaar bezorgd aan OM -> slecht 5-7% daarvan worden door de
strafrechter behandeld -> een klein deel daarvan (18 000/jaar) leidt tot gevangenisstraf/hechtenis.
Moeten we harder en zwaarder straffen?
Pakkans vergroten heeft kans op een afschrikkend effect bv. Trajectcontrole
Media en criminaliteit
Als je drugs toont op tv zorgt dat ervoor dat mensen ook drugs gaan gebruiken
Blootstelling kan de kennis vergroten
Puur en alleen het kijken naar criminaliteit gaat niet zorgen voor criminaliteit
, Hoe wordt criminaliteit voorgesteld in de media?
Nieuwswaarde als factor
Mix van politieke prioriteiten en praktische factoren
Werkt media criminogeen?
Men gaat ervan uit dat we passief informatie ontvangen die komt vanuit de media -> maar eigenlijk
zijn we actieve ontvangers
Zorgt media ervoor dat we bozer worden of dat we onze gevoelens uiten?
Er is een relatie tussen mediaconsumptie en angst voor criminaliteit en slachtofferschap
Vooral lezers van kranten en mensen die vaak TV kijken hebben meer angst om slachtoffer te
worden
Mogen we kinderen vertellen over criminologie?
Vanaf leeftijd 6-8 jaar op neutrale manier praten over realiteit want ze zijn geen passieve ontvangers
-> ze hebben nood aan juiste informatie -> ze vullen anders de leegtes zelf in en dat kan zorgen voor
angst
Belangrijk dat kinderen ouder bezoeken in gevangenis -> belangrijk voor kind om een positieve band
te behouden met een ouder
Huftergedrag = een woord dat we geven aan mensen die criminaliteit plegen, we gaan stigmatiseren
-> een etiket plakken op een bepaalde groep personen
