R.-K. Godsdienst: kennis
Hoofdstuk 1: symbolen, rituelen, verhalen
1. Symbolen en rituelen
1.1. Symbolen
Symbolen:
- Geeft de realiteit weer VB geboortekaartje en doopsuiker bij geboorte laten weten dat er een
nieuw mensje is
- Hebben verschillende betekenissen in verschillende culturen
- Moeten beleefd en ervaren worden
- Zijn een gewoon iets dat in een bepaalde context een bijzondere betekenis
krijgt
Symbolen ontstaan doordat een voorwerp in een bepaalde context, in een bepaald
verhaal een betekenis krijgt. Het heeft een uiterlijke kant die verwijst naar een diepere
betekenis.
VB steen breken Olympische Spelen p14
1.2. Rituelen
Rituelen zijn handelingen die zich herhaaldelijk voordoen en zorgen voor
verbondenheid tussen mensen.
= zorgt voor een gevoel van verbondenheid waarbij een beeld/symbool wordt gebruikt
om uit te drukken wat we willen zeggen. Als dit herhaaldelijk voorvalt spreken we van
ritueel
- Dagdagelijkse rituelen: een veelvoud van herhalingen die vaak vanuit een vaste
structuur gebeuren omdat ze houvast bieden of bijgeloof hebben (VB vast ochtendritueel;
opstaan, douchen, ontbijten, tanden poetsen…)
- Levensbeschouwelijke rituelen: een opeenvolging van handelingen die als doel
hebben om het diepere, een innerlijke werkelijkheid, op te roepen. Via uiterlijke
handelingen iets diepers oproepen. Rituelen leren ons de waarde van het leven
kennen; hetgeen wat ons beter/gelukkiger/meer mens maakt.
Symboolhandeling: wanneer mensen een vast patroon van handelingen uitvoeren
met een voorwerp dat een diepere betekenis heeft. Door het gebruik in een bepaalde
context krijgt dat voorwerp een symbolische betekenis en wordt het een symbool.
- Levensbeschouwelijke rituelen zijn symboolhandelingen die zich herhaaldelijk
voordoen omdat het een opeenvolging van handelingen is die iedereen kent
Verbondenheid tussen mensen; herkenbaar binnen een groep mensen,
binnen een cultuur
VB het breken van het brood binnen de eucharistie
1
R.K.G. kennis Sien Basteleus
,Rituelen maken deel uit van hoe we geloof overbrengen, net zoals het vertellen van
verhalen of hoe je met kleuters omgaat. Ze horen bij het klasgebeuren en vormen een
moment waarop we even stilstaan bij wat er leeft in de klas. Rituelen helpen om
belangrijke gebeurtenissen kort vast te houden.
In de mate dat we ze niet van bovenaf opleggen, helpen rituelen kinderen hun eigen
cultuur op te bouwen. In het ritueel spel gaan kinderen op een vooraf afgesproken
wijze om met zorgvuldig uitgekozen symbolen en woorden.
Mogelijke elementen van een ritueel: (examen!)
1.3. Bidden als ritueel
Bidden is een gesprek met God. Het vereist niet altijd mooie woorden. Het is soms stamelen, soms zelfs zwijgen,
maar laat het gesprek met God nooit afgebroken worden. Als de stem het zou begeven, laat het hart dan verder
gaan.
1.3.A. Vertellen tegen God
Kinderen houden van rituelen, vb aan het begin van de schooldag bidden. Als het
zodanig een gewoonte is geworden, zullen zij er na een tijdje achter vragen, dit is hun
1e kennismaking met bidden.
Binnen verschillende levensbeschouwingen vinden we vaste tradities om te
bidden; vaste teksten of gebaren. Dit zorgt voor verbondenheid binnen de
geloofsgemeenschap, het geeft een samenhorigheidsgevoel als je hetzelfde kan
uitspreken en het biedt een houvast.
Tegen elkaar kunnen we vertellen, maar als we tegen God moeten praten lukt ons
dat niet. We weten niet hoe we ons verdriet, pijn, kwaadheid, plezier, onmacht…
moeten voorleggen aan God.
- Jonge kinderen hebben hier minder moeite mee, maar eens ze ouder gaan
worden zullen ze zich vragen stellen zoals “luistert God wel?”, “Geeft God ook
een antwoord?”….
2
R.K.G. kennis Sien Basteleus
,Bidden is meer dan praten met God, het is een soort zoeken naar God en naar de
betekenis die God heeft in ons leven. Het is een concretisering van hoe en wat we
geloven.
Bidden met kinderen:
- Erop letten dat we woorden en beelden kiezen die kinderen helpen naar hun
zoektocht naar God. Deze beelden en woorden mogen wij niet invullen voor hen,
we moeten hun ruimte bieden zodat ze deze zelf kunnen invullen.
- Erop letten dat we niet opleggen wat we van kinderen verwachten:
Heer, help mij dat ik deze dag niet boos zal zijn of stout, maar altijd weer zo wezen mag dat
ieder van mij houdt.
- Erop letten dat we eerlijke woorden kiezen, tegenslagen horen daar ook bij.
- Tips; bij een gebed richt je je tot iemand (God, Jezus, Maria), je moet niet altijd
eindigen met dankjewel of amen, je kan ook mensen en de natuur om de
kinderen heen aanbod laten komen, gebruik herkenbare taal
Het godsbeeld is niet iets dat altijd vaststaat. Door ervaringen kan dit veranderen.
Daarom is het van belang dat kinderen dit beeld zelf kunnen vormen op basis van wat
ze om zich heen zien en horen.
1.3.B. Vier soorten gebeden
We kunnen 4 soorten gebeden onderscheiden die vaak in elkaar overgaan:
Het vraaggebed: we vragen hulp aan God als het moeilijk gaat of bij grote
tegenslag.
- God is zoals een vader aan wie je alles mag vragen, we mogen blijven vragen
stellen aan hem
- Vanuit een diepe nood met iemand spreken is zoals verhoord worden, verhoord
worden is gehoord worden
- God neemt niet altijd de noodsituatie weg, maar hij verandert onze houding
tegenover die nood
- Het gebed zorgt dat we verbonden blijven want als het moeilijk gaat, geraken
we sneller geïsoleerd van onze omgeving
Het gebed om vergiffenis: we drukken uit dat we spijt hebben van iets en dat we
opnieuw willen beginnen.
- De pijn die we anderen hebben aangedaan en het te kort schieten tegenover
liefde van God, komt sterk naar voren
3
R.K.G. kennis Sien Basteleus
, Het dankgebed: we bidden om hetgeen we dankbaar zijn, om wat we hebben
ontvangen. We hebben iets gekregen en zijn dankbaar.
- Het dankgebed bij uitstek is de eucharistie; danken om de schepping, om de
verlossing en om de komst van Jezus
Het lofgebed: groeit verder uit het dankgebed. De reden waarom we dankbaar zijn,
is minder belangrijk geworden. We loven en prijzen God tijdens het lofgebed omdat Hij
bestaat, niet omwille van zijn gunst.
Zelftoets p19 soorten gebeden herkennen
1.3.C. Het dankgebed als kader
“als mijn moeder boos is, dan bid ik wel eens of God wil zorgen dat ze een beetje minder boos wordt.” “En wordt ze dan ook
minder boos?” “Meestal niet. En als dat wel zo is, weet je nog niet of God dat gedaan heeft. Het kan toch ook wel komen omdat
ik een beetje liever tegen haar doe?” (een kind van 7).
Praten met kinderen over bidden is een element van gebedsopvoeding. Vanuit
pedagogische overwegingen kiezen we ervoor om het dankgebed te hanteren als we
met kinderen bidden.
- Vraaggebed is te moeilijk: kleuters/kinderen zouden dingen vragen die niet
haalbaar zijn (genezen) of ze vragen concrete dingen (speelgoed). Als ze niet
krijgen wat ze gevraagd hebben, gaan ze ontgoocheld zijn en ontstaat er twijfel
over God
- Bij een dankgebed kan je altijd iets dankbaar zijn, iets kleins of iets groots
Als we een dankgebed gaan houden, dan krijgen kinderen meer ruimte voor hun
reacties en vragen. De kritische vragen krijgen een andere kleur. We richten ons niet
tot iemand die verantwoordelijk is, maar we beginnen bij onszelf.
Kinderen mogen kritisch nadenken over geloof, maar dat kan lastig zijn als wij niet
altijd antwoorden hebben. Bij een dankgebed blijven die vragen bestaan, maar dat
hoeft het bidden niet te stoppen. Ook zonder antwoorden kunnen we nadenken over
hoe we anderen kunnen helpen om dankbaar te zijn.
- Je hoeft dit niet altijd door te trekken. Als je bv. in de klas een moeilijke periode
doormaakt (overlijden, ziekte ...), kun je beter verwoorden dat het moeilijk gaat
en de twijfel en woede verwoorden, dan op zoek te gaan naar iets om te
danken.
Bidden wordt niet alleen bepaald door de woorden die je kiest, je kan het ook zonder
woorden doen. Of met de woorden van een ander, in een lied of een gedicht. Bidden
heeft alles te maken met :
- Het aangaan van een relatie met God
- Je openstellen voor God, zodat er sprake kan zijn van een wederzijdse relatie,
van echte ontmoeting
- Je uitspreken voor God, zodat God zich kan uitspreken voor jou
4
R.K.G. kennis Sien Basteleus
Hoofdstuk 1: symbolen, rituelen, verhalen
1. Symbolen en rituelen
1.1. Symbolen
Symbolen:
- Geeft de realiteit weer VB geboortekaartje en doopsuiker bij geboorte laten weten dat er een
nieuw mensje is
- Hebben verschillende betekenissen in verschillende culturen
- Moeten beleefd en ervaren worden
- Zijn een gewoon iets dat in een bepaalde context een bijzondere betekenis
krijgt
Symbolen ontstaan doordat een voorwerp in een bepaalde context, in een bepaald
verhaal een betekenis krijgt. Het heeft een uiterlijke kant die verwijst naar een diepere
betekenis.
VB steen breken Olympische Spelen p14
1.2. Rituelen
Rituelen zijn handelingen die zich herhaaldelijk voordoen en zorgen voor
verbondenheid tussen mensen.
= zorgt voor een gevoel van verbondenheid waarbij een beeld/symbool wordt gebruikt
om uit te drukken wat we willen zeggen. Als dit herhaaldelijk voorvalt spreken we van
ritueel
- Dagdagelijkse rituelen: een veelvoud van herhalingen die vaak vanuit een vaste
structuur gebeuren omdat ze houvast bieden of bijgeloof hebben (VB vast ochtendritueel;
opstaan, douchen, ontbijten, tanden poetsen…)
- Levensbeschouwelijke rituelen: een opeenvolging van handelingen die als doel
hebben om het diepere, een innerlijke werkelijkheid, op te roepen. Via uiterlijke
handelingen iets diepers oproepen. Rituelen leren ons de waarde van het leven
kennen; hetgeen wat ons beter/gelukkiger/meer mens maakt.
Symboolhandeling: wanneer mensen een vast patroon van handelingen uitvoeren
met een voorwerp dat een diepere betekenis heeft. Door het gebruik in een bepaalde
context krijgt dat voorwerp een symbolische betekenis en wordt het een symbool.
- Levensbeschouwelijke rituelen zijn symboolhandelingen die zich herhaaldelijk
voordoen omdat het een opeenvolging van handelingen is die iedereen kent
Verbondenheid tussen mensen; herkenbaar binnen een groep mensen,
binnen een cultuur
VB het breken van het brood binnen de eucharistie
1
R.K.G. kennis Sien Basteleus
,Rituelen maken deel uit van hoe we geloof overbrengen, net zoals het vertellen van
verhalen of hoe je met kleuters omgaat. Ze horen bij het klasgebeuren en vormen een
moment waarop we even stilstaan bij wat er leeft in de klas. Rituelen helpen om
belangrijke gebeurtenissen kort vast te houden.
In de mate dat we ze niet van bovenaf opleggen, helpen rituelen kinderen hun eigen
cultuur op te bouwen. In het ritueel spel gaan kinderen op een vooraf afgesproken
wijze om met zorgvuldig uitgekozen symbolen en woorden.
Mogelijke elementen van een ritueel: (examen!)
1.3. Bidden als ritueel
Bidden is een gesprek met God. Het vereist niet altijd mooie woorden. Het is soms stamelen, soms zelfs zwijgen,
maar laat het gesprek met God nooit afgebroken worden. Als de stem het zou begeven, laat het hart dan verder
gaan.
1.3.A. Vertellen tegen God
Kinderen houden van rituelen, vb aan het begin van de schooldag bidden. Als het
zodanig een gewoonte is geworden, zullen zij er na een tijdje achter vragen, dit is hun
1e kennismaking met bidden.
Binnen verschillende levensbeschouwingen vinden we vaste tradities om te
bidden; vaste teksten of gebaren. Dit zorgt voor verbondenheid binnen de
geloofsgemeenschap, het geeft een samenhorigheidsgevoel als je hetzelfde kan
uitspreken en het biedt een houvast.
Tegen elkaar kunnen we vertellen, maar als we tegen God moeten praten lukt ons
dat niet. We weten niet hoe we ons verdriet, pijn, kwaadheid, plezier, onmacht…
moeten voorleggen aan God.
- Jonge kinderen hebben hier minder moeite mee, maar eens ze ouder gaan
worden zullen ze zich vragen stellen zoals “luistert God wel?”, “Geeft God ook
een antwoord?”….
2
R.K.G. kennis Sien Basteleus
,Bidden is meer dan praten met God, het is een soort zoeken naar God en naar de
betekenis die God heeft in ons leven. Het is een concretisering van hoe en wat we
geloven.
Bidden met kinderen:
- Erop letten dat we woorden en beelden kiezen die kinderen helpen naar hun
zoektocht naar God. Deze beelden en woorden mogen wij niet invullen voor hen,
we moeten hun ruimte bieden zodat ze deze zelf kunnen invullen.
- Erop letten dat we niet opleggen wat we van kinderen verwachten:
Heer, help mij dat ik deze dag niet boos zal zijn of stout, maar altijd weer zo wezen mag dat
ieder van mij houdt.
- Erop letten dat we eerlijke woorden kiezen, tegenslagen horen daar ook bij.
- Tips; bij een gebed richt je je tot iemand (God, Jezus, Maria), je moet niet altijd
eindigen met dankjewel of amen, je kan ook mensen en de natuur om de
kinderen heen aanbod laten komen, gebruik herkenbare taal
Het godsbeeld is niet iets dat altijd vaststaat. Door ervaringen kan dit veranderen.
Daarom is het van belang dat kinderen dit beeld zelf kunnen vormen op basis van wat
ze om zich heen zien en horen.
1.3.B. Vier soorten gebeden
We kunnen 4 soorten gebeden onderscheiden die vaak in elkaar overgaan:
Het vraaggebed: we vragen hulp aan God als het moeilijk gaat of bij grote
tegenslag.
- God is zoals een vader aan wie je alles mag vragen, we mogen blijven vragen
stellen aan hem
- Vanuit een diepe nood met iemand spreken is zoals verhoord worden, verhoord
worden is gehoord worden
- God neemt niet altijd de noodsituatie weg, maar hij verandert onze houding
tegenover die nood
- Het gebed zorgt dat we verbonden blijven want als het moeilijk gaat, geraken
we sneller geïsoleerd van onze omgeving
Het gebed om vergiffenis: we drukken uit dat we spijt hebben van iets en dat we
opnieuw willen beginnen.
- De pijn die we anderen hebben aangedaan en het te kort schieten tegenover
liefde van God, komt sterk naar voren
3
R.K.G. kennis Sien Basteleus
, Het dankgebed: we bidden om hetgeen we dankbaar zijn, om wat we hebben
ontvangen. We hebben iets gekregen en zijn dankbaar.
- Het dankgebed bij uitstek is de eucharistie; danken om de schepping, om de
verlossing en om de komst van Jezus
Het lofgebed: groeit verder uit het dankgebed. De reden waarom we dankbaar zijn,
is minder belangrijk geworden. We loven en prijzen God tijdens het lofgebed omdat Hij
bestaat, niet omwille van zijn gunst.
Zelftoets p19 soorten gebeden herkennen
1.3.C. Het dankgebed als kader
“als mijn moeder boos is, dan bid ik wel eens of God wil zorgen dat ze een beetje minder boos wordt.” “En wordt ze dan ook
minder boos?” “Meestal niet. En als dat wel zo is, weet je nog niet of God dat gedaan heeft. Het kan toch ook wel komen omdat
ik een beetje liever tegen haar doe?” (een kind van 7).
Praten met kinderen over bidden is een element van gebedsopvoeding. Vanuit
pedagogische overwegingen kiezen we ervoor om het dankgebed te hanteren als we
met kinderen bidden.
- Vraaggebed is te moeilijk: kleuters/kinderen zouden dingen vragen die niet
haalbaar zijn (genezen) of ze vragen concrete dingen (speelgoed). Als ze niet
krijgen wat ze gevraagd hebben, gaan ze ontgoocheld zijn en ontstaat er twijfel
over God
- Bij een dankgebed kan je altijd iets dankbaar zijn, iets kleins of iets groots
Als we een dankgebed gaan houden, dan krijgen kinderen meer ruimte voor hun
reacties en vragen. De kritische vragen krijgen een andere kleur. We richten ons niet
tot iemand die verantwoordelijk is, maar we beginnen bij onszelf.
Kinderen mogen kritisch nadenken over geloof, maar dat kan lastig zijn als wij niet
altijd antwoorden hebben. Bij een dankgebed blijven die vragen bestaan, maar dat
hoeft het bidden niet te stoppen. Ook zonder antwoorden kunnen we nadenken over
hoe we anderen kunnen helpen om dankbaar te zijn.
- Je hoeft dit niet altijd door te trekken. Als je bv. in de klas een moeilijke periode
doormaakt (overlijden, ziekte ...), kun je beter verwoorden dat het moeilijk gaat
en de twijfel en woede verwoorden, dan op zoek te gaan naar iets om te
danken.
Bidden wordt niet alleen bepaald door de woorden die je kiest, je kan het ook zonder
woorden doen. Of met de woorden van een ander, in een lied of een gedicht. Bidden
heeft alles te maken met :
- Het aangaan van een relatie met God
- Je openstellen voor God, zodat er sprake kan zijn van een wederzijdse relatie,
van echte ontmoeting
- Je uitspreken voor God, zodat God zich kan uitspreken voor jou
4
R.K.G. kennis Sien Basteleus
