Samenva'ng Beroepsrollen
4 Doelen vh SW Sw bevordert:
ð Sociale verandering en ontwikkeling
ð Sociale cohesie
ð Empowerment
ð Bevrijding van mensen
Sociale verandering Sociaal werkers gaan bij hun intervenCes kijken naar de sociale
(1/4 Doelen SW) context en de verbondenheid tussen de verschillende niveaus in die
context
Micro/meso/macro = sociale verandering
Bewust zijn en engageren om structurele oorzaken van sociale
problemen aan te pakken. AlCjd naar zowel micro als naar
macroniveau kijken!
Kijken om beleid aan te passen, want structurele oorzaken
Volksraadpleging 8/10 is voorbeeld van sociale verandering
Sociale cohesie Of samenhang, binding. Sociaal werkers dragen bij aan het sociaal
(2/4 Doelen SW) weefsel in de SL -> proberen iedereen te verbinden, te betrekken
met de SL op zoveel mogelijk plaatsen.
Risico: vertalen van publieke verantwoordelijkheden naar private
aangelegenheden en van sociale problemen naar individuele
tekorten in vaardigheden.
Individuele verantwoordelijkheid en normaCef burgerschap (zie
modelburger die kansen krijgt na ‘goeie inburgering’)
Empowerment Proces van versterking individuen/orgs/gemeenschappen, waarbij ze
(3/4 Doelen SW) greep krijgen op eigen situaCe en omgeving, door het verwerven
van controle, door aanscherpen kriCsch bewustzijn en sCmuleren v
parCcipaCe
Valkuil: mensen sterker maken, je zegt met andere woorden, je bent
zelf niet sterk genoeg = schuld vh probleem wordt bij individu
gelegd.
Bevrijding van Van machtsgroepen. Uit structuren in de SL die zorgen voor
mensen onderdrukking
(4/4 Doelen SW) Mensen uit onderdrukte posiCe halen
SW’ers moeten kriCsch denken en bewustzijn: reflecteren over
mechanismen v ongelijkheid, discriminaCe en onderdrukking
4 Waarden 4 ethische principes of referenCekader
ð Sociale rechtvaardigheid
ð Mensenrechten
ð CollecCeve verantwoordelijkheid
ð Respect voor diversiteiten
SW is geen waardenvrije of neutrale prakCjk, deze 4 principes zijn
richCnggevend als referenCe
Sociale Redenen, beginselen op basis waarvan men stelt of handelingen
rechtvaardigheid juist/eerlijk zijn = niet makkelijk te zeggen
(1/4 waarden)
1
, Sociale slaat op relaCes tussen individu en SL -> wanneer kijken naar
individu en wanneer naar SL? Als leefloon even hoog is als
minimumloon? Niet sociaal rv, dan moet dus eigenlijk minimumloon
omhoog.
Mensenrechten UVRM 1948: VN beschrijven basisrechten (grondrechten) van alle
(2/4 waarden) mensen. België: 1976 OCMW wet en ‘sociale grondrechten’ op te
nemen in grondwet 1994
Zowel de rechten van de 1e, 2e en 3e generaCe
CollecCeve Cruciale vd overheid om aan welzijn burgers te werken. Werken aan
verantwoordelijkheid welzijn burgers niet alleen taak vh maatschappelijk middenveld en
(3/4 waarden) gemeenschap.
Burgers en overheid nemen verantwoordelijkheid voor elkaar en
voor het milieu om mensenrechten en soc. rechtvaardigheid te
handhaven.
Respect voor Meest brede vorm: niet enkel etnisch-culturele diversiteit.
diversiteiten Ook geslacht, leefijd, homo’s etc…
(4/4 waarden)
Fundamenten van het sociaal werk
1: De globale defini:e van het sociaal werk
ð dat sociaal werk tegelijk een prakCjkgericht beroep is en een academische discipline;
ð dat er algemene doelen nagestreefd worden: sociale verandering en ontwikkeling,
sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen;
ð dat dit gebeurt vanuit centrale waarden: sociale rechtvaardigheid, mensenrechten,
collecCeve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteiten;
ð dat hierbij gebruikt wordt gemaakt van bepaalde kennis: theorieën uit sociaal werk,
sociale wetenschappen, menswetenschappen en (culturele) antropologie;
ð dat het einddoel van sociaal werk gaat over het faciliteren en
aanspreken/betrekken van mensen en structuren om levensuitdagingen op de
(poliCeke en maatschappelijke) agenda te plaatsen en welzijn te verhogen.
Globale definiCe ipv interna.onale => dat verwees te veel naar naCestaten
Globaal = zowel volkeren in de wereld als in de betekenis van overkoepelend.
Sociale cohesie is een kenmerk van de samenleving: het gaat over de relaCes tussen leden van
de samenleving en het bindende effect van die relaCes à gedeelde loyaliteiten en solidariteit
zijn sleutelelementen van sociale cohesie
Empowerment: Het gaat niet om enkel het versterken van individuen, maar ook om een
benadering die de persoon verbindt met zijn omgeving en ook de SL aanspreekt op zijn
verantwoordelijkheid om het welzijn van elke persoon te realiseren.
Theorie van de maatschappelijke kwetsbaarheid (in contact met de maatsch instellingen
steeds geconfronteerd met de negaCeve aspecten, niet profiteren van posiCeve aanbod) à
2
,inzeoen op het verbeteren van bindingen tussen individuele jongeren en maatschappelijke
insCtuCes (versus uitsluiCng)
ð Vlaams beleid ten aanzien van maatschappelijk kwetsbare jongeren: sterke focus op
parCcipaCebeleid voornamelijk binnen de domeinen onderwijs en arbeidsmarkt
Dat is een duale beleidsstrategie:
- Empowerende ondersteuning (individu ‘versterken’ om kloof te overbruggen en
parCcipaCe te faciliteren)
- Repressieve intervenCes en voorwaardelijkheid van rechten
De power in empowerment verwijst simultaan naar de aspecten ‘kracht’ en ‘macht’.
ð Op het individuele niveau gaat het om het aanspreken van de krachten van personen
en hun omgeving
ð terwijl het doel op niveau van de samenleving is om groepen in kwetsbare situaCes in
staat te stellen macht te verwerven om maatschappelijke veranderingen mee te
bewerkstelligen.
2: Sociaal werk vanuit een mensenrechtenbenadering
2.1 All human beings are born free and equal in dignity and rights
ð Mensenrechten zijn morele principes, die onvervreemdbare fundamentele rechten
beschrijven waar een mens oprecht op heef omdat hij/zij mens is.
ð Ze gelden voor iedereen.
ð Ongeacht hun naConaliteit, gender, taal, religie of etniciteit: ze zijn met andere
woorden universeel -> ze gelden voor iedereen - en egalitair - ze zijn voor iedereen
hetzelfde.
Oorsprong in de VerlichCng (Locke) => ‘natuurlijke rechten’ = verbonden aan het mens-zijn
Nasleep WOII => UVRM (1948) = fundament voor vrijheid, rechtvaardigheid en vrede
Binnen de naCestaten = (sociale) grondrechten
MAAR bepaalde groepen blijven sociaal onrechtvaardig behandeld in de SL (vrouwen,
kinderen, ouderen, vluchtelingen)
1e generaCe: Burgerrechten en poliCeke rechten (recht op vereniging, stemmen, vrije
meningsuiCng)
2e generaCe: socio-economische en culturele rechten (recht op arbeid, onderwijs,
gezondheidszorg, huisvesCng)
Ook wel als welzijnsrechten of sociale grondrechten beschouwd.
3e generaCe: CollecCeve rechten (gericht op milieu – recht gezonde leefomgeving, natuurlijke
hulpbronnen, biodiversiteit) en rechten van toekomsCge generaCes.
OCMW-wet van ’76
“Elke persoon heef recht op maatschappelijke dienstverlening. Deze heef tot doel eenieder
in de mogelijkheid te stellen een leven te leiden dat beantwoordt aan de menselijke
waardigheid. Er worden openbare centra voor maatschappelijk welzijn opgericht die, onder de
3
, door deze wet bepaalde voorwaarden, tot opdracht hebben deze dienstverlening te
verzekeren”.
2.2 Sociaal werk en mensenrechten
ð Willen mensen tot ‘hun recht laten komen’ en bijdragen aan de realisaCe van
menselijke waardigheid en sociale rechtvaardigheid
ð Zijn vormgevers aan rechten en informeren, ondersteunen en maken de toegang tot
het recht als systeem mogelijk
ð Signaleren leemtes en tekortkomingen in de wetgeving = uitsluiCngsmechanismen
voor individuen of groepen voorkomen
= aandacht hebben voor de gevolgen van de globalisering en toenemende migraCe
SW is dus geen neutale waarden of machtsvrije prakCjk => maar heef een sociaal, poliCek en
ethisch karakter
SW’er moet dus ethische afwegingen maken => accountability = hij moet aanspreekbaar zijn
op het eigen handelen en dit ethisch kunnen verantwoorden
Soms zal dus moeten worden ingegaan tegen persoonlijke, organisatorische en
maatschappelijke regels en convenCes (zie => medevormgever sociaal beleid)
Richtvraag voor sociaal werkers : ‘Draagt mijn handelen bij tot meer sociale rechtvaardigheid
en menselijke waardigheid?’
Mensenrechten: Waarborgfunc.e + sociaal-poli.eke func.e
Een rechtvaardige SL moet er niet enkel voor zorgen dat mensen kunnen voorzien in minimale
levensbehoefen => waarborgfuncCe
ð verhoogde tegemoetkoming in de gezondheidszorg
ð de toegang tot de sociale huisvesCng
ð toegang tot het leefloon of de toegang tot studiebeurzen.
Ook het volwaardig zich kunnen ontplooien en parCciperen aan de SL staat centraal = meer
dan enkel voorzien in levensbehoefen om te overleven => Dus ook alCjd vanuit sociaal-
poliCeke funcCe bekijken!
ð hoe kunnen we op zo’n manier ingrijpen in en vormgeven aan de samenleving dat het
resulteert in minder ongelijkheid en meer rechtvaardigheid?
De sociaal-politieke functie van
De waarborgfunctie van rechten
rechten
• Mensenrechten als • Mensenrechten als streefdoel =>
toetsingsinstrument => • Hoe de SL zo vormgeven dat mr en
• Zijn de rechten gerealiseerd? soc rv gerealiseerd worden
• Het realiseren van de toegang tot • Ingrijpen op de structurele
rechten, vaak op het niveau van een bestaansvoorwaarden en de
individu of een specifieke groep hulpbronnen zodat de samenleving
• Mensen aan hun recht laten komen minder ongelijkheid en meer
rechtvaardigheid realiseert
• Mensen tot hun recht laten komen
4
4 Doelen vh SW Sw bevordert:
ð Sociale verandering en ontwikkeling
ð Sociale cohesie
ð Empowerment
ð Bevrijding van mensen
Sociale verandering Sociaal werkers gaan bij hun intervenCes kijken naar de sociale
(1/4 Doelen SW) context en de verbondenheid tussen de verschillende niveaus in die
context
Micro/meso/macro = sociale verandering
Bewust zijn en engageren om structurele oorzaken van sociale
problemen aan te pakken. AlCjd naar zowel micro als naar
macroniveau kijken!
Kijken om beleid aan te passen, want structurele oorzaken
Volksraadpleging 8/10 is voorbeeld van sociale verandering
Sociale cohesie Of samenhang, binding. Sociaal werkers dragen bij aan het sociaal
(2/4 Doelen SW) weefsel in de SL -> proberen iedereen te verbinden, te betrekken
met de SL op zoveel mogelijk plaatsen.
Risico: vertalen van publieke verantwoordelijkheden naar private
aangelegenheden en van sociale problemen naar individuele
tekorten in vaardigheden.
Individuele verantwoordelijkheid en normaCef burgerschap (zie
modelburger die kansen krijgt na ‘goeie inburgering’)
Empowerment Proces van versterking individuen/orgs/gemeenschappen, waarbij ze
(3/4 Doelen SW) greep krijgen op eigen situaCe en omgeving, door het verwerven
van controle, door aanscherpen kriCsch bewustzijn en sCmuleren v
parCcipaCe
Valkuil: mensen sterker maken, je zegt met andere woorden, je bent
zelf niet sterk genoeg = schuld vh probleem wordt bij individu
gelegd.
Bevrijding van Van machtsgroepen. Uit structuren in de SL die zorgen voor
mensen onderdrukking
(4/4 Doelen SW) Mensen uit onderdrukte posiCe halen
SW’ers moeten kriCsch denken en bewustzijn: reflecteren over
mechanismen v ongelijkheid, discriminaCe en onderdrukking
4 Waarden 4 ethische principes of referenCekader
ð Sociale rechtvaardigheid
ð Mensenrechten
ð CollecCeve verantwoordelijkheid
ð Respect voor diversiteiten
SW is geen waardenvrije of neutrale prakCjk, deze 4 principes zijn
richCnggevend als referenCe
Sociale Redenen, beginselen op basis waarvan men stelt of handelingen
rechtvaardigheid juist/eerlijk zijn = niet makkelijk te zeggen
(1/4 waarden)
1
, Sociale slaat op relaCes tussen individu en SL -> wanneer kijken naar
individu en wanneer naar SL? Als leefloon even hoog is als
minimumloon? Niet sociaal rv, dan moet dus eigenlijk minimumloon
omhoog.
Mensenrechten UVRM 1948: VN beschrijven basisrechten (grondrechten) van alle
(2/4 waarden) mensen. België: 1976 OCMW wet en ‘sociale grondrechten’ op te
nemen in grondwet 1994
Zowel de rechten van de 1e, 2e en 3e generaCe
CollecCeve Cruciale vd overheid om aan welzijn burgers te werken. Werken aan
verantwoordelijkheid welzijn burgers niet alleen taak vh maatschappelijk middenveld en
(3/4 waarden) gemeenschap.
Burgers en overheid nemen verantwoordelijkheid voor elkaar en
voor het milieu om mensenrechten en soc. rechtvaardigheid te
handhaven.
Respect voor Meest brede vorm: niet enkel etnisch-culturele diversiteit.
diversiteiten Ook geslacht, leefijd, homo’s etc…
(4/4 waarden)
Fundamenten van het sociaal werk
1: De globale defini:e van het sociaal werk
ð dat sociaal werk tegelijk een prakCjkgericht beroep is en een academische discipline;
ð dat er algemene doelen nagestreefd worden: sociale verandering en ontwikkeling,
sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen;
ð dat dit gebeurt vanuit centrale waarden: sociale rechtvaardigheid, mensenrechten,
collecCeve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteiten;
ð dat hierbij gebruikt wordt gemaakt van bepaalde kennis: theorieën uit sociaal werk,
sociale wetenschappen, menswetenschappen en (culturele) antropologie;
ð dat het einddoel van sociaal werk gaat over het faciliteren en
aanspreken/betrekken van mensen en structuren om levensuitdagingen op de
(poliCeke en maatschappelijke) agenda te plaatsen en welzijn te verhogen.
Globale definiCe ipv interna.onale => dat verwees te veel naar naCestaten
Globaal = zowel volkeren in de wereld als in de betekenis van overkoepelend.
Sociale cohesie is een kenmerk van de samenleving: het gaat over de relaCes tussen leden van
de samenleving en het bindende effect van die relaCes à gedeelde loyaliteiten en solidariteit
zijn sleutelelementen van sociale cohesie
Empowerment: Het gaat niet om enkel het versterken van individuen, maar ook om een
benadering die de persoon verbindt met zijn omgeving en ook de SL aanspreekt op zijn
verantwoordelijkheid om het welzijn van elke persoon te realiseren.
Theorie van de maatschappelijke kwetsbaarheid (in contact met de maatsch instellingen
steeds geconfronteerd met de negaCeve aspecten, niet profiteren van posiCeve aanbod) à
2
,inzeoen op het verbeteren van bindingen tussen individuele jongeren en maatschappelijke
insCtuCes (versus uitsluiCng)
ð Vlaams beleid ten aanzien van maatschappelijk kwetsbare jongeren: sterke focus op
parCcipaCebeleid voornamelijk binnen de domeinen onderwijs en arbeidsmarkt
Dat is een duale beleidsstrategie:
- Empowerende ondersteuning (individu ‘versterken’ om kloof te overbruggen en
parCcipaCe te faciliteren)
- Repressieve intervenCes en voorwaardelijkheid van rechten
De power in empowerment verwijst simultaan naar de aspecten ‘kracht’ en ‘macht’.
ð Op het individuele niveau gaat het om het aanspreken van de krachten van personen
en hun omgeving
ð terwijl het doel op niveau van de samenleving is om groepen in kwetsbare situaCes in
staat te stellen macht te verwerven om maatschappelijke veranderingen mee te
bewerkstelligen.
2: Sociaal werk vanuit een mensenrechtenbenadering
2.1 All human beings are born free and equal in dignity and rights
ð Mensenrechten zijn morele principes, die onvervreemdbare fundamentele rechten
beschrijven waar een mens oprecht op heef omdat hij/zij mens is.
ð Ze gelden voor iedereen.
ð Ongeacht hun naConaliteit, gender, taal, religie of etniciteit: ze zijn met andere
woorden universeel -> ze gelden voor iedereen - en egalitair - ze zijn voor iedereen
hetzelfde.
Oorsprong in de VerlichCng (Locke) => ‘natuurlijke rechten’ = verbonden aan het mens-zijn
Nasleep WOII => UVRM (1948) = fundament voor vrijheid, rechtvaardigheid en vrede
Binnen de naCestaten = (sociale) grondrechten
MAAR bepaalde groepen blijven sociaal onrechtvaardig behandeld in de SL (vrouwen,
kinderen, ouderen, vluchtelingen)
1e generaCe: Burgerrechten en poliCeke rechten (recht op vereniging, stemmen, vrije
meningsuiCng)
2e generaCe: socio-economische en culturele rechten (recht op arbeid, onderwijs,
gezondheidszorg, huisvesCng)
Ook wel als welzijnsrechten of sociale grondrechten beschouwd.
3e generaCe: CollecCeve rechten (gericht op milieu – recht gezonde leefomgeving, natuurlijke
hulpbronnen, biodiversiteit) en rechten van toekomsCge generaCes.
OCMW-wet van ’76
“Elke persoon heef recht op maatschappelijke dienstverlening. Deze heef tot doel eenieder
in de mogelijkheid te stellen een leven te leiden dat beantwoordt aan de menselijke
waardigheid. Er worden openbare centra voor maatschappelijk welzijn opgericht die, onder de
3
, door deze wet bepaalde voorwaarden, tot opdracht hebben deze dienstverlening te
verzekeren”.
2.2 Sociaal werk en mensenrechten
ð Willen mensen tot ‘hun recht laten komen’ en bijdragen aan de realisaCe van
menselijke waardigheid en sociale rechtvaardigheid
ð Zijn vormgevers aan rechten en informeren, ondersteunen en maken de toegang tot
het recht als systeem mogelijk
ð Signaleren leemtes en tekortkomingen in de wetgeving = uitsluiCngsmechanismen
voor individuen of groepen voorkomen
= aandacht hebben voor de gevolgen van de globalisering en toenemende migraCe
SW is dus geen neutale waarden of machtsvrije prakCjk => maar heef een sociaal, poliCek en
ethisch karakter
SW’er moet dus ethische afwegingen maken => accountability = hij moet aanspreekbaar zijn
op het eigen handelen en dit ethisch kunnen verantwoorden
Soms zal dus moeten worden ingegaan tegen persoonlijke, organisatorische en
maatschappelijke regels en convenCes (zie => medevormgever sociaal beleid)
Richtvraag voor sociaal werkers : ‘Draagt mijn handelen bij tot meer sociale rechtvaardigheid
en menselijke waardigheid?’
Mensenrechten: Waarborgfunc.e + sociaal-poli.eke func.e
Een rechtvaardige SL moet er niet enkel voor zorgen dat mensen kunnen voorzien in minimale
levensbehoefen => waarborgfuncCe
ð verhoogde tegemoetkoming in de gezondheidszorg
ð de toegang tot de sociale huisvesCng
ð toegang tot het leefloon of de toegang tot studiebeurzen.
Ook het volwaardig zich kunnen ontplooien en parCciperen aan de SL staat centraal = meer
dan enkel voorzien in levensbehoefen om te overleven => Dus ook alCjd vanuit sociaal-
poliCeke funcCe bekijken!
ð hoe kunnen we op zo’n manier ingrijpen in en vormgeven aan de samenleving dat het
resulteert in minder ongelijkheid en meer rechtvaardigheid?
De sociaal-politieke functie van
De waarborgfunctie van rechten
rechten
• Mensenrechten als • Mensenrechten als streefdoel =>
toetsingsinstrument => • Hoe de SL zo vormgeven dat mr en
• Zijn de rechten gerealiseerd? soc rv gerealiseerd worden
• Het realiseren van de toegang tot • Ingrijpen op de structurele
rechten, vaak op het niveau van een bestaansvoorwaarden en de
individu of een specifieke groep hulpbronnen zodat de samenleving
• Mensen aan hun recht laten komen minder ongelijkheid en meer
rechtvaardigheid realiseert
• Mensen tot hun recht laten komen
4
