Sociale psychologie
Hoofdstuk 1: Inleiding
Sociale psychologie = de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten,
gevoelens, motivatie en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de
aanwezigheid van anderen en hoe we zelf invloed uitoefenen op hoe andere
personen denken, voelen en zich gedragen
Experiment = een vorm van onderzoek waarbij de onderzoeker controle heeft over
de gebeurtenissen en deelnemers volkomen toevallig aan condities worden
toegewezen
Karakter sociale psychologie
- Gaat over individu + heeft betrekking op anderen
- Sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren
- Subjectieve interpretatie van objectieve eigenschappen
- Diverse vormen van gedrag bestudeerd in verschillende situaties waarvan
verondersteld wordt dat ze door dezelfde gedachten, gevoelens en motivaties
worden aangestuurd (vb. Vooroordelen)
Vooroordelen = negatieve gevoelens tegenover andere personen gebaseerd
op hun lidmaatschap van bepaalde sociale groepen
- Ook niet-sociale aspecten (vb. Hitte maakt mensen agressiever)
Sociaalpsychologische studie: Stanford University
Namaakgevangenis: lukraak verdeeld in (1) cipiers en (2) gevangenen
o Cipiers gedragen zich wreed
o Sociale context heeft een grote invloed op gedrag
Andere disciplines
Disclipline combineren => Multilevel Analyse = analyse die effecten bepaalt van de
verschillende hiërarchische niveaus op een uitkomstvariabele, waarbij het individuele niveau
het ondergeschikte niveau vormt en de groep, organisatie of maatschappij het
bovengeschikte niveau uitmaakt
1
,Persoonlijkheidspsychologie = de studie van de structuur en de effecten van stabiele en
cross-situationele eigenschappen van individuen, de persoon zelf is de enige bron van
gedrag: cross-situationele consistentie
Dit leidt tot een paradigmastrijd tussen
1) Situationisme = externe omgeving beïnvloedt onze gedachten
2) Dispositionalisme = interne factoren beïnvloeden ons gedrag
Interactionisme = er is een dynamische wisselwerking tussen dispositie en situatie, waarbij
uitingen van disposities afhankelijk zijn van de situatie
1) Zwakke situatie: situatie speelt weinig rol => disposities hebben een grotere impact
2) Sterke situatie: situatie geeft op dwingende wijze richting aan gedrag =>
persoonlijkheid speelt geen rol
Klinische psychologie = problemen of stoornissen begrijpen en behandelen
Cognitieve psychologie = informatieverwerking
Arbeids- en organisatiepsychologen = in relatie tot werk
De geschiedenis van de sociale psychologie
1. De beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935)
Gustave Le Bon (1895): Psychologie des Foules
Massa geeft het individu een gevoel van anonimiteit => verlies gevoel van
verantwoordelijkheid
Competitiemachine: sneller aan wieltje draaien indien in gezelschap
Spreekt Ringelmann tegen!
Mensen presteren slechter in groep
3 handboeken: McDougall, Ross, Allport
2. De jaren van bevestiging (1936-1960)
Beurscrash => linkse, progressieve actie: Society for the Psychological Study of Social
Issues + Adolf Hitler
2
, o Vragen over oorzaken genocide, vooroordelen, conformiteit…
Kurt Lewin: grondbeginselen
1) Gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld om ons heen waarnemen en
interpreteren
2) Gedrag is afhankelijk van de persoon en de omgeving
3) Sociaalpsychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de oplossing van
maatschappelijke problemen
Gebruikt fundamenteel onderzoek = onderzoek met het oog op een beter begrip van
menselijk gedrag, voornamelijk door het toetsen van hypothesen die uit een theorie zijn
afgeleid
Toegepast onderzoek = onderzoek met het oog op het verbeteren van onze kennis
over natuurlijke gebeurtenissen en het oplossen van praktische problemen
3. Groei en debat (1960-1975)
Belangrijke bijdragen:
1) Adorno: vooroordelen en ideologische attitues
2) Allport: stereotypering, vooroordelen, intergroepcontact
3) Asch: conformatie meerderheid, beeldvorming
4) Festinger: sociale vergelijkingstheorie, cognitieve dissonantietheorie
5) Heider: attributietheorie, balanstheorie
6) Hovland: attitudes en overtuigende communicatie
7) Kelley: attributietheorie, kosten en baten sociale analyses
Sociale vergelijkingstheorie = zichzelf leren kennen voor vergelijking met anderen
Cognitieve dissonantietheorie = bestudeert behoefte aan consistentie tussen cognities
en gedrag
Attributietheorie = oorzaken toeschrijven aan eigen gedrag of aan andermans gedrag
Balanstheorie = bestudeert consistentie tussen gedachten, gevoelens en sociale relatie
Onderzoek verplaatste zich naar meer terreinen van sociaal gedrag
Jaren ’60 waren tumultueus: crisis, vertwijfeling en debat
Twijfel laboratoriumonderzoeken: onethisch?
3
, Dominantie man
4. Methodologisch en inhoudelijk pluralisme (1975-nu)
1) Koele benadering = nadruk op sociale cognitie = de studie van het waarnemen,
onthouden en interpreteren van informatie over onszelf en anderen
2) Hete benadering = emotie en motivatie als determinanten van cognities en gedrag
Groei sociaalpsychologen in West-Europa
Internationaal en multicultureel onderzoek
5. Sociale psychologie in de 21ste eeuw
Hersenonderzoek: beeldvormingstechnieken bestuderen het brein in werking
Sociale neurowetenschap = de studie van de relatie tussen neurologische en sociale
processen
Meer geld in deze nieuwe technieken
Minder geld in traditioneel onderzoek
Internet => massale groei in beschikbare data
Sociaal-culturele perspectieven
Crosscultureel onderzoek = studie van gelijkenissen en verschillen tussen mensen uit
verschillende culturen
individualistische culturen
Multicultureel onderzoek = studie van gelijkenissen en verschilen tussen mensen uit raciale
en ethnische groepen binnen eenzelfde cultuur
collectivistische culturen
Verschil individualistische-collectivistische culturen
1) Complexiteit: complex geïndustrialiseerd persoonlijke doelstellingen
2) Welvaartspeil: welvarend financieel onafhankelijk => sociale mobiliteit
3) Heterogeniteit: losse maatschappij tolerant tov afwijkend gedrag en individuele
expressie
Open onderzoek
4
Hoofdstuk 1: Inleiding
Sociale psychologie = de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten,
gevoelens, motivatie en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de
aanwezigheid van anderen en hoe we zelf invloed uitoefenen op hoe andere
personen denken, voelen en zich gedragen
Experiment = een vorm van onderzoek waarbij de onderzoeker controle heeft over
de gebeurtenissen en deelnemers volkomen toevallig aan condities worden
toegewezen
Karakter sociale psychologie
- Gaat over individu + heeft betrekking op anderen
- Sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren
- Subjectieve interpretatie van objectieve eigenschappen
- Diverse vormen van gedrag bestudeerd in verschillende situaties waarvan
verondersteld wordt dat ze door dezelfde gedachten, gevoelens en motivaties
worden aangestuurd (vb. Vooroordelen)
Vooroordelen = negatieve gevoelens tegenover andere personen gebaseerd
op hun lidmaatschap van bepaalde sociale groepen
- Ook niet-sociale aspecten (vb. Hitte maakt mensen agressiever)
Sociaalpsychologische studie: Stanford University
Namaakgevangenis: lukraak verdeeld in (1) cipiers en (2) gevangenen
o Cipiers gedragen zich wreed
o Sociale context heeft een grote invloed op gedrag
Andere disciplines
Disclipline combineren => Multilevel Analyse = analyse die effecten bepaalt van de
verschillende hiërarchische niveaus op een uitkomstvariabele, waarbij het individuele niveau
het ondergeschikte niveau vormt en de groep, organisatie of maatschappij het
bovengeschikte niveau uitmaakt
1
,Persoonlijkheidspsychologie = de studie van de structuur en de effecten van stabiele en
cross-situationele eigenschappen van individuen, de persoon zelf is de enige bron van
gedrag: cross-situationele consistentie
Dit leidt tot een paradigmastrijd tussen
1) Situationisme = externe omgeving beïnvloedt onze gedachten
2) Dispositionalisme = interne factoren beïnvloeden ons gedrag
Interactionisme = er is een dynamische wisselwerking tussen dispositie en situatie, waarbij
uitingen van disposities afhankelijk zijn van de situatie
1) Zwakke situatie: situatie speelt weinig rol => disposities hebben een grotere impact
2) Sterke situatie: situatie geeft op dwingende wijze richting aan gedrag =>
persoonlijkheid speelt geen rol
Klinische psychologie = problemen of stoornissen begrijpen en behandelen
Cognitieve psychologie = informatieverwerking
Arbeids- en organisatiepsychologen = in relatie tot werk
De geschiedenis van de sociale psychologie
1. De beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935)
Gustave Le Bon (1895): Psychologie des Foules
Massa geeft het individu een gevoel van anonimiteit => verlies gevoel van
verantwoordelijkheid
Competitiemachine: sneller aan wieltje draaien indien in gezelschap
Spreekt Ringelmann tegen!
Mensen presteren slechter in groep
3 handboeken: McDougall, Ross, Allport
2. De jaren van bevestiging (1936-1960)
Beurscrash => linkse, progressieve actie: Society for the Psychological Study of Social
Issues + Adolf Hitler
2
, o Vragen over oorzaken genocide, vooroordelen, conformiteit…
Kurt Lewin: grondbeginselen
1) Gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld om ons heen waarnemen en
interpreteren
2) Gedrag is afhankelijk van de persoon en de omgeving
3) Sociaalpsychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de oplossing van
maatschappelijke problemen
Gebruikt fundamenteel onderzoek = onderzoek met het oog op een beter begrip van
menselijk gedrag, voornamelijk door het toetsen van hypothesen die uit een theorie zijn
afgeleid
Toegepast onderzoek = onderzoek met het oog op het verbeteren van onze kennis
over natuurlijke gebeurtenissen en het oplossen van praktische problemen
3. Groei en debat (1960-1975)
Belangrijke bijdragen:
1) Adorno: vooroordelen en ideologische attitues
2) Allport: stereotypering, vooroordelen, intergroepcontact
3) Asch: conformatie meerderheid, beeldvorming
4) Festinger: sociale vergelijkingstheorie, cognitieve dissonantietheorie
5) Heider: attributietheorie, balanstheorie
6) Hovland: attitudes en overtuigende communicatie
7) Kelley: attributietheorie, kosten en baten sociale analyses
Sociale vergelijkingstheorie = zichzelf leren kennen voor vergelijking met anderen
Cognitieve dissonantietheorie = bestudeert behoefte aan consistentie tussen cognities
en gedrag
Attributietheorie = oorzaken toeschrijven aan eigen gedrag of aan andermans gedrag
Balanstheorie = bestudeert consistentie tussen gedachten, gevoelens en sociale relatie
Onderzoek verplaatste zich naar meer terreinen van sociaal gedrag
Jaren ’60 waren tumultueus: crisis, vertwijfeling en debat
Twijfel laboratoriumonderzoeken: onethisch?
3
, Dominantie man
4. Methodologisch en inhoudelijk pluralisme (1975-nu)
1) Koele benadering = nadruk op sociale cognitie = de studie van het waarnemen,
onthouden en interpreteren van informatie over onszelf en anderen
2) Hete benadering = emotie en motivatie als determinanten van cognities en gedrag
Groei sociaalpsychologen in West-Europa
Internationaal en multicultureel onderzoek
5. Sociale psychologie in de 21ste eeuw
Hersenonderzoek: beeldvormingstechnieken bestuderen het brein in werking
Sociale neurowetenschap = de studie van de relatie tussen neurologische en sociale
processen
Meer geld in deze nieuwe technieken
Minder geld in traditioneel onderzoek
Internet => massale groei in beschikbare data
Sociaal-culturele perspectieven
Crosscultureel onderzoek = studie van gelijkenissen en verschillen tussen mensen uit
verschillende culturen
individualistische culturen
Multicultureel onderzoek = studie van gelijkenissen en verschilen tussen mensen uit raciale
en ethnische groepen binnen eenzelfde cultuur
collectivistische culturen
Verschil individualistische-collectivistische culturen
1) Complexiteit: complex geïndustrialiseerd persoonlijke doelstellingen
2) Welvaartspeil: welvarend financieel onafhankelijk => sociale mobiliteit
3) Heterogeniteit: losse maatschappij tolerant tov afwijkend gedrag en individuele
expressie
Open onderzoek
4
