Samenvatting Deeltoets A
Samenvatting Klinische Ontwikkelingspsychologie Deeltoets A (2025)
Clinical Development Psychology 2nd Custom Edition Universiteit Utrecht
Hoofdstuk 1 (Week I)
Disorders of Childhood Chapter One ‘Introduction’
Dit hoofdstuk biedt een uitgebreide introductie tot ontwikkelingspsychopathologie (developmental psychopathology) en legt
uit hoe stoornissen bij kinderen en adolescenten kunnen worden gede nieerd en begrepen. Het benadrukt dat inzicht in de
normale ontwikkeling van kinderen essentieel is om afwijkend gedrag te kunnen onderscheiden en de juiste ondersteuning
te bieden.
De nitie van stoornissen bij baby’s, kinderen en adolescenten
De casus van Emma, een vijfjarig meisje met toenemende angst, dient als voorbeeld van hoe moeilijk het kan zijn om te
bepalen of een kind een stoornis heeft of simpelweg door een tijdelijke fase gaat. Emma’s situatie laat zien dat de
beoordeling van psychische stoornissen begint met een goed begrip van typische en atypische ontwikkeling. Verschillende
modellen en benaderingen zijn door de jaren heen ontwikkeld om te begrijpen hoe kinderen zich ontwikkelen.
Wat is ‘normaal’?
De termen “normaal” en “abnormaal” worden vaak gebruikt om onderscheid te maken tussen typische en atypische
ontwikkeling. Er zijn drie belangrijke benaderingen om te bepalen of gedrag afwijkend is:
Statistische afwijking (statistical deviance)
Volgens deze benadering wordt gedrag als afwijkend beschouwd wanneer het signi cant afwijkt van wat
gebruikelijk is bij leeftijdsgenoten. Te veel of te weinig van bepaald gedrag (zoals impulsiviteit of zelfcontrole) kan
wijzen op een stoornis. In Emma’s geval zou haar angst serieuzer worden genomen als ze veel banger is dan andere
kinderen van haar leeftijd.
Socioculturele normen (sociocultural norms)
Hier gaat het om de normen en verwachtingen binnen een bepaalde cultuur of samenleving. Gedrag dat niet
voldoet aan leeftijdsspeci eke of cultuurgebonden verwachtingen kan als problematisch worden gezien. In Emma’s
situatie wordt bekeken of haar angsten passend zijn binnen de sociale normen voor een jong meisje in haar
omgeving.
Mentale gezondheidsde nities (mental health de nitions)
Deze benadering richt zich op psychologisch welzijn. Volgens deze de nitie hebben kinderen een stoornis als hun
functioneren thuis, op school of in de gemeenschap ernstig wordt beperkt door emotionele of gedragsproblemen.
1
fi fi fi fi fi fi fi
, Samenvatting Deeltoets A
De rol van waarden
Waarden spelen een grote rol bij het bepalen van wat wordt beschouwd als adequate (adequate adaptation) of optimale
aanpassing (optimal adaptation). Adequate aanpassing verwijst naar gedrag dat “goed genoeg” is, terwijl optimale
aanpassing verwijst naar gedrag dat uitmuntend of ideaal is. Dit wordt geïllustreerd met drie casussen:
Dylan (slechte aanpassing – poor adaptation)
Dylan, een achtjarige jongen, heeft ernstige emotionele en gedragsproblemen door een combinatie van vroege
trauma’s, gezinscon icten en het verlies van zijn vader. Zijn moeder worstelt met depressie, wat bijdraagt aan zijn
gebrek aan adequate ondersteuning.
Benjamin (adequate aanpassing – adequate adaptation)
Benjamin, een zesjarige jongen in pleegzorg, toont een gemengd beeld. Hoewel hij impulsief is en moeite heeft
met sociale relaties, krijgt hij voldoende steun van zijn pleegouders om zich redelijk te kunnen ontwikkelen.
So a (optimale aanpassing – optimal adaptation)
So a, ook zes jaar oud, heeft haar moeder op jonge leeftijd verloren. Dankzij de steun van haar grootouders en een
hechte familieomgeving functioneert ze uitstekend en heeft ze sterke sociale en academische vaardigheden
ontwikkeld.
De nities van psychopathologie en ontwikkelingspsychopathologie
Psychopathologie (psychopathology) verwijst naar intense, frequente en aanhoudende patronen van onaangepast gedrag,
emotie of cognitie. Ontwikkelingspsychopathologie (developmental psychopathology) breidt dit concept uit door het te
plaatsen in de context van normale ontwikkeling. Het benadrukt dat stoornissen niet statisch zijn, maar dynamisch
veranderen naarmate een kind groeit.
Prevalentie en incidentie van stoornissen
Het meten van stoornissen in kinderen is complex en omvat verschillende stappen:
Prevalentie (prevalence): Het totale aantal gevallen van een stoornis op een bepaald moment.
Incidentie (incidence): Het aantal nieuwe gevallen binnen een bepaalde tijdsperiode.
Verschillende studies tonen aan dat tussen 13% en 16% van de schoolgaande kinderen in de VS een psychische stoornis
heeft. Deze cijfers komen overeen met studies uit Europa en andere regio’s. De toenemende diagnose van stoornissen zoals
autismespectrumstoornis (autism spectrum disorder), ADHD (attention de cit hyperactivity disorder) en depressie heeft geleid
tot een nationale noodtoestand in de geestelijke gezondheidszorg voor jongeren in de VS.
2
fififi fl fi
, Samenvatting Deeltoets A
Toegang tot zorg en belemmeringen
Ondanks de ernst van veel stoornissen krijgt minder dan de helft van de kinderen met een diagnose de nodige behandeling.
Barrières in de zorg zijn onder andere:
Structurele belemmeringen zoals lange wachtlijsten, gebrek aan zorgverleners en ontoereikende verzekering.
Percepties van geestelijke gezondheidszorg: Sommige ouders herkennen de ernst van de problemen niet of
zijn wantrouwig tegenover hulpverlening.
Sociale stigma (stigmatization): Kinderen en ouders ervaren vaak schaamte of sociale afwijzing, wat hen
weerhoudt om hulp te zoeken.
Sommige groepen, zoals kinderen uit minderheidsgroepen, migranten en LGBTQ+-jongeren, ondervinden extra obstakels
door taalbarrières, culturele verschillen en gebrek aan cultuurgevoelige zorg.
Globalisering van kindergezondheidszorg
In lage- en middeninkomenslanden zijn kinderen extra kwetsbaar voor psychische problemen door factoren zoals armoede,
sociale onrust en beperkte toegang tot basisvoorzieningen. Interventies moeten rekening houden met lokale middelen en
gemeenschapsgebaseerde modellen, waarbij leerkrachten en gemeenschapswerkers een grotere rol kunnen spelen.
Multicomponenten strategieën die gericht zijn op kinderen, families en gemeenschappen worden als effectief beschouwd.
Conclusie
Dit hoofdstuk benadrukt het belang van een geïntegreerde benadering bij het begrijpen van stoornissen. Door typische en
atypische ontwikkeling in samenhang te bestuderen, kunnen professionals betere interventies ontwikkelen. Het verbeteren
van de toegang tot zorg, het doorbreken van stigma en het aanpassen van interventies aan lokale contexten zijn cruciaal om
kinderen wereldwijd te ondersteunen.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————————
Chapter Summery
Disorders in children and adolescents may be de ned or identi ed in various ways. Statistical deviance refers to the relative
frequency or infrequency of a speci c emotion, cognition, or behavior in comparison to a sample group. Sociocultural
norms refer to the beliefs and expectations of certain groups about what kinds of emotions, cognitions, and/or behaviors
are undesirable or unacceptable. Mental health de nitions refer to mental health professionals’ descriptions of youth
illness and well-being.
De ning and identifying disorders depends on value judgments. The role of values is observed in de nitions that focus on
statistical deviance, sociocultural norms, and mental health perspectives. Values also in uence our understanding of poor
adaptation, adequate adaptation, and optimal adaptation.
3
fi fi fi fi fi fl fi
, Samenvatting Deeltoets A
Developmental psychopathology refers to intense, frequent, and/or persistent maladaptive patterns of emotion, cognition,
and behavior considered within the context of typical development and resulting in the current and potential impairment
of infants, children, and adolescents.
Estimating rates of disorders in children and adolescents involves (1) identifying children who experience distress and
dysfunction; (2) calculating levels of general categories of disorders and speci c subtypes of disorders; and (3) tracking
changing trends in various rates of disorders.
Developmental epidemiology is focused on the frequencies and patterns of disorders in children and adolescents.
Prevalence refers to all current cases of a set of disorders. Incidence refers to the number of new cases in a given time
period. Although speci c study results vary, many estimates suggest that signi cant numbers of children and adolescents
struggle with disorders that are associated with serious impairment.
Allocation of resources and the availability of and access to care are critical issues. Many children experiencing distress and
dysfunction are not identi ed or diagnosed. Many children who are diagnosed are not able to access mental health
services.
Barriers to care include the structure and funding of the mental health care system, negative perceptions about mental
health and mental illness, and negative perceptions about mental health treatments. Stigmatization is another barrier to
care.
The globalization of children's mental health involves the recognition of children's experiences of distress, dysfunction,
and unmet needs around the globe. Children in resource-poor locations (e.g., in low- and middle-income countries) are at
higher risk for poor adaptation and poor outcomes.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————————
Hoofdstuk 2 (Week I)
Disorders of Childhood Chapter Three ‘Principles and Practices of Developmental Psychopathology’
Dit hoofdstuk biedt een diepgaande verkenning van de kernprincipes en onderzoeksmethoden van de
ontwikkelingspsychopathologie (developmental psychopathology). Het richt zich op de manieren waarop psychische
stoornissen zich ontwikkelen en hoe factoren zoals risico’s en veerkracht deze ontwikkeling beïnvloeden.
Het raamwerk van ontwikkelingspsychopathologie
Ontwikkelingspsychopathologie is een onderzoeksgebaseerde benadering die inzicht biedt in hoe stoornissen ontstaan en
zich ontwikkelen bij kinderen. Het raamwerk combineert theorieën en bevindingen uit verschillende disciplines, zoals
psychiatrie, psychologie, en onderwijs, en benadrukt dat stoornissen vaak voortkomen uit complexe interacties tussen
biologische, sociale en psychologische factoren. Binnen dit raamwerk worden stoornissen gezien als uitingen van vertraging
(delay) of disfunctie (dysfunction). De ontwikkeling van stoornissen wordt beschreven als een proces dat zich geleidelijk
ontvouwt.
4
fi fi fifi
, Samenvatting Deeltoets A
Ontwikkelingspaden, stabiliteit en verandering
Ontwikkelingspaden (developmental pathways) beschrijven hoe aanpassing en onaangepastheid zich over tijd ontwikkelen.
Twee belangrijke concepten zijn:
Equi naliteit (equi nality): Verschillende begin omstandigheden leiden tot dezelfde uitkomst. Bijvoorbeeld:
kinderen uit uiteenlopende gezinssituaties kunnen allemaal depressie ontwikkelen.
Multi naliteit (multi nality): Vergelijkbare begin omstandigheden leiden tot verschillende uitkomsten.
Bijvoorbeeld: drie kinderen die opgroeien in armoede kunnen verschillende ontwikkelingspaden volgen—waarbij
één succesvol is, de ander worstelt en de derde ernstige problemen ervaart.
Ontwikkelingspaden benadrukken zowel stabiliteit als verandering. Stabiliteit verwijst naar aanhoudende patronen, terwijl
verandering mogelijk is door kritieke overgangsmomenten zoals schoolovergangen of ingrijpende levensgebeurtenissen.
Competentie en incompetentie
Competentie (competence) verwijst naar effectief functioneren binnen ontwikkelingsrelevante taken. Het gaat om
academische prestaties, sociale vaardigheden en persoonlijkheidskenmerken die bijdragen aan succes. De casussen van Zane
en Jasmine tonen hoe competentie en incompetentie kunnen samenleven. Zane is bijvoorbeeld academisch sterk maar
sociaal onzeker, terwijl Jasmine uitblinkt in sport maar worstelt met schoolwerk.
Competentie is domeinspeci ek: een kind kan uitblinken op school maar sociaal ongemakkelijk zijn. In de adolescentie wordt
dit verschil nog duidelijker, aangezien sociale competentie niet altijd samengaat met academische of gedragscompetentie.
Risico’s en veerkracht
Risico (risk) wordt gede nieerd als een verhoogde kwetsbaarheid voor stoornissen, terwijl veerkracht (resilience) verwijst
naar succesvolle aanpassing ondanks tegenslagen. Risicofactoren (risk factors) zijn individuele, familiale of socioculturele
factoren die bijdragen aan kwetsbaarheid. Voorbeelden zijn armoede, inconsistent ouderschap of discriminatie.
Speci eke risico’s (speci c risk): Risico op een speci eke stoornis, zoals een genetische aanleg voor depressie.
Niet-speci eke risico’s (nonspeci c risk): Risico op meerdere soorten stoornissen, zoals armoede die zowel
angst als gedragsproblemen kan veroorzaken.
Het belang van het aantal en de timing van risicofactoren wordt benadrukt. Cumulatief risico (cumulative risk) betekent
dat hoe meer risicofactoren een kind ervaart, hoe groter de kans op negatieve uitkomsten.
Beschermende factoren en veerkracht
Veerkracht is een dynamisch proces en geen vaste eigenschap. Beschermende factoren (protective factors) helpen
kinderen om ondanks tegenslagen goed te presteren. Ze kunnen individueel, familiaal of sociocultureel zijn:
5
fifi fi fififi fifi fi fi
, Samenvatting Deeltoets A
Individuele beschermende factoren: Positieve eigenschappen zoals optimisme of probleemoplossend
vermogen.
Familiale beschermende factoren: Een ondersteunende en warme gezinssituatie.
Socioculturele beschermende factoren: Toegang tot gemeenschapsbronnen, zoals scholen en religieuze
netwerken.
De theorieën van veerkracht benadrukken dat positieve ervaringen, zoals het hebben van een mentor of stabiele
woonomgeving, cruciaal zijn om negatieve kettingreacties van risicofactoren te doorbreken.
Onderzoeksstrategieën in ontwikkelingspsychopathologie
Dit hoofdstuk bespreekt drie belangrijke onderzoeksmethoden:
Cross-sectioneel onderzoek (cross-sectional research): Gegevens worden op één moment verzameld bij
verschillende leeftijdsgroepen om leeftijdsgebonden verschillen te analyseren.
Longitudinaal onderzoek (longitudinal research): Dezelfde groep deelnemers wordt gedurende een langere
periode gevolgd, wat inzicht biedt in ontwikkelingsveranderingen en -trajecten.
Complexe modellen en hypothesen: Moderne onderzoeksmodellen combineren biologische, psychologische
en sociale variabelen om complexe interacties te bestuderen.
Praktische toepassingen en translational research
Onderzoek naar ontwikkelingspsychopathologie heeft praktische toepassingen in klinische omgevingen, beleidsvorming en
preventieve interventies. Translational research richt zich op het toepassen van wetenschappelijke bevindingen in de
praktijk om nieuwe behandelingen te ontwikkelen.
Een voorbeeld hiervan is de Pediatric Innovation Initiative (PII), een samenwerking tussen wetenschappers en clinici die de
gevolgen van toxische stress bij jonge kinderen bestudeert. Dit onderzoek heeft als doel vroegtijdige interventies te
ontwikkelen die langdurige negatieve gevolgen kunnen voorkomen.
Conclusie
Het hoofdstuk benadrukt dat ontwikkelingspsychopathologie een multidimensionale benadering vereist om zowel risico’s als
beschermende factoren te begrijpen. Door deze benadering kunnen effectieve interventies worden ontwikkeld die inspelen
op de unieke behoeften van kinderen en adolescenten, met aandacht voor zowel hun kwetsbaarheden als hun veerkracht.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————————
6
, Samenvatting Deeltoets A
Chapter Summery
Developmental psychopathology focuses on the developmental context within which maladaptive patterns of emotion,
cognition, and behavior occur.
The study of developmental pathways highlights patterns of adaptation and maladaptation over time.
Equi nality refers to developmental pathways in which differing circumstances lead to the same diagnosis, whereas
multi nality refers to developmental pathways in which similar beginnings lead to different outcomes.
The developmental pathways model emphasizes the ongoing possibility of change over time.
Coherence in development re ects the logical links between early developmental variables and later outcomes. Continuity
is found in understanding the relationship between outcomes and the variables that lead to stability or change.
Competence, from a developmental perspective, re ects effective functioning in relation to relevant developmental tasks
and issues; evaluations of competence are embedded in the environment within which development is occurring.
Risk is de ned as increased vulnerability to disorder, while risk factors are the individual, family, and sociocultural
characteristics that are associated with this increased vulnerability. The types of risk factors, the numbers of risk factors, and
the timing of risk factors contribute to overall risk.
Resilience is de ned as adaptation despite adversity, and protective factors are the individual, family, and sociocultural
characteristics that are associated with this positive adaptation.
The multisystemic approach to resilience emphasizes that resilience is observed at multiple levels, from the physiological
level to the psychological level to the community level.
Cross-sectional research involves the collection of data from comparison groups at a single point in time. Longitudinal
approaches involve the ongoing collection of data from the same individual or group of participants over time.
Complex models of development and disorder in uence research investigations of the emergence, course, and prevention
of psychopathology in children and adolescents.
The purpose of translational research is to facilitate the application of basic research to clinical practice, and to inform
research with ndings and insights drawn from applied practice.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————————
Hoofdstuk 3 (Week I)
Child Psychopathology Chapter Four ‘Assessment, Diagnosis, and Treatment’
Dit hoofdstuk bespreekt de kernconcepten van klinische beoordeling (clinical assessment), diagnose (diagnosis) en
behandeling (treatment) van psychische stoornissen bij kinderen en adolescenten. De belangrijkste doelstelling van een
klinische beoordeling is het verzamelen van essentiële informatie die kan bijdragen aan het formuleren van een casus, het
stellen van een diagnose en het ontwikkelen van een effectief behandelplan.
Veel kinderen die worden doorverwezen voor behandeling, zoals Felicia (13 jaar), hebben complexe en overlappende
problemen. Het klinische proces probeert deze problemen te ontrafelen door een combinatie van observaties, interviews en
testen. De beoordeling omvat verschillende stappen: van een zorgvuldige diagnose tot het kiezen van de juiste interventie.
Het besluitvormingsproces
Een belangrijk aspect van klinische beoordeling is het besluitvormingsproces dat clinici helpt te bepalen of een kind een
psychische stoornis heeft en welke aanpak nodig is.
7
fifi fi fi fi fl fl fl
, Samenvatting Deeltoets A
Klinische beoordeling: Dit proces omvat systematische probleemoplossingsstrategieën om inzicht te krijgen in
de emotionele, gedragsmatige en cognitieve aspecten van het kind. Het houdt ook rekening met de omgeving,
zoals gezin en school.
Hypothesetesten: De beoordeling is exibel en iteratief; clinici evalueren constant hypothesen over de aard van
de stoornis, de oorzaken en de verwachte uitkomsten.
Felicia’s casus illustreert hoe belangrijk het is om alle factoren te overwegen die bijdragen aan haar depressie,
schoolweigering en sociale terugtrekking. Haar beoordeling richt zich op hoe deze problemen samenhangen met haar
gezinsdynamiek, recente stressvolle gebeurtenissen (de ziekenhuisopname van haar moeder) en haar emotionele
copingmechanismen.
Ontwikkelingsfactoren en culturele context
De beoordeling van een kind moet altijd worden uitgevoerd binnen de context van zijn of haar leeftijd, geslacht en culturele
achtergrond.
Leeftijdsoverwegingen
Wat als normaal gedrag wordt beschouwd, varieert afhankelijk van de leeftijd van het kind.
Ontwikkelingsleeftijd (developmental age) is belangrijker dan chronologische leeftijd. Een 13-jarige zoals Felicia kan
speci eke uitdagingen ervaren, zoals sociale druk en academische prestaties, die niet van toepassing zijn op jongere
kinderen.
Geslachtsoverwegingen
Bepaalde stoornissen, zoals ADHD, komen vaker voor bij jongens, terwijl depressie en eetstoornissen vaker bij
meisjes worden gediagnosticeerd.
Genderidentiteit moet ook worden meegenomen in de beoordeling, vooral bij kinderen met diverse
genderachtergronden. Bij deze groep moeten clinici voorzichtig zijn met het interpreteren van normen en
standaardtests, omdat deze mogelijk niet goed aansluiten.
Culturele overwegingen
De culturele compatibiliteitshypothese stelt dat behandeling effectiever is als deze aansluit bij de culturele
normen van het kind en zijn gezin.
De DSM-5-TR biedt richtlijnen voor een culturele formulering om diagnoses te stellen in een multiculturele
context. Dit helpt bij het begrijpen van hoe cultuur de uiting van symptomen beïnvloedt.
Diagnostische evaluatie en classi catie
Het doel van diagnostiek is om een klinische beschrijving te bieden van de symptomen en het vaststellen van de aard van de
stoornis. Diagnoses kunnen gebaseerd zijn op:
Categorische benadering: Het kind heeft wel of geen stoornis op basis van vastgestelde criteria (bijv. DSM-5-TR).
8
fi fl fi
Samenvatting Klinische Ontwikkelingspsychologie Deeltoets A (2025)
Clinical Development Psychology 2nd Custom Edition Universiteit Utrecht
Hoofdstuk 1 (Week I)
Disorders of Childhood Chapter One ‘Introduction’
Dit hoofdstuk biedt een uitgebreide introductie tot ontwikkelingspsychopathologie (developmental psychopathology) en legt
uit hoe stoornissen bij kinderen en adolescenten kunnen worden gede nieerd en begrepen. Het benadrukt dat inzicht in de
normale ontwikkeling van kinderen essentieel is om afwijkend gedrag te kunnen onderscheiden en de juiste ondersteuning
te bieden.
De nitie van stoornissen bij baby’s, kinderen en adolescenten
De casus van Emma, een vijfjarig meisje met toenemende angst, dient als voorbeeld van hoe moeilijk het kan zijn om te
bepalen of een kind een stoornis heeft of simpelweg door een tijdelijke fase gaat. Emma’s situatie laat zien dat de
beoordeling van psychische stoornissen begint met een goed begrip van typische en atypische ontwikkeling. Verschillende
modellen en benaderingen zijn door de jaren heen ontwikkeld om te begrijpen hoe kinderen zich ontwikkelen.
Wat is ‘normaal’?
De termen “normaal” en “abnormaal” worden vaak gebruikt om onderscheid te maken tussen typische en atypische
ontwikkeling. Er zijn drie belangrijke benaderingen om te bepalen of gedrag afwijkend is:
Statistische afwijking (statistical deviance)
Volgens deze benadering wordt gedrag als afwijkend beschouwd wanneer het signi cant afwijkt van wat
gebruikelijk is bij leeftijdsgenoten. Te veel of te weinig van bepaald gedrag (zoals impulsiviteit of zelfcontrole) kan
wijzen op een stoornis. In Emma’s geval zou haar angst serieuzer worden genomen als ze veel banger is dan andere
kinderen van haar leeftijd.
Socioculturele normen (sociocultural norms)
Hier gaat het om de normen en verwachtingen binnen een bepaalde cultuur of samenleving. Gedrag dat niet
voldoet aan leeftijdsspeci eke of cultuurgebonden verwachtingen kan als problematisch worden gezien. In Emma’s
situatie wordt bekeken of haar angsten passend zijn binnen de sociale normen voor een jong meisje in haar
omgeving.
Mentale gezondheidsde nities (mental health de nitions)
Deze benadering richt zich op psychologisch welzijn. Volgens deze de nitie hebben kinderen een stoornis als hun
functioneren thuis, op school of in de gemeenschap ernstig wordt beperkt door emotionele of gedragsproblemen.
1
fi fi fi fi fi fi fi
, Samenvatting Deeltoets A
De rol van waarden
Waarden spelen een grote rol bij het bepalen van wat wordt beschouwd als adequate (adequate adaptation) of optimale
aanpassing (optimal adaptation). Adequate aanpassing verwijst naar gedrag dat “goed genoeg” is, terwijl optimale
aanpassing verwijst naar gedrag dat uitmuntend of ideaal is. Dit wordt geïllustreerd met drie casussen:
Dylan (slechte aanpassing – poor adaptation)
Dylan, een achtjarige jongen, heeft ernstige emotionele en gedragsproblemen door een combinatie van vroege
trauma’s, gezinscon icten en het verlies van zijn vader. Zijn moeder worstelt met depressie, wat bijdraagt aan zijn
gebrek aan adequate ondersteuning.
Benjamin (adequate aanpassing – adequate adaptation)
Benjamin, een zesjarige jongen in pleegzorg, toont een gemengd beeld. Hoewel hij impulsief is en moeite heeft
met sociale relaties, krijgt hij voldoende steun van zijn pleegouders om zich redelijk te kunnen ontwikkelen.
So a (optimale aanpassing – optimal adaptation)
So a, ook zes jaar oud, heeft haar moeder op jonge leeftijd verloren. Dankzij de steun van haar grootouders en een
hechte familieomgeving functioneert ze uitstekend en heeft ze sterke sociale en academische vaardigheden
ontwikkeld.
De nities van psychopathologie en ontwikkelingspsychopathologie
Psychopathologie (psychopathology) verwijst naar intense, frequente en aanhoudende patronen van onaangepast gedrag,
emotie of cognitie. Ontwikkelingspsychopathologie (developmental psychopathology) breidt dit concept uit door het te
plaatsen in de context van normale ontwikkeling. Het benadrukt dat stoornissen niet statisch zijn, maar dynamisch
veranderen naarmate een kind groeit.
Prevalentie en incidentie van stoornissen
Het meten van stoornissen in kinderen is complex en omvat verschillende stappen:
Prevalentie (prevalence): Het totale aantal gevallen van een stoornis op een bepaald moment.
Incidentie (incidence): Het aantal nieuwe gevallen binnen een bepaalde tijdsperiode.
Verschillende studies tonen aan dat tussen 13% en 16% van de schoolgaande kinderen in de VS een psychische stoornis
heeft. Deze cijfers komen overeen met studies uit Europa en andere regio’s. De toenemende diagnose van stoornissen zoals
autismespectrumstoornis (autism spectrum disorder), ADHD (attention de cit hyperactivity disorder) en depressie heeft geleid
tot een nationale noodtoestand in de geestelijke gezondheidszorg voor jongeren in de VS.
2
fififi fl fi
, Samenvatting Deeltoets A
Toegang tot zorg en belemmeringen
Ondanks de ernst van veel stoornissen krijgt minder dan de helft van de kinderen met een diagnose de nodige behandeling.
Barrières in de zorg zijn onder andere:
Structurele belemmeringen zoals lange wachtlijsten, gebrek aan zorgverleners en ontoereikende verzekering.
Percepties van geestelijke gezondheidszorg: Sommige ouders herkennen de ernst van de problemen niet of
zijn wantrouwig tegenover hulpverlening.
Sociale stigma (stigmatization): Kinderen en ouders ervaren vaak schaamte of sociale afwijzing, wat hen
weerhoudt om hulp te zoeken.
Sommige groepen, zoals kinderen uit minderheidsgroepen, migranten en LGBTQ+-jongeren, ondervinden extra obstakels
door taalbarrières, culturele verschillen en gebrek aan cultuurgevoelige zorg.
Globalisering van kindergezondheidszorg
In lage- en middeninkomenslanden zijn kinderen extra kwetsbaar voor psychische problemen door factoren zoals armoede,
sociale onrust en beperkte toegang tot basisvoorzieningen. Interventies moeten rekening houden met lokale middelen en
gemeenschapsgebaseerde modellen, waarbij leerkrachten en gemeenschapswerkers een grotere rol kunnen spelen.
Multicomponenten strategieën die gericht zijn op kinderen, families en gemeenschappen worden als effectief beschouwd.
Conclusie
Dit hoofdstuk benadrukt het belang van een geïntegreerde benadering bij het begrijpen van stoornissen. Door typische en
atypische ontwikkeling in samenhang te bestuderen, kunnen professionals betere interventies ontwikkelen. Het verbeteren
van de toegang tot zorg, het doorbreken van stigma en het aanpassen van interventies aan lokale contexten zijn cruciaal om
kinderen wereldwijd te ondersteunen.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————————
Chapter Summery
Disorders in children and adolescents may be de ned or identi ed in various ways. Statistical deviance refers to the relative
frequency or infrequency of a speci c emotion, cognition, or behavior in comparison to a sample group. Sociocultural
norms refer to the beliefs and expectations of certain groups about what kinds of emotions, cognitions, and/or behaviors
are undesirable or unacceptable. Mental health de nitions refer to mental health professionals’ descriptions of youth
illness and well-being.
De ning and identifying disorders depends on value judgments. The role of values is observed in de nitions that focus on
statistical deviance, sociocultural norms, and mental health perspectives. Values also in uence our understanding of poor
adaptation, adequate adaptation, and optimal adaptation.
3
fi fi fi fi fi fl fi
, Samenvatting Deeltoets A
Developmental psychopathology refers to intense, frequent, and/or persistent maladaptive patterns of emotion, cognition,
and behavior considered within the context of typical development and resulting in the current and potential impairment
of infants, children, and adolescents.
Estimating rates of disorders in children and adolescents involves (1) identifying children who experience distress and
dysfunction; (2) calculating levels of general categories of disorders and speci c subtypes of disorders; and (3) tracking
changing trends in various rates of disorders.
Developmental epidemiology is focused on the frequencies and patterns of disorders in children and adolescents.
Prevalence refers to all current cases of a set of disorders. Incidence refers to the number of new cases in a given time
period. Although speci c study results vary, many estimates suggest that signi cant numbers of children and adolescents
struggle with disorders that are associated with serious impairment.
Allocation of resources and the availability of and access to care are critical issues. Many children experiencing distress and
dysfunction are not identi ed or diagnosed. Many children who are diagnosed are not able to access mental health
services.
Barriers to care include the structure and funding of the mental health care system, negative perceptions about mental
health and mental illness, and negative perceptions about mental health treatments. Stigmatization is another barrier to
care.
The globalization of children's mental health involves the recognition of children's experiences of distress, dysfunction,
and unmet needs around the globe. Children in resource-poor locations (e.g., in low- and middle-income countries) are at
higher risk for poor adaptation and poor outcomes.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————————
Hoofdstuk 2 (Week I)
Disorders of Childhood Chapter Three ‘Principles and Practices of Developmental Psychopathology’
Dit hoofdstuk biedt een diepgaande verkenning van de kernprincipes en onderzoeksmethoden van de
ontwikkelingspsychopathologie (developmental psychopathology). Het richt zich op de manieren waarop psychische
stoornissen zich ontwikkelen en hoe factoren zoals risico’s en veerkracht deze ontwikkeling beïnvloeden.
Het raamwerk van ontwikkelingspsychopathologie
Ontwikkelingspsychopathologie is een onderzoeksgebaseerde benadering die inzicht biedt in hoe stoornissen ontstaan en
zich ontwikkelen bij kinderen. Het raamwerk combineert theorieën en bevindingen uit verschillende disciplines, zoals
psychiatrie, psychologie, en onderwijs, en benadrukt dat stoornissen vaak voortkomen uit complexe interacties tussen
biologische, sociale en psychologische factoren. Binnen dit raamwerk worden stoornissen gezien als uitingen van vertraging
(delay) of disfunctie (dysfunction). De ontwikkeling van stoornissen wordt beschreven als een proces dat zich geleidelijk
ontvouwt.
4
fi fi fifi
, Samenvatting Deeltoets A
Ontwikkelingspaden, stabiliteit en verandering
Ontwikkelingspaden (developmental pathways) beschrijven hoe aanpassing en onaangepastheid zich over tijd ontwikkelen.
Twee belangrijke concepten zijn:
Equi naliteit (equi nality): Verschillende begin omstandigheden leiden tot dezelfde uitkomst. Bijvoorbeeld:
kinderen uit uiteenlopende gezinssituaties kunnen allemaal depressie ontwikkelen.
Multi naliteit (multi nality): Vergelijkbare begin omstandigheden leiden tot verschillende uitkomsten.
Bijvoorbeeld: drie kinderen die opgroeien in armoede kunnen verschillende ontwikkelingspaden volgen—waarbij
één succesvol is, de ander worstelt en de derde ernstige problemen ervaart.
Ontwikkelingspaden benadrukken zowel stabiliteit als verandering. Stabiliteit verwijst naar aanhoudende patronen, terwijl
verandering mogelijk is door kritieke overgangsmomenten zoals schoolovergangen of ingrijpende levensgebeurtenissen.
Competentie en incompetentie
Competentie (competence) verwijst naar effectief functioneren binnen ontwikkelingsrelevante taken. Het gaat om
academische prestaties, sociale vaardigheden en persoonlijkheidskenmerken die bijdragen aan succes. De casussen van Zane
en Jasmine tonen hoe competentie en incompetentie kunnen samenleven. Zane is bijvoorbeeld academisch sterk maar
sociaal onzeker, terwijl Jasmine uitblinkt in sport maar worstelt met schoolwerk.
Competentie is domeinspeci ek: een kind kan uitblinken op school maar sociaal ongemakkelijk zijn. In de adolescentie wordt
dit verschil nog duidelijker, aangezien sociale competentie niet altijd samengaat met academische of gedragscompetentie.
Risico’s en veerkracht
Risico (risk) wordt gede nieerd als een verhoogde kwetsbaarheid voor stoornissen, terwijl veerkracht (resilience) verwijst
naar succesvolle aanpassing ondanks tegenslagen. Risicofactoren (risk factors) zijn individuele, familiale of socioculturele
factoren die bijdragen aan kwetsbaarheid. Voorbeelden zijn armoede, inconsistent ouderschap of discriminatie.
Speci eke risico’s (speci c risk): Risico op een speci eke stoornis, zoals een genetische aanleg voor depressie.
Niet-speci eke risico’s (nonspeci c risk): Risico op meerdere soorten stoornissen, zoals armoede die zowel
angst als gedragsproblemen kan veroorzaken.
Het belang van het aantal en de timing van risicofactoren wordt benadrukt. Cumulatief risico (cumulative risk) betekent
dat hoe meer risicofactoren een kind ervaart, hoe groter de kans op negatieve uitkomsten.
Beschermende factoren en veerkracht
Veerkracht is een dynamisch proces en geen vaste eigenschap. Beschermende factoren (protective factors) helpen
kinderen om ondanks tegenslagen goed te presteren. Ze kunnen individueel, familiaal of sociocultureel zijn:
5
fifi fi fififi fifi fi fi
, Samenvatting Deeltoets A
Individuele beschermende factoren: Positieve eigenschappen zoals optimisme of probleemoplossend
vermogen.
Familiale beschermende factoren: Een ondersteunende en warme gezinssituatie.
Socioculturele beschermende factoren: Toegang tot gemeenschapsbronnen, zoals scholen en religieuze
netwerken.
De theorieën van veerkracht benadrukken dat positieve ervaringen, zoals het hebben van een mentor of stabiele
woonomgeving, cruciaal zijn om negatieve kettingreacties van risicofactoren te doorbreken.
Onderzoeksstrategieën in ontwikkelingspsychopathologie
Dit hoofdstuk bespreekt drie belangrijke onderzoeksmethoden:
Cross-sectioneel onderzoek (cross-sectional research): Gegevens worden op één moment verzameld bij
verschillende leeftijdsgroepen om leeftijdsgebonden verschillen te analyseren.
Longitudinaal onderzoek (longitudinal research): Dezelfde groep deelnemers wordt gedurende een langere
periode gevolgd, wat inzicht biedt in ontwikkelingsveranderingen en -trajecten.
Complexe modellen en hypothesen: Moderne onderzoeksmodellen combineren biologische, psychologische
en sociale variabelen om complexe interacties te bestuderen.
Praktische toepassingen en translational research
Onderzoek naar ontwikkelingspsychopathologie heeft praktische toepassingen in klinische omgevingen, beleidsvorming en
preventieve interventies. Translational research richt zich op het toepassen van wetenschappelijke bevindingen in de
praktijk om nieuwe behandelingen te ontwikkelen.
Een voorbeeld hiervan is de Pediatric Innovation Initiative (PII), een samenwerking tussen wetenschappers en clinici die de
gevolgen van toxische stress bij jonge kinderen bestudeert. Dit onderzoek heeft als doel vroegtijdige interventies te
ontwikkelen die langdurige negatieve gevolgen kunnen voorkomen.
Conclusie
Het hoofdstuk benadrukt dat ontwikkelingspsychopathologie een multidimensionale benadering vereist om zowel risico’s als
beschermende factoren te begrijpen. Door deze benadering kunnen effectieve interventies worden ontwikkeld die inspelen
op de unieke behoeften van kinderen en adolescenten, met aandacht voor zowel hun kwetsbaarheden als hun veerkracht.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————————
6
, Samenvatting Deeltoets A
Chapter Summery
Developmental psychopathology focuses on the developmental context within which maladaptive patterns of emotion,
cognition, and behavior occur.
The study of developmental pathways highlights patterns of adaptation and maladaptation over time.
Equi nality refers to developmental pathways in which differing circumstances lead to the same diagnosis, whereas
multi nality refers to developmental pathways in which similar beginnings lead to different outcomes.
The developmental pathways model emphasizes the ongoing possibility of change over time.
Coherence in development re ects the logical links between early developmental variables and later outcomes. Continuity
is found in understanding the relationship between outcomes and the variables that lead to stability or change.
Competence, from a developmental perspective, re ects effective functioning in relation to relevant developmental tasks
and issues; evaluations of competence are embedded in the environment within which development is occurring.
Risk is de ned as increased vulnerability to disorder, while risk factors are the individual, family, and sociocultural
characteristics that are associated with this increased vulnerability. The types of risk factors, the numbers of risk factors, and
the timing of risk factors contribute to overall risk.
Resilience is de ned as adaptation despite adversity, and protective factors are the individual, family, and sociocultural
characteristics that are associated with this positive adaptation.
The multisystemic approach to resilience emphasizes that resilience is observed at multiple levels, from the physiological
level to the psychological level to the community level.
Cross-sectional research involves the collection of data from comparison groups at a single point in time. Longitudinal
approaches involve the ongoing collection of data from the same individual or group of participants over time.
Complex models of development and disorder in uence research investigations of the emergence, course, and prevention
of psychopathology in children and adolescents.
The purpose of translational research is to facilitate the application of basic research to clinical practice, and to inform
research with ndings and insights drawn from applied practice.
——————————————————————————————————————————————————————————————————————————
Hoofdstuk 3 (Week I)
Child Psychopathology Chapter Four ‘Assessment, Diagnosis, and Treatment’
Dit hoofdstuk bespreekt de kernconcepten van klinische beoordeling (clinical assessment), diagnose (diagnosis) en
behandeling (treatment) van psychische stoornissen bij kinderen en adolescenten. De belangrijkste doelstelling van een
klinische beoordeling is het verzamelen van essentiële informatie die kan bijdragen aan het formuleren van een casus, het
stellen van een diagnose en het ontwikkelen van een effectief behandelplan.
Veel kinderen die worden doorverwezen voor behandeling, zoals Felicia (13 jaar), hebben complexe en overlappende
problemen. Het klinische proces probeert deze problemen te ontrafelen door een combinatie van observaties, interviews en
testen. De beoordeling omvat verschillende stappen: van een zorgvuldige diagnose tot het kiezen van de juiste interventie.
Het besluitvormingsproces
Een belangrijk aspect van klinische beoordeling is het besluitvormingsproces dat clinici helpt te bepalen of een kind een
psychische stoornis heeft en welke aanpak nodig is.
7
fifi fi fi fi fl fl fl
, Samenvatting Deeltoets A
Klinische beoordeling: Dit proces omvat systematische probleemoplossingsstrategieën om inzicht te krijgen in
de emotionele, gedragsmatige en cognitieve aspecten van het kind. Het houdt ook rekening met de omgeving,
zoals gezin en school.
Hypothesetesten: De beoordeling is exibel en iteratief; clinici evalueren constant hypothesen over de aard van
de stoornis, de oorzaken en de verwachte uitkomsten.
Felicia’s casus illustreert hoe belangrijk het is om alle factoren te overwegen die bijdragen aan haar depressie,
schoolweigering en sociale terugtrekking. Haar beoordeling richt zich op hoe deze problemen samenhangen met haar
gezinsdynamiek, recente stressvolle gebeurtenissen (de ziekenhuisopname van haar moeder) en haar emotionele
copingmechanismen.
Ontwikkelingsfactoren en culturele context
De beoordeling van een kind moet altijd worden uitgevoerd binnen de context van zijn of haar leeftijd, geslacht en culturele
achtergrond.
Leeftijdsoverwegingen
Wat als normaal gedrag wordt beschouwd, varieert afhankelijk van de leeftijd van het kind.
Ontwikkelingsleeftijd (developmental age) is belangrijker dan chronologische leeftijd. Een 13-jarige zoals Felicia kan
speci eke uitdagingen ervaren, zoals sociale druk en academische prestaties, die niet van toepassing zijn op jongere
kinderen.
Geslachtsoverwegingen
Bepaalde stoornissen, zoals ADHD, komen vaker voor bij jongens, terwijl depressie en eetstoornissen vaker bij
meisjes worden gediagnosticeerd.
Genderidentiteit moet ook worden meegenomen in de beoordeling, vooral bij kinderen met diverse
genderachtergronden. Bij deze groep moeten clinici voorzichtig zijn met het interpreteren van normen en
standaardtests, omdat deze mogelijk niet goed aansluiten.
Culturele overwegingen
De culturele compatibiliteitshypothese stelt dat behandeling effectiever is als deze aansluit bij de culturele
normen van het kind en zijn gezin.
De DSM-5-TR biedt richtlijnen voor een culturele formulering om diagnoses te stellen in een multiculturele
context. Dit helpt bij het begrijpen van hoe cultuur de uiting van symptomen beïnvloedt.
Diagnostische evaluatie en classi catie
Het doel van diagnostiek is om een klinische beschrijving te bieden van de symptomen en het vaststellen van de aard van de
stoornis. Diagnoses kunnen gebaseerd zijn op:
Categorische benadering: Het kind heeft wel of geen stoornis op basis van vastgestelde criteria (bijv. DSM-5-TR).
8
fi fl fi
