Gr 9 – Natuurwetenskappe – Opsommings - Kwartaal 1
A. Selle Bl. 13 – 18
1. PLANT- EN DIERSELLE
Selmembraan:
• Omring die sel.
• Laat sekere stowwe in of uit beweeg.
• Lewend, dun en buigsaam
Sitoplasma:
• Vloeistof waarin Chemiese prosesse(metabolisme) plaasvind.
• Sitoplasma= grootste deel van sel en is Jellie-agtige stof
• Kleurloos
Kern (nukleus):
• Omring deur kernmembraan.
• Daar is n nucleolus/kernliggaampie in die kern
• Bevat die DNA.
• DNA bevat oorerflike karaktereienskappe.
• Beheer die lewensfunksies en -prosesse van die sel.
Organelle:
• Sluit mitochondria en vakuool in.
• Mitochondria is verantwoordelik vir respirasie en stel energie vry.
• Selle wat meer aktief is het meer mitochondria.
2. BOU VAN SELLE
, Gr 9 – Natuurwetenskappe – Opsommings - Kwartaal 1
3. VERSKILLE TUSSEN PLANT- EN DIERSELLE
PLANTSEL DIERSEL
Selwand • Teenwoordig. • Ontbreek.
(SW) • SW bestaan uit lewelose, onbuigsame sellulose.
• SW gee verm aan die plantsel en bied beskerming.
Selvorm • Onbuigsaam en stewig • Geen vaste vorm nie.
Vakuool • Groot VK’e. • Klein VK.
(VK) • Die VK dra die vorm van die plantsel by. • VK’e in dierselle is of tydelik of dit
• Die VK word ook as stoorplek vir Nutriënte, water ontbreek.
en selfs afvalprodukte gebruik.
Chloroplast • CP kom net in groen plante voor. • Dieselle bevat geen chloroplaste nie.
(CP) • CP bevat chlorofil wat groen plante in staat stel om
te fotosinteer.
• Fotosintese is die proses waar groen plante in die
teenwoordigheid van sonlig voedsel (glucose en
stysel) vervaardig.
4. SELLE IN WEEFSELS, ORGANE EN SISTEME
• Selle kom in baie verskillende vorms en groottes voor.
• Selle is aangepas om spesifieke funksies uit te voer.
• Mikroskopiese organismes soos bakterieë, bestaan uit ’n enkele sel.
• Makroskopiese organismes soos mense, bestaan uit ’n groot aantal selle.
Klomp selle wat saam Klomp weefsels Klomp organe Klomp stelsels
funksioneer vir n wat saam wat saam wat saam
Sel
spesifieke doel vorm funksioneer funksioneer funksioneer vorm
weefsel vorm organe vorm stelstel organisme
• Daar is verskillende soorte selle in die liggaam
• Daar is selle wat gespesialiseerd is
• Dit beteken dat hierdie selle aangepas is om spesifieke funksies te verrig
• Hier is n paar voorbeelde:
SEL FUNKSIE
Stamselle Hierdie selle het die vermoë om in verskillende tipes selle te
verdeel en te ontwikkel
, Gr 9 – Natuurwetenskappe – Opsommings - Kwartaal 1
Spierselle Hierdie selle trek saam en ontspan en maak beweging moontlik
Senuweeselle Senuweeselle vervoer elektriese impulse d.m.v die senuwee of
die rugmurg
Rooibloedliggaampies Selle wat suurstof regoor die liggaam vervoer
Epiteelselle Bedek die opv. van die liggaam en beskerm die liggam
B. Bewegingstelsel Bl. 50 – 53
• Organismes het ’n voortbewegingstelsel nodig om te kan beweeg.
• Die raamwerk van die menslike liggaam word deur die skelet gevorm.
• Die bene van die skelet is op verskeie maniere verbind.
• Spiere is aan die bene geheg.
• Ons bene, spiere en gewrigte maak beweging moontlik.
1. SKELET
• Die skelet of geraamte van die mens bestaan uit 206 beenstukke.
• Been is lewende weefsel en groei saam met die res van die liggaam tot volwassenheid bereik is.
• Die skelet bestaan uit twee hoofgedeeltes, naamlik die as- en aanhangskelet.
2. FUNKSIES VAN DIE SKELET:
• Dit is die raamwerk wat vorm aan die liggaam gee.
• Dit beskerm en ondersteun ander weefsels en organe in die liggaam.
• Bene produseer gedurig bloedselle en is dus aktief.
• Dit dien as bergplek vir minerale soos kalsium en fosfor.
• Stel die liggaam in staat om te beweeg.
A. Selle Bl. 13 – 18
1. PLANT- EN DIERSELLE
Selmembraan:
• Omring die sel.
• Laat sekere stowwe in of uit beweeg.
• Lewend, dun en buigsaam
Sitoplasma:
• Vloeistof waarin Chemiese prosesse(metabolisme) plaasvind.
• Sitoplasma= grootste deel van sel en is Jellie-agtige stof
• Kleurloos
Kern (nukleus):
• Omring deur kernmembraan.
• Daar is n nucleolus/kernliggaampie in die kern
• Bevat die DNA.
• DNA bevat oorerflike karaktereienskappe.
• Beheer die lewensfunksies en -prosesse van die sel.
Organelle:
• Sluit mitochondria en vakuool in.
• Mitochondria is verantwoordelik vir respirasie en stel energie vry.
• Selle wat meer aktief is het meer mitochondria.
2. BOU VAN SELLE
, Gr 9 – Natuurwetenskappe – Opsommings - Kwartaal 1
3. VERSKILLE TUSSEN PLANT- EN DIERSELLE
PLANTSEL DIERSEL
Selwand • Teenwoordig. • Ontbreek.
(SW) • SW bestaan uit lewelose, onbuigsame sellulose.
• SW gee verm aan die plantsel en bied beskerming.
Selvorm • Onbuigsaam en stewig • Geen vaste vorm nie.
Vakuool • Groot VK’e. • Klein VK.
(VK) • Die VK dra die vorm van die plantsel by. • VK’e in dierselle is of tydelik of dit
• Die VK word ook as stoorplek vir Nutriënte, water ontbreek.
en selfs afvalprodukte gebruik.
Chloroplast • CP kom net in groen plante voor. • Dieselle bevat geen chloroplaste nie.
(CP) • CP bevat chlorofil wat groen plante in staat stel om
te fotosinteer.
• Fotosintese is die proses waar groen plante in die
teenwoordigheid van sonlig voedsel (glucose en
stysel) vervaardig.
4. SELLE IN WEEFSELS, ORGANE EN SISTEME
• Selle kom in baie verskillende vorms en groottes voor.
• Selle is aangepas om spesifieke funksies uit te voer.
• Mikroskopiese organismes soos bakterieë, bestaan uit ’n enkele sel.
• Makroskopiese organismes soos mense, bestaan uit ’n groot aantal selle.
Klomp selle wat saam Klomp weefsels Klomp organe Klomp stelsels
funksioneer vir n wat saam wat saam wat saam
Sel
spesifieke doel vorm funksioneer funksioneer funksioneer vorm
weefsel vorm organe vorm stelstel organisme
• Daar is verskillende soorte selle in die liggaam
• Daar is selle wat gespesialiseerd is
• Dit beteken dat hierdie selle aangepas is om spesifieke funksies te verrig
• Hier is n paar voorbeelde:
SEL FUNKSIE
Stamselle Hierdie selle het die vermoë om in verskillende tipes selle te
verdeel en te ontwikkel
, Gr 9 – Natuurwetenskappe – Opsommings - Kwartaal 1
Spierselle Hierdie selle trek saam en ontspan en maak beweging moontlik
Senuweeselle Senuweeselle vervoer elektriese impulse d.m.v die senuwee of
die rugmurg
Rooibloedliggaampies Selle wat suurstof regoor die liggaam vervoer
Epiteelselle Bedek die opv. van die liggaam en beskerm die liggam
B. Bewegingstelsel Bl. 50 – 53
• Organismes het ’n voortbewegingstelsel nodig om te kan beweeg.
• Die raamwerk van die menslike liggaam word deur die skelet gevorm.
• Die bene van die skelet is op verskeie maniere verbind.
• Spiere is aan die bene geheg.
• Ons bene, spiere en gewrigte maak beweging moontlik.
1. SKELET
• Die skelet of geraamte van die mens bestaan uit 206 beenstukke.
• Been is lewende weefsel en groei saam met die res van die liggaam tot volwassenheid bereik is.
• Die skelet bestaan uit twee hoofgedeeltes, naamlik die as- en aanhangskelet.
2. FUNKSIES VAN DIE SKELET:
• Dit is die raamwerk wat vorm aan die liggaam gee.
• Dit beskerm en ondersteun ander weefsels en organe in die liggaam.
• Bene produseer gedurig bloedselle en is dus aktief.
• Dit dien as bergplek vir minerale soos kalsium en fosfor.
• Stel die liggaam in staat om te beweeg.
