Geschiedenis van Latijns Amerika – samenvatting
Hoofdstuk 1: Klassiek en postklassiek Meso-Amerika ........................................... 5
0. Inleiding ............................................................................................................... 5
1. Gemeenschappelijke kenmerken van de Meso-Amerikaanse volkeren ...................... 6
1. Religie .................................................................................................................................... 6
2. Kalender ................................................................................................................................ 9
3. Samenleving .......................................................................................................................... 9
4. Balspel ................................................................................................................................ 10
2. Olmeken (‘mensen van het Rubberland’) ............................................................... 10
3. Teotihuacan (‘stad waar de goden wonen’) ............................................................. 12
4. Monte Albán (‘Heilige Berg’) .................................................................................. 15
5. Xochicalco (‘Plaats van het Huis der Bloemen’) ...................................................... 17
6. Tollan – Tula ......................................................................................................... 18
Hoofstuk 2: De Maya .......................................................................................... 20
1. Eerste bloeiperiode van de Mayabeschaving .......................................................... 20
1. Tikal ..................................................................................................................................... 20
2. Palenque.............................................................................................................................. 21
3. Bonampak ........................................................................................................................... 22
2. Tweede bloeiperiode van de Mayabeschaving ........................................................ 22
1. Chichen Itza ......................................................................................................................... 23
2. Uxmal .................................................................................................................................. 24
3. Mayapan .............................................................................................................................. 25
4. Tulum .................................................................................................................................. 25
3. Samenleving ........................................................................................................ 26
1. Sociale structuur .................................................................................................................. 26
2. Economie............................................................................................................................. 27
3. Religie .................................................................................................................................. 27
4. Cultuur ................................................................................................................................ 28
Hoofdstuk 3: Mexica (=Azteken) ......................................................................... 29
1. Oorsprong ........................................................................................................... 29
1. La Quemada ........................................................................................................................ 29
2. Tenochtitlan-Texcoco ............................................................................................................ 30
2. Uitbouw van het rijk .............................................................................................. 30
3. Organisatie .......................................................................................................... 31
4. Religie ................................................................................................................. 33
1. Visie op de kosmos ............................................................................................................... 33
2. Scheppingsverhalen ............................................................................................................. 34
3. Godenwereld ....................................................................................................................... 35
4. Offers .................................................................................................................................. 35
5. De Templo Mayor .................................................................................................................. 36
5. Politieke instellingen en sociale structuur .............................................................. 36
6. Economie ............................................................................................................ 38
Hoofdstuk 4: De Inca’s....................................................................................... 39
, 1. Ontstaan ............................................................................................................. 39
2. Politieke organisatie van het rijk ............................................................................ 40
1. De Keizer .............................................................................................................................. 41
2. De hoofdstad ....................................................................................................................... 41
3. Het rijk ................................................................................................................................. 42
4. Het leger .............................................................................................................................. 42
3. Sociale organisatie ............................................................................................... 43
1. De adel/bestuurselite ........................................................................................................... 44
2. Het gewone volk ................................................................................................................... 44
4. Economie ............................................................................................................ 45
5. Materiële infrastructuur........................................................................................ 47
6. Religie ................................................................................................................. 48
Hoofdstuk 5: Spanje aan de vooravond van 1492 ................................................. 50
1. De reconquista .................................................................................................... 50
2. Gevolgen van de reconquista voor christelijk Spanje............................................... 51
1. Herbevolking van de veroverde gebieden ................................................................................ 51
2. Landbouw ............................................................................................................................ 51
3. Een gemilitariseerde maatschappij ........................................................................................ 52
4. Een gemilitariseerde kerk ...................................................................................................... 52
5. Een militant geloof ................................................................................................................ 52
6. Een ‘multiculturele’ maatschappij avant la lettre .................................................................... 53
3. Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen............................................... 54
4. Waarom de Spanjaarden? ..................................................................................... 57
Hoofdstuk 6: Ontdekking en verovering .............................................................. 60
1. De ontdekking ...................................................................................................... 60
1. Push-factoren ...................................................................................................................... 60
2. Pull-factoren ........................................................................................................................ 60
2. De verovering ....................................................................................................... 61
1. In welke mate was Spanje voorbereid? ................................................................................... 61
2. Uiteindelijke reis Columbus .................................................................................................. 62
3. Hernán Cortés en Moctecuhzoma II Xocoyotzin ...................................................................... 62
4. De val van het Incarijk ........................................................................................................... 63
3. Redenen van het Spaanse succes.......................................................................... 63
4. Profiel van de conquistador .................................................................................. 64
5. Oorzaak van de sterke terugval van de inheemse bevolking na 1492 ......................... 65
1. Theorie ................................................................................................................................ 66
2. Casus 1: Hispaniola .............................................................................................................. 66
3. Casus 2: Peru ....................................................................................................................... 67
4. Werkelijke oorzaken: Hispaniola ............................................................................................ 67
5. Werkelijke oorzaken: Peru ..................................................................................................... 67
6. Uitzondering op de regel: Paraguay ........................................................................................ 68
Hoofdstuk 7: Koloniale administratie ................................................................. 69
1. De eliminatie van de conquistadores ..................................................................... 69
1. Waarom? ............................................................................................................................. 69
1. Columbus ............................................................................................................................ 69
2. Cortés.................................................................................................................................. 70
, 3. Pizarro................................................................................................................................. 70
2. De administratie in Spanje .................................................................................... 71
1. Consejo de Indias ................................................................................................................. 71
2. Casa de la Contratación ........................................................................................................ 72
3. Consulado de mercaderes .................................................................................................... 72
3. De administratie in Amerika .................................................................................. 72
1. De audiencias ...................................................................................................................... 73
2. De onderkoningen ................................................................................................................ 74
3. Lagere ambtenaren ............................................................................................................... 74
4. Financiering van het systeem ................................................................................................ 75
4. Controlemechanismen ......................................................................................... 75
5. Beelden van inheemse personen die zich laten afbeelden als Europese heersers ..... 77
Hoofdstuk 8: Evangelisatie ................................................................................ 82
1. De organisatie van de evangelisatie ....................................................................... 82
1. Patronato real ....................................................................................................................... 82
2. De uitbouw van de kerkelijke structuren ................................................................ 84
3. Evangelisatietechnieken missionarissen ............................................................... 85
4. Het conflict tussen kerk en staat ........................................................................... 87
5. De inquisitie ........................................................................................................ 88
6. Hoe verliep het evangelisatieproces in Amerika concreet? ...................................... 88
1. Danza de moros y cristianos .................................................................................................. 89
7. Mondde het evangelisatieproces in Amerika uit in een zuivere katholiek-christelijke
religie? .................................................................................................................... 91
9. De koloniale economie .................................................................................. 92
1. Rol van de ontginning van edelmetaal in de economie van Spaans-Amerika ............. 92
1. Ontdekking .......................................................................................................................... 92
2. Belangrijkste economische activiteit ...................................................................................... 92
3. Ontstaan van steden ............................................................................................................. 92
4. Netwerk (van kwik, hout, zout, ijzer, lastdieren en in sommige regio’s ook water)....................... 92
5. Belangrijke bron van inkomsten voor de kroon (=>belastingen) ................................................ 93
6. Retabels, heiligenbeelden, decoratie v kerken,… .................................................................... 93
7. Handel met Azië ................................................................................................................... 93
2. Andere sectoren die een rol speelde in de economie? ............................................. 94
1. Landbouw en veeteelt ........................................................................................................... 94
2. Textielsector ......................................................................................................................... 95
3. De organisatie van de arbeid ................................................................................. 95
1. Systeem 1: encomienda ........................................................................................................ 95
2. Systeem 2: repartimiento ...................................................................................................... 96
3. Systeem 3: betaalde arbeid ................................................................................................... 97
4. Organisatie van de Atlantische slavenhandel ......................................................... 97
Hoofdstuk 10. Bevolking .................................................................................. 101
1. Evolutie van de bevolking .................................................................................... 101
1. Spanjaarden ....................................................................................................................... 101
2. Inheemse bevolking ............................................................................................................ 101
3. Afrikanen ........................................................................................................................... 101
, 4. Mengvormen ...................................................................................................................... 102
2. Sociale indeling ................................................................................................. 102
1. Oorspronkelijke bedoeling indeling maatschappij ................................................................. 102
2. Werking van het kastensysteem ........................................................................................... 103
3. Groepen ............................................................................................................................. 105
3. pintura de castas ............................................................................................... 105
1. Pintura de castas als weerspiegeling van het succes van de raciale vermenging? ................... 106
2. Mogelijke verklaringen......................................................................................................... 107
Hoofdstuk 11. Hervormingen van de Bourbons ................................................. 109
1. De dood van Karel II en de daaropvolgende ontwikkelingen ................................... 109
2. Politieke en economische kenmerken van de Spaanse Bourbons........................... 109
3. Gevolgen in Spaans-Amerika............................................................................... 111
1. Bestuurlijke hervormingen................................................................................................... 111
2. Handel ............................................................................................................................... 112
3. Economie........................................................................................................................... 113
4. Kerk ................................................................................................................................... 114
5. Defensie ............................................................................................................................ 115
4. Rol van Azië in het koloniale systeem van Spaans-Amerika.................................... 115
Hoofdstuk 12. Koloniaal Brazilië ....................................................................... 118
1. Ontdekking en kolonisatie .................................................................................. 118
2. Evangelisatie ..................................................................................................... 120
3. Economie .......................................................................................................... 121
4. De Unie van de Kronen en de Tempo dos Flamengos ............................................. 122
5. De kolonisatie van de periferie ............................................................................ 125
6. De hervormingen van de achttiende eeuw ............................................................ 125
Hoofdstuk 13: Pre-Incaculturen (gastles Annelies Valgaeren) ............................ 127
1. Inleiding: ver keramiek en lijnfiguren ................................................................... 127
2. Pre-Incaculturen ................................................................................................ 128
3. Nazca ................................................................................................................ 129
1. Paracas .............................................................................................................................. 129
2. Nazca ................................................................................................................................ 130
4. Nasca-lijnen ....................................................................................................................... 131
4. Moche: 0/100-650-800 nC.................................................................................... 132
,Hoofdstuk 1: Klassiek en postklassiek Meso-Amerika
0. Inleiding
Term ‘Indio’: gebruikt in documenten v die tijd voor een sociale groep, ‘indianen’=bevolking
die er was voor de komst vd Europeanen, overkoepelende term
->vaak geen rechtstreekse kennis over, buiten archeologische
->2 ‘filters’ van kennis: Azteken en Spanjaarden
-kennis 2x gefilterd, eerst door Azteken en dan door de Spanjaarden, veel kennis en
cultuur hierdoor verdwenen, kennis v Azteken nog eens door Spanjaarden ‘gefilterd’
-vb: ‘hemel en hel’, ‘Aztekenkeizer’, hangen foutief connotaties aan bepaalde
zaken, en benoemden dingen naar analogie met situaties in Europa
->onvermijdelijk: vervormingen vd werkelijkheid
-maar: anderzijds was katholicisme ook een bron v kennis->”je moet de ziekte
kennen voor je het medicijn kan toedienen”, je moet eerst de cultuur+religie
kennen+doorgronden voor je ermee aan de slag kan om het te bestrijden
=>paradoxaal genoeg heeft de verspreiding vh christendom mee ervoor
gezorgd dat we kennis hebben van die religies
-Hoe communiceren+Spaans verspreiden?
-Systematisch: zonen v elite afgezonderd, introduceren in Europese religie,
cultuur en taal, en w dan terug uitgezonden om deze te verspreiden
-maar: eerste missionarissen->taal geleerd! Woordenlijsten, woordenboeken,
grammatica’s samenstellen=>hulpinstrumenten, zo kwam men tot kennis
-codices uit de koloniale periode waren wel degelijk een poging om
echte kennis te vervaardigen, maar wel met het doel deze kennis later
te vervangen
Meso-Amerika=Mexico+Centraal-Am
Klassieke periode: aanvang rond 200
->in deze periode: in Midden-Amerika 2 grote cultuurgebieden te onderscheiden
1. Maya, in het O v Mexico, Guatemala, Belize en Honduras
2. Teotihuacan op de Centrale Mexicaanse hoogvlakte
-van preklassiek->klassieke periode: kenmerk=exponentiële toename v geürbaniseerde
nederzettingen in vallei v Mexico
-40x meer mensen dan voorheen, bevolking groeit enorm!
-door migratie, ≠ door natuurlijke geboortes
-migratie=een teken v verandering, heeft een impact op het gebied!
=>einde aan deze periode rond 800/900, door volksverhuizingen
->3-deling klassieke periode: protoklassiek (200-500), midden-klassiek (500-800) en
epiklassiek (800/900-1000)
->zie kaart volgende pagina:
-Olmeken: 1e stedelijke beschaving van (Latijns-)Amerika
->zitten aan golf van Mexico
-voor de rest: Teotihuacan, Maya, Monte Albán, Tolteken, Inca’s
-eerste Maya-cultuur in het Z, erna meer naar het N
-Tolteken: machtsbasis ten NW vh meer v Texcoco
, -Monte Albán konden Azteken weerstaan, dus hun eerste ‘veroveraars’ waren de
Spanjaarden
-hoogteverschillen tussen gebieden: enorm! Tot 2200 meter! En dan bvb Omeken wel op 0
meter aan de kust op zeeniveau
-temperatuur: tropische temperaturen en wat ‘koudere’ temperaturen, je hebt ook nog
micro-klimaatjes
=>dus overal: andere gevolgen voor landbouw! Kan soms zijn dat bepaalde planten
niet groeien, of bij Andes: boven 5.000/6.000 meter=>amper lb!
=>bepaalde groepen zoeken naar uitbreiding of trekken weg, want je kan door
gebrek aan lb niet overleven met een groep mensen in zo’n gebied!
Postklassieke periode: tss 900/1000 en komst Spanjaarden
-in 800/900: enorme verandering v beschaving, volken die pol+mil minder machtig
zijn, minder hegemonie kunnen uitoefenen, ≠ opeens verdwenen (vb: nogsteeds
Maya vandaag), maar cultuur komt in verval, mensen trekken weg
=>verklaard door de komst vd Chichimecas (Chichimeken): oorlogszuchtige groepen
die van Noord->Zuid trekken en hier beschavingen ten einde brengen
-kwamen er waarschijnlijk owv droogte, kwamen v Z VS/N Mexico
-note: kennis verandert ook om de zoveel tijd, telkens nieuwe theorieën, grote onzekerheid
1. Gemeenschappelijke kenmerken van de Meso-Amerikaanse volkeren
1. Religie
-godsdienst= over het algemeen:moeilijk te beschrijven: verschillende religieuze tradities
bestonden naast elkaar, tradities namen dingen van elkaar over,…=>éénzelfde god: in
verschillende culturen een andere naam, maar zijn wel gewoon zelfde goden!
, ->belangrijk in lb gemeenschappen: Regen, Zon, Aarde, dus ook goden hierrond
=>Het Meso-Amerikaanse universum: 2 piramides die op basis aan elkaar geplakt zijn: 1
(bovenste) piramide met 13 verdiepingen, 1 (onderste) piramide met 9
-met waar de hemel en de onderwereld elkaar raken: aardse niveau
-note: meeste namen: Aztekennamen, de god heette
zo ≠ voorheen, maar we weten niet hoe ze toen
heetten, dus we gebruiken de naam die de Azteken
eraan gaven achteraf, MAAR die goden bestonden
dus wel ervoor.
-naam=>Azteken, maar concept=>veel breder
-bovenste piramide: verblijfplaats vd goden die de
wereld vruchtbaar maakten
->~warmte, licht, vruchtbaarheid, droog weer,
mannelijke
->goden die hier verbleven: als vogels/
gevederde wezens voorgesteld (vb:
Quetzalcoatl)
-onderste: onderwereld, verblijfplaats v god vd Dood
en die van het Water
->~vochtigheid, duisternis, vrouwelijke
->goden die hier verbleven: voorgesteld in de
huid ve jaguar en met uitstekende tanden (vb: Mictlantlecuhtli)
-onderwereld had ook een soort pad in zich, mensen die sterven komen in
onderwereld terecht en moeten een pad afleggen, vergezeld met een hond, van 4
jaar voor ze er geraken, met telkens weer andere uitdagingen
->in bovenste plaats in de eerste hemel (“plaats van de Twee”) woont oppergoed, Ometeotl
-namen vd verschillende lagen ook sterk afgestemd op hemellichamen! (Venus, zon, ster)
=>maar!! Hemel ≠ plaats waar de ‘goede’ naartoe gingen en onderwereld: duivel, nee, geen
morele connotatie aan dualiteit verbonden
-de missionarissen hebben dit idee wél gebruikt
-maar: 2 werelden nodig om leven op aarde te garanderen (altijd zon: ≠ goed, maar
nooit zon: ook ≠ goed!), zonder deze interactie houdt het universum op te bestaan!
->dualiteit ook basis voor precolumbiaanse maatschappij (zowel bij Teotihuacan als Tolteken
en Azteken), vb: indeling politieke en militaire elite: bij Azteken->2 militaire ordes: Jaguars en
Adelaars
Tijdsbesef: cyclisch
->alles komt terug (<->lineair: alles gaat vooruit), leven ontstaat op een bepaald
moment+goden creëren aarde, heelal,…, elke wereld w gedomineerd door een
bepaalde godheid->na een tijdje: een conflict tussen oude en nieuwe god, die de
oude aanvalt, de wereld w vernietigd hierbij en alles begint opnieuw
-toen Sp kwamen, geloofden de Azteken dat ze in de 5e wereld zaten, die <
goden in Teotihuacan w geschapen
-universum gesticht door 1 god, Ometeotl, “2 heren”, een soort van dubbelgod
->je hebt een vrouwelijke en mannelijke kant, verenigd in 1 god
, =oergod, maar na een tijdje wat minder in gebruik, want volkeren nemen
steeds meer eigen goden aan
-‘hebben’ 4 kinderen, en die hebben allemaal een andere naam, maar dat zijn eigenlijk
allemaal andere verschijningsvormen van dezelfde godheid (~Christendom): Tezcatlipoca
->daarom: toen missionarissen kwamen: gemakkelijker om onze God te introduceren
-N: Tezcatlipoca (“rokende spiegel”)
-W: Quetzalcoatl (“gevederde slang”)
-±God vd beschaving
-deze w uitgekozen door missionarissen later om christus te ‘worden’
-O: Xipe Totec (“Onze Heer de Gevilde”)
-God vd Lente, vernieuwing, vervelling,…
-w veel afgebeeld met een mensenhuid
-Z: Huitzilopochtli (“linkshandige kolibrie”)
=>deze 4 oppergoden bestrijden elkaar af en toe, en dit is dan het einde vd wereld, dan
komt er een nieuwe godheid, nieuw rijk w gesticht, en dit w de volgende wereld
-Goden manifesteren zich ook continu op aarde, op bepaalde plaatsen (<->W: iedereen is
‘op zijn plek’, komen hier niet meer vanaf), mensen, natuur,…
-ook: bij mensenoffers->het is een eer om een mensenoffer te zijn! Die mannen (meestal
mannen, minder vrouwen) w heel goed behandeld de laatste jaren/maanden van hun leven!
Ze w behandeld als de toekomstige God
->want: zoals bij ons relieken w rondgedragen, vertoeven zij ook een maandje hier,
een maandje daar,… bieden geen weerstand bij de offering
-net voor mensenoffer: men gelooft dat die persoon die geofferd w ook veranderd in
de godheid! De god is al aanwezig de dag van het offer in het offer zelf
-Mensenoffers: enorm belangrijk, want bij stichting 5e wereld nadat de 4e omzeep was
kwamen de Goden bij elkaar
->er is een god die zich dan opoffert en in de zon veranderd, maar: altijd zon=>slecht,
elke dag 40°: niet ideaal
=>dus: andere goden gaan om wereld in beweging te krijgen zichzelf opofferen en
veranderen dan oa in dieren die terugkomen
->daarom geloven ze dat ook mensen offers moeten brengen om de
wereld in beweging te laten blijven, om ervoor te zorgen dat de zon
niet vast komt in de onderwereld (zie hiernaast, geloof: wereld=plat,
maar zon maakt wel een rondje)
=>offers waren dagelijks, offer vindt plaats (bij de Azteken)
op de grote tempel bij Tenochtitlan, bij zonsopkomst
->er waren ergens anders ook wel offers maar veel sporadischer! En ook ≠ altijd
mensenoffers, maar dus wel bij Azteken bij Tenochtitlan (vb andere offers: tong
doorsteken, in kuit snijden,… het bloed van mensen ih algemeen helpt ervoor om de
zon draaiende te houden, automutilatie)
-antropomorfe monolitische offertafel met plateau erop waar het slachtoffer w opgelegd, 4
mensen hielden hem vast, en priester mocht hart uit borst snijden, met obsidiaan (enorm
scherp)
=’Chac mools’
-offers mochten maar gebracht w door 4 ‘opperpriesters’ in het Aztekenrijk, alle
anderen mochten dat niet=>groot voorrecht om te mogen offeren
, -hoofd w nadien op een soort schedelrek geplaatst (“tzompantli”)
2. Kalender
-kalender: centrale rol in alle Meso-Amerikaanse beschavingen, want hij regelde de relatie
tss de wereld vd mensen en die vd goden, en had een grote invloed op het dagelijkse leven
->w geïntepreteerd en gecontroleerd door de politiek-religieuze elite
=>degene die de kalender kon lezen (niet iedereen kon dit, elites w dit onderwezen)
had ook grote macht!->Beslissingen zoals ‘moeten we nu zaaien? Oorlog voeren?...?’
-precolumbiaans Amerika kende 2 kalenders: korte kalender Azteken+lange kalender Maya
=>korte kalender
-bestond uit een binaire kalender en een zonnekalender
-binaire kalender: 13 maanden van 20 dagen (=260 dagen)
=>volgt de maancyclus, is een maanjaar! Maan=symbool v macht
onderwereld, kalender w voornamelijk gebruikt voor voorspellingen
-zonnekalender: 18 maanden x 20 dagen, met 5 extra dagen (=365 dagen)
=>stemde overeen met het zonnejaar, en adhv deze kalender werd de cyclus v
religieuze feesten vastgelegd én beslist wanneer er moest worden gezaaid,
geplant en geoogst
=>cyclisch, en deze 2 kalenders w gecombineerd: elke dag krijgt een naam die uit 4
delen bestond: getal en maand uit de eerste kalender, en een getal en maand uit de
zonnekalender
-dagen hadden een naam, maanden niet (vb: “maand 13”)
->2 (3 indien zonnekalender) tandwieltjes die ‘ronddraaien’, maar 1 adelaar w
bij de binaire kalender bvb gevolgd door 2 buizerd
->om de 18.980 combinaties (=52 jaar) keerde dezelfde combinatie terug en begon
een nieuwe ‘eeuw’
->na 52 jaar beslissen goden: mag de aarde verder bestaan of niet?
->als zon opnieuw opkomt: goden hebben beslist: het mag!
->vervolgens: licht aangedaan bij een offer, in de borst ve gevangene (want: lichten
bij het einde van elke cyclus gedoofd), en van hier kan het licht zich gaan verspreiden
en w er ook kleinere lichten aangedaan (~Paaskaars)
=>nieuwe cyclus begint wanneer de goden dat beslissen, dus elke 52 jaar beslissen
goden of grote cyclus mag verder bestaan of niet, het is niet dat om de 52 jaar de
wereld vergaat
=>lange kalender
-met als (mythische) begindatum 11 of 13 augustug 3114 vC
-adhv deze tijdlijn: alle andere data vastgelegd, vooral voor historische doeleinden,
maar ih algemeen: korte belangrijkste
=>korte en lange kalender kwamen bij de meeste volkeren (uitz: Zapoteken (geen lange))
langs elkaar voor
3. Samenleving
-aan top vd sml: ‘halfgoddelijke’ heersers, wiens macht op de afstamming v mythische
voorouders gebaseerd was
-soms: 1 heerser (zoals bij de Azteken, Maya), soms een oligarchie v families
, -niet altijd even duidelijk door wie de maatschappij bestuurd werd, kunnen er enkel
vanuit gaan vaak dat het elites waren
-in multi-etnische groepen: macht in handen v groepen edellieden-priesters, in etnisch
homogene gehelen waren het vaak families
->ook opvolging v heersers gebeurde ≠ altijd op dezelfde manier (vader->zoon, oom->neef)
-Calpulli vormden de basis vd sociale indeling vd maatschappij, lidmaatschap w grotendeels
<afstamming en gemeenschappelijke geografische oorsprong bepaald
-steden+stadswijken werden ook in calpulli ingedeeld (zie later)
->Elke calpulli had een eigen centrum met tempel en beschermgod+een eigen leider.
-Het grondbezit was gemeenschappelijk+ook belastingen w per calpulli betaal
-bij oorlog: andere ‘regels’ dan in Europa, oorlogen hadden een sterk ceremonieel karakter
->doel was niet om de tegenstander te doden, maar de leider vd tegenstander
gevangen te nemen, hem naar de eigen hoofdstad te brengen en in gevangenschap
te houden tot hij geofferd w aan de goden
-maar zelfs dan is zo’n offer zijn een grote eer!
-ook veel rituele oorlogen: er waren bvb Venusoorlogen, die adhv de stand van Venus
geïnitieerd werden, want Venus=godheid
4. Balspel
=religieuze rite, spel dat voorbehouden is voor de elites (=>geen publiek)
-m.u.v. Teotihuacan kenden alle Meso-Amerikaanse culturen het balspel
=>doel spel: aan elke zijde hangt een ring, van een T- of I-vormige arena, 2 ploegen, massief
rubberen bal moest door 1 van die 2 gaan, en bal mocht grond niet raken
->want: bal stelt zon voor-->voorkomen dat de zon de grond raakt, want dan komt de
zon potentieel in de onderwereld terecht en bestaat de kans dat de zon stopt
->winnaars spel w geofferd, mentaliteit is omgekeerd, is een eer! Goden kregen enkel het
beste
->spel ook 1x gespeeld bij hof Karel V
2. Olmeken (‘mensen van het Rubberland’)
=1ste stedelijke beschaving vh continent, wamen tss 1800 vC en 400 vC tot bloei in de streek
rond Tuxtla, rond 800 vC: eerste tekenen v deze cultuur, gevestigd aan golf v Mexico
-een aantal rivieren in de buurt overstroomden regelmatig+maakten deze grond
vruchtbaar, gebied had ook een gunstige temperatuur->lb: ☺
=>je kan 2x per jaar een oogst hebben=>minder mensen moeten ingeschakeld w in
de voedselproductie->gedeelte vd bevolking kan zich met andere dingen
bezighouden!->Vb: pottenbakkerij, vervaardiging van kledij,.. mensen krijgen tijd om
de dingen te versieren, je krijgt beginnende handel (want: 1 familie met landbouw
bezig, een andere met textiel)
-er ontstaat ook een sociale stratificatie (=>bepaalde mensen w belangrijker dan
anderen: een heerserskaste ontstaat: waarschijnlijk waren dit priesters/heersers, we
weten het niet zo heel goed->meestal behoren priesters ook tot de heersersklasse en
Hoofdstuk 1: Klassiek en postklassiek Meso-Amerika ........................................... 5
0. Inleiding ............................................................................................................... 5
1. Gemeenschappelijke kenmerken van de Meso-Amerikaanse volkeren ...................... 6
1. Religie .................................................................................................................................... 6
2. Kalender ................................................................................................................................ 9
3. Samenleving .......................................................................................................................... 9
4. Balspel ................................................................................................................................ 10
2. Olmeken (‘mensen van het Rubberland’) ............................................................... 10
3. Teotihuacan (‘stad waar de goden wonen’) ............................................................. 12
4. Monte Albán (‘Heilige Berg’) .................................................................................. 15
5. Xochicalco (‘Plaats van het Huis der Bloemen’) ...................................................... 17
6. Tollan – Tula ......................................................................................................... 18
Hoofstuk 2: De Maya .......................................................................................... 20
1. Eerste bloeiperiode van de Mayabeschaving .......................................................... 20
1. Tikal ..................................................................................................................................... 20
2. Palenque.............................................................................................................................. 21
3. Bonampak ........................................................................................................................... 22
2. Tweede bloeiperiode van de Mayabeschaving ........................................................ 22
1. Chichen Itza ......................................................................................................................... 23
2. Uxmal .................................................................................................................................. 24
3. Mayapan .............................................................................................................................. 25
4. Tulum .................................................................................................................................. 25
3. Samenleving ........................................................................................................ 26
1. Sociale structuur .................................................................................................................. 26
2. Economie............................................................................................................................. 27
3. Religie .................................................................................................................................. 27
4. Cultuur ................................................................................................................................ 28
Hoofdstuk 3: Mexica (=Azteken) ......................................................................... 29
1. Oorsprong ........................................................................................................... 29
1. La Quemada ........................................................................................................................ 29
2. Tenochtitlan-Texcoco ............................................................................................................ 30
2. Uitbouw van het rijk .............................................................................................. 30
3. Organisatie .......................................................................................................... 31
4. Religie ................................................................................................................. 33
1. Visie op de kosmos ............................................................................................................... 33
2. Scheppingsverhalen ............................................................................................................. 34
3. Godenwereld ....................................................................................................................... 35
4. Offers .................................................................................................................................. 35
5. De Templo Mayor .................................................................................................................. 36
5. Politieke instellingen en sociale structuur .............................................................. 36
6. Economie ............................................................................................................ 38
Hoofdstuk 4: De Inca’s....................................................................................... 39
, 1. Ontstaan ............................................................................................................. 39
2. Politieke organisatie van het rijk ............................................................................ 40
1. De Keizer .............................................................................................................................. 41
2. De hoofdstad ....................................................................................................................... 41
3. Het rijk ................................................................................................................................. 42
4. Het leger .............................................................................................................................. 42
3. Sociale organisatie ............................................................................................... 43
1. De adel/bestuurselite ........................................................................................................... 44
2. Het gewone volk ................................................................................................................... 44
4. Economie ............................................................................................................ 45
5. Materiële infrastructuur........................................................................................ 47
6. Religie ................................................................................................................. 48
Hoofdstuk 5: Spanje aan de vooravond van 1492 ................................................. 50
1. De reconquista .................................................................................................... 50
2. Gevolgen van de reconquista voor christelijk Spanje............................................... 51
1. Herbevolking van de veroverde gebieden ................................................................................ 51
2. Landbouw ............................................................................................................................ 51
3. Een gemilitariseerde maatschappij ........................................................................................ 52
4. Een gemilitariseerde kerk ...................................................................................................... 52
5. Een militant geloof ................................................................................................................ 52
6. Een ‘multiculturele’ maatschappij avant la lettre .................................................................... 53
3. Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen............................................... 54
4. Waarom de Spanjaarden? ..................................................................................... 57
Hoofdstuk 6: Ontdekking en verovering .............................................................. 60
1. De ontdekking ...................................................................................................... 60
1. Push-factoren ...................................................................................................................... 60
2. Pull-factoren ........................................................................................................................ 60
2. De verovering ....................................................................................................... 61
1. In welke mate was Spanje voorbereid? ................................................................................... 61
2. Uiteindelijke reis Columbus .................................................................................................. 62
3. Hernán Cortés en Moctecuhzoma II Xocoyotzin ...................................................................... 62
4. De val van het Incarijk ........................................................................................................... 63
3. Redenen van het Spaanse succes.......................................................................... 63
4. Profiel van de conquistador .................................................................................. 64
5. Oorzaak van de sterke terugval van de inheemse bevolking na 1492 ......................... 65
1. Theorie ................................................................................................................................ 66
2. Casus 1: Hispaniola .............................................................................................................. 66
3. Casus 2: Peru ....................................................................................................................... 67
4. Werkelijke oorzaken: Hispaniola ............................................................................................ 67
5. Werkelijke oorzaken: Peru ..................................................................................................... 67
6. Uitzondering op de regel: Paraguay ........................................................................................ 68
Hoofdstuk 7: Koloniale administratie ................................................................. 69
1. De eliminatie van de conquistadores ..................................................................... 69
1. Waarom? ............................................................................................................................. 69
1. Columbus ............................................................................................................................ 69
2. Cortés.................................................................................................................................. 70
, 3. Pizarro................................................................................................................................. 70
2. De administratie in Spanje .................................................................................... 71
1. Consejo de Indias ................................................................................................................. 71
2. Casa de la Contratación ........................................................................................................ 72
3. Consulado de mercaderes .................................................................................................... 72
3. De administratie in Amerika .................................................................................. 72
1. De audiencias ...................................................................................................................... 73
2. De onderkoningen ................................................................................................................ 74
3. Lagere ambtenaren ............................................................................................................... 74
4. Financiering van het systeem ................................................................................................ 75
4. Controlemechanismen ......................................................................................... 75
5. Beelden van inheemse personen die zich laten afbeelden als Europese heersers ..... 77
Hoofdstuk 8: Evangelisatie ................................................................................ 82
1. De organisatie van de evangelisatie ....................................................................... 82
1. Patronato real ....................................................................................................................... 82
2. De uitbouw van de kerkelijke structuren ................................................................ 84
3. Evangelisatietechnieken missionarissen ............................................................... 85
4. Het conflict tussen kerk en staat ........................................................................... 87
5. De inquisitie ........................................................................................................ 88
6. Hoe verliep het evangelisatieproces in Amerika concreet? ...................................... 88
1. Danza de moros y cristianos .................................................................................................. 89
7. Mondde het evangelisatieproces in Amerika uit in een zuivere katholiek-christelijke
religie? .................................................................................................................... 91
9. De koloniale economie .................................................................................. 92
1. Rol van de ontginning van edelmetaal in de economie van Spaans-Amerika ............. 92
1. Ontdekking .......................................................................................................................... 92
2. Belangrijkste economische activiteit ...................................................................................... 92
3. Ontstaan van steden ............................................................................................................. 92
4. Netwerk (van kwik, hout, zout, ijzer, lastdieren en in sommige regio’s ook water)....................... 92
5. Belangrijke bron van inkomsten voor de kroon (=>belastingen) ................................................ 93
6. Retabels, heiligenbeelden, decoratie v kerken,… .................................................................... 93
7. Handel met Azië ................................................................................................................... 93
2. Andere sectoren die een rol speelde in de economie? ............................................. 94
1. Landbouw en veeteelt ........................................................................................................... 94
2. Textielsector ......................................................................................................................... 95
3. De organisatie van de arbeid ................................................................................. 95
1. Systeem 1: encomienda ........................................................................................................ 95
2. Systeem 2: repartimiento ...................................................................................................... 96
3. Systeem 3: betaalde arbeid ................................................................................................... 97
4. Organisatie van de Atlantische slavenhandel ......................................................... 97
Hoofdstuk 10. Bevolking .................................................................................. 101
1. Evolutie van de bevolking .................................................................................... 101
1. Spanjaarden ....................................................................................................................... 101
2. Inheemse bevolking ............................................................................................................ 101
3. Afrikanen ........................................................................................................................... 101
, 4. Mengvormen ...................................................................................................................... 102
2. Sociale indeling ................................................................................................. 102
1. Oorspronkelijke bedoeling indeling maatschappij ................................................................. 102
2. Werking van het kastensysteem ........................................................................................... 103
3. Groepen ............................................................................................................................. 105
3. pintura de castas ............................................................................................... 105
1. Pintura de castas als weerspiegeling van het succes van de raciale vermenging? ................... 106
2. Mogelijke verklaringen......................................................................................................... 107
Hoofdstuk 11. Hervormingen van de Bourbons ................................................. 109
1. De dood van Karel II en de daaropvolgende ontwikkelingen ................................... 109
2. Politieke en economische kenmerken van de Spaanse Bourbons........................... 109
3. Gevolgen in Spaans-Amerika............................................................................... 111
1. Bestuurlijke hervormingen................................................................................................... 111
2. Handel ............................................................................................................................... 112
3. Economie........................................................................................................................... 113
4. Kerk ................................................................................................................................... 114
5. Defensie ............................................................................................................................ 115
4. Rol van Azië in het koloniale systeem van Spaans-Amerika.................................... 115
Hoofdstuk 12. Koloniaal Brazilië ....................................................................... 118
1. Ontdekking en kolonisatie .................................................................................. 118
2. Evangelisatie ..................................................................................................... 120
3. Economie .......................................................................................................... 121
4. De Unie van de Kronen en de Tempo dos Flamengos ............................................. 122
5. De kolonisatie van de periferie ............................................................................ 125
6. De hervormingen van de achttiende eeuw ............................................................ 125
Hoofdstuk 13: Pre-Incaculturen (gastles Annelies Valgaeren) ............................ 127
1. Inleiding: ver keramiek en lijnfiguren ................................................................... 127
2. Pre-Incaculturen ................................................................................................ 128
3. Nazca ................................................................................................................ 129
1. Paracas .............................................................................................................................. 129
2. Nazca ................................................................................................................................ 130
4. Nasca-lijnen ....................................................................................................................... 131
4. Moche: 0/100-650-800 nC.................................................................................... 132
,Hoofdstuk 1: Klassiek en postklassiek Meso-Amerika
0. Inleiding
Term ‘Indio’: gebruikt in documenten v die tijd voor een sociale groep, ‘indianen’=bevolking
die er was voor de komst vd Europeanen, overkoepelende term
->vaak geen rechtstreekse kennis over, buiten archeologische
->2 ‘filters’ van kennis: Azteken en Spanjaarden
-kennis 2x gefilterd, eerst door Azteken en dan door de Spanjaarden, veel kennis en
cultuur hierdoor verdwenen, kennis v Azteken nog eens door Spanjaarden ‘gefilterd’
-vb: ‘hemel en hel’, ‘Aztekenkeizer’, hangen foutief connotaties aan bepaalde
zaken, en benoemden dingen naar analogie met situaties in Europa
->onvermijdelijk: vervormingen vd werkelijkheid
-maar: anderzijds was katholicisme ook een bron v kennis->”je moet de ziekte
kennen voor je het medicijn kan toedienen”, je moet eerst de cultuur+religie
kennen+doorgronden voor je ermee aan de slag kan om het te bestrijden
=>paradoxaal genoeg heeft de verspreiding vh christendom mee ervoor
gezorgd dat we kennis hebben van die religies
-Hoe communiceren+Spaans verspreiden?
-Systematisch: zonen v elite afgezonderd, introduceren in Europese religie,
cultuur en taal, en w dan terug uitgezonden om deze te verspreiden
-maar: eerste missionarissen->taal geleerd! Woordenlijsten, woordenboeken,
grammatica’s samenstellen=>hulpinstrumenten, zo kwam men tot kennis
-codices uit de koloniale periode waren wel degelijk een poging om
echte kennis te vervaardigen, maar wel met het doel deze kennis later
te vervangen
Meso-Amerika=Mexico+Centraal-Am
Klassieke periode: aanvang rond 200
->in deze periode: in Midden-Amerika 2 grote cultuurgebieden te onderscheiden
1. Maya, in het O v Mexico, Guatemala, Belize en Honduras
2. Teotihuacan op de Centrale Mexicaanse hoogvlakte
-van preklassiek->klassieke periode: kenmerk=exponentiële toename v geürbaniseerde
nederzettingen in vallei v Mexico
-40x meer mensen dan voorheen, bevolking groeit enorm!
-door migratie, ≠ door natuurlijke geboortes
-migratie=een teken v verandering, heeft een impact op het gebied!
=>einde aan deze periode rond 800/900, door volksverhuizingen
->3-deling klassieke periode: protoklassiek (200-500), midden-klassiek (500-800) en
epiklassiek (800/900-1000)
->zie kaart volgende pagina:
-Olmeken: 1e stedelijke beschaving van (Latijns-)Amerika
->zitten aan golf van Mexico
-voor de rest: Teotihuacan, Maya, Monte Albán, Tolteken, Inca’s
-eerste Maya-cultuur in het Z, erna meer naar het N
-Tolteken: machtsbasis ten NW vh meer v Texcoco
, -Monte Albán konden Azteken weerstaan, dus hun eerste ‘veroveraars’ waren de
Spanjaarden
-hoogteverschillen tussen gebieden: enorm! Tot 2200 meter! En dan bvb Omeken wel op 0
meter aan de kust op zeeniveau
-temperatuur: tropische temperaturen en wat ‘koudere’ temperaturen, je hebt ook nog
micro-klimaatjes
=>dus overal: andere gevolgen voor landbouw! Kan soms zijn dat bepaalde planten
niet groeien, of bij Andes: boven 5.000/6.000 meter=>amper lb!
=>bepaalde groepen zoeken naar uitbreiding of trekken weg, want je kan door
gebrek aan lb niet overleven met een groep mensen in zo’n gebied!
Postklassieke periode: tss 900/1000 en komst Spanjaarden
-in 800/900: enorme verandering v beschaving, volken die pol+mil minder machtig
zijn, minder hegemonie kunnen uitoefenen, ≠ opeens verdwenen (vb: nogsteeds
Maya vandaag), maar cultuur komt in verval, mensen trekken weg
=>verklaard door de komst vd Chichimecas (Chichimeken): oorlogszuchtige groepen
die van Noord->Zuid trekken en hier beschavingen ten einde brengen
-kwamen er waarschijnlijk owv droogte, kwamen v Z VS/N Mexico
-note: kennis verandert ook om de zoveel tijd, telkens nieuwe theorieën, grote onzekerheid
1. Gemeenschappelijke kenmerken van de Meso-Amerikaanse volkeren
1. Religie
-godsdienst= over het algemeen:moeilijk te beschrijven: verschillende religieuze tradities
bestonden naast elkaar, tradities namen dingen van elkaar over,…=>éénzelfde god: in
verschillende culturen een andere naam, maar zijn wel gewoon zelfde goden!
, ->belangrijk in lb gemeenschappen: Regen, Zon, Aarde, dus ook goden hierrond
=>Het Meso-Amerikaanse universum: 2 piramides die op basis aan elkaar geplakt zijn: 1
(bovenste) piramide met 13 verdiepingen, 1 (onderste) piramide met 9
-met waar de hemel en de onderwereld elkaar raken: aardse niveau
-note: meeste namen: Aztekennamen, de god heette
zo ≠ voorheen, maar we weten niet hoe ze toen
heetten, dus we gebruiken de naam die de Azteken
eraan gaven achteraf, MAAR die goden bestonden
dus wel ervoor.
-naam=>Azteken, maar concept=>veel breder
-bovenste piramide: verblijfplaats vd goden die de
wereld vruchtbaar maakten
->~warmte, licht, vruchtbaarheid, droog weer,
mannelijke
->goden die hier verbleven: als vogels/
gevederde wezens voorgesteld (vb:
Quetzalcoatl)
-onderste: onderwereld, verblijfplaats v god vd Dood
en die van het Water
->~vochtigheid, duisternis, vrouwelijke
->goden die hier verbleven: voorgesteld in de
huid ve jaguar en met uitstekende tanden (vb: Mictlantlecuhtli)
-onderwereld had ook een soort pad in zich, mensen die sterven komen in
onderwereld terecht en moeten een pad afleggen, vergezeld met een hond, van 4
jaar voor ze er geraken, met telkens weer andere uitdagingen
->in bovenste plaats in de eerste hemel (“plaats van de Twee”) woont oppergoed, Ometeotl
-namen vd verschillende lagen ook sterk afgestemd op hemellichamen! (Venus, zon, ster)
=>maar!! Hemel ≠ plaats waar de ‘goede’ naartoe gingen en onderwereld: duivel, nee, geen
morele connotatie aan dualiteit verbonden
-de missionarissen hebben dit idee wél gebruikt
-maar: 2 werelden nodig om leven op aarde te garanderen (altijd zon: ≠ goed, maar
nooit zon: ook ≠ goed!), zonder deze interactie houdt het universum op te bestaan!
->dualiteit ook basis voor precolumbiaanse maatschappij (zowel bij Teotihuacan als Tolteken
en Azteken), vb: indeling politieke en militaire elite: bij Azteken->2 militaire ordes: Jaguars en
Adelaars
Tijdsbesef: cyclisch
->alles komt terug (<->lineair: alles gaat vooruit), leven ontstaat op een bepaald
moment+goden creëren aarde, heelal,…, elke wereld w gedomineerd door een
bepaalde godheid->na een tijdje: een conflict tussen oude en nieuwe god, die de
oude aanvalt, de wereld w vernietigd hierbij en alles begint opnieuw
-toen Sp kwamen, geloofden de Azteken dat ze in de 5e wereld zaten, die <
goden in Teotihuacan w geschapen
-universum gesticht door 1 god, Ometeotl, “2 heren”, een soort van dubbelgod
->je hebt een vrouwelijke en mannelijke kant, verenigd in 1 god
, =oergod, maar na een tijdje wat minder in gebruik, want volkeren nemen
steeds meer eigen goden aan
-‘hebben’ 4 kinderen, en die hebben allemaal een andere naam, maar dat zijn eigenlijk
allemaal andere verschijningsvormen van dezelfde godheid (~Christendom): Tezcatlipoca
->daarom: toen missionarissen kwamen: gemakkelijker om onze God te introduceren
-N: Tezcatlipoca (“rokende spiegel”)
-W: Quetzalcoatl (“gevederde slang”)
-±God vd beschaving
-deze w uitgekozen door missionarissen later om christus te ‘worden’
-O: Xipe Totec (“Onze Heer de Gevilde”)
-God vd Lente, vernieuwing, vervelling,…
-w veel afgebeeld met een mensenhuid
-Z: Huitzilopochtli (“linkshandige kolibrie”)
=>deze 4 oppergoden bestrijden elkaar af en toe, en dit is dan het einde vd wereld, dan
komt er een nieuwe godheid, nieuw rijk w gesticht, en dit w de volgende wereld
-Goden manifesteren zich ook continu op aarde, op bepaalde plaatsen (<->W: iedereen is
‘op zijn plek’, komen hier niet meer vanaf), mensen, natuur,…
-ook: bij mensenoffers->het is een eer om een mensenoffer te zijn! Die mannen (meestal
mannen, minder vrouwen) w heel goed behandeld de laatste jaren/maanden van hun leven!
Ze w behandeld als de toekomstige God
->want: zoals bij ons relieken w rondgedragen, vertoeven zij ook een maandje hier,
een maandje daar,… bieden geen weerstand bij de offering
-net voor mensenoffer: men gelooft dat die persoon die geofferd w ook veranderd in
de godheid! De god is al aanwezig de dag van het offer in het offer zelf
-Mensenoffers: enorm belangrijk, want bij stichting 5e wereld nadat de 4e omzeep was
kwamen de Goden bij elkaar
->er is een god die zich dan opoffert en in de zon veranderd, maar: altijd zon=>slecht,
elke dag 40°: niet ideaal
=>dus: andere goden gaan om wereld in beweging te krijgen zichzelf opofferen en
veranderen dan oa in dieren die terugkomen
->daarom geloven ze dat ook mensen offers moeten brengen om de
wereld in beweging te laten blijven, om ervoor te zorgen dat de zon
niet vast komt in de onderwereld (zie hiernaast, geloof: wereld=plat,
maar zon maakt wel een rondje)
=>offers waren dagelijks, offer vindt plaats (bij de Azteken)
op de grote tempel bij Tenochtitlan, bij zonsopkomst
->er waren ergens anders ook wel offers maar veel sporadischer! En ook ≠ altijd
mensenoffers, maar dus wel bij Azteken bij Tenochtitlan (vb andere offers: tong
doorsteken, in kuit snijden,… het bloed van mensen ih algemeen helpt ervoor om de
zon draaiende te houden, automutilatie)
-antropomorfe monolitische offertafel met plateau erop waar het slachtoffer w opgelegd, 4
mensen hielden hem vast, en priester mocht hart uit borst snijden, met obsidiaan (enorm
scherp)
=’Chac mools’
-offers mochten maar gebracht w door 4 ‘opperpriesters’ in het Aztekenrijk, alle
anderen mochten dat niet=>groot voorrecht om te mogen offeren
, -hoofd w nadien op een soort schedelrek geplaatst (“tzompantli”)
2. Kalender
-kalender: centrale rol in alle Meso-Amerikaanse beschavingen, want hij regelde de relatie
tss de wereld vd mensen en die vd goden, en had een grote invloed op het dagelijkse leven
->w geïntepreteerd en gecontroleerd door de politiek-religieuze elite
=>degene die de kalender kon lezen (niet iedereen kon dit, elites w dit onderwezen)
had ook grote macht!->Beslissingen zoals ‘moeten we nu zaaien? Oorlog voeren?...?’
-precolumbiaans Amerika kende 2 kalenders: korte kalender Azteken+lange kalender Maya
=>korte kalender
-bestond uit een binaire kalender en een zonnekalender
-binaire kalender: 13 maanden van 20 dagen (=260 dagen)
=>volgt de maancyclus, is een maanjaar! Maan=symbool v macht
onderwereld, kalender w voornamelijk gebruikt voor voorspellingen
-zonnekalender: 18 maanden x 20 dagen, met 5 extra dagen (=365 dagen)
=>stemde overeen met het zonnejaar, en adhv deze kalender werd de cyclus v
religieuze feesten vastgelegd én beslist wanneer er moest worden gezaaid,
geplant en geoogst
=>cyclisch, en deze 2 kalenders w gecombineerd: elke dag krijgt een naam die uit 4
delen bestond: getal en maand uit de eerste kalender, en een getal en maand uit de
zonnekalender
-dagen hadden een naam, maanden niet (vb: “maand 13”)
->2 (3 indien zonnekalender) tandwieltjes die ‘ronddraaien’, maar 1 adelaar w
bij de binaire kalender bvb gevolgd door 2 buizerd
->om de 18.980 combinaties (=52 jaar) keerde dezelfde combinatie terug en begon
een nieuwe ‘eeuw’
->na 52 jaar beslissen goden: mag de aarde verder bestaan of niet?
->als zon opnieuw opkomt: goden hebben beslist: het mag!
->vervolgens: licht aangedaan bij een offer, in de borst ve gevangene (want: lichten
bij het einde van elke cyclus gedoofd), en van hier kan het licht zich gaan verspreiden
en w er ook kleinere lichten aangedaan (~Paaskaars)
=>nieuwe cyclus begint wanneer de goden dat beslissen, dus elke 52 jaar beslissen
goden of grote cyclus mag verder bestaan of niet, het is niet dat om de 52 jaar de
wereld vergaat
=>lange kalender
-met als (mythische) begindatum 11 of 13 augustug 3114 vC
-adhv deze tijdlijn: alle andere data vastgelegd, vooral voor historische doeleinden,
maar ih algemeen: korte belangrijkste
=>korte en lange kalender kwamen bij de meeste volkeren (uitz: Zapoteken (geen lange))
langs elkaar voor
3. Samenleving
-aan top vd sml: ‘halfgoddelijke’ heersers, wiens macht op de afstamming v mythische
voorouders gebaseerd was
-soms: 1 heerser (zoals bij de Azteken, Maya), soms een oligarchie v families
, -niet altijd even duidelijk door wie de maatschappij bestuurd werd, kunnen er enkel
vanuit gaan vaak dat het elites waren
-in multi-etnische groepen: macht in handen v groepen edellieden-priesters, in etnisch
homogene gehelen waren het vaak families
->ook opvolging v heersers gebeurde ≠ altijd op dezelfde manier (vader->zoon, oom->neef)
-Calpulli vormden de basis vd sociale indeling vd maatschappij, lidmaatschap w grotendeels
<afstamming en gemeenschappelijke geografische oorsprong bepaald
-steden+stadswijken werden ook in calpulli ingedeeld (zie later)
->Elke calpulli had een eigen centrum met tempel en beschermgod+een eigen leider.
-Het grondbezit was gemeenschappelijk+ook belastingen w per calpulli betaal
-bij oorlog: andere ‘regels’ dan in Europa, oorlogen hadden een sterk ceremonieel karakter
->doel was niet om de tegenstander te doden, maar de leider vd tegenstander
gevangen te nemen, hem naar de eigen hoofdstad te brengen en in gevangenschap
te houden tot hij geofferd w aan de goden
-maar zelfs dan is zo’n offer zijn een grote eer!
-ook veel rituele oorlogen: er waren bvb Venusoorlogen, die adhv de stand van Venus
geïnitieerd werden, want Venus=godheid
4. Balspel
=religieuze rite, spel dat voorbehouden is voor de elites (=>geen publiek)
-m.u.v. Teotihuacan kenden alle Meso-Amerikaanse culturen het balspel
=>doel spel: aan elke zijde hangt een ring, van een T- of I-vormige arena, 2 ploegen, massief
rubberen bal moest door 1 van die 2 gaan, en bal mocht grond niet raken
->want: bal stelt zon voor-->voorkomen dat de zon de grond raakt, want dan komt de
zon potentieel in de onderwereld terecht en bestaat de kans dat de zon stopt
->winnaars spel w geofferd, mentaliteit is omgekeerd, is een eer! Goden kregen enkel het
beste
->spel ook 1x gespeeld bij hof Karel V
2. Olmeken (‘mensen van het Rubberland’)
=1ste stedelijke beschaving vh continent, wamen tss 1800 vC en 400 vC tot bloei in de streek
rond Tuxtla, rond 800 vC: eerste tekenen v deze cultuur, gevestigd aan golf v Mexico
-een aantal rivieren in de buurt overstroomden regelmatig+maakten deze grond
vruchtbaar, gebied had ook een gunstige temperatuur->lb: ☺
=>je kan 2x per jaar een oogst hebben=>minder mensen moeten ingeschakeld w in
de voedselproductie->gedeelte vd bevolking kan zich met andere dingen
bezighouden!->Vb: pottenbakkerij, vervaardiging van kledij,.. mensen krijgen tijd om
de dingen te versieren, je krijgt beginnende handel (want: 1 familie met landbouw
bezig, een andere met textiel)
-er ontstaat ook een sociale stratificatie (=>bepaalde mensen w belangrijker dan
anderen: een heerserskaste ontstaat: waarschijnlijk waren dit priesters/heersers, we
weten het niet zo heel goed->meestal behoren priesters ook tot de heersersklasse en
