College 1: de vrije wil bestaat niet (10 jan)
Filosofie kijkt naar conceptuele verbanden in plaats van naar oorzaak-gevolg.
We gaan kijken naar: filosofie vd geest (hebben we vrije wil, wat is de relatie tussen hersenen-geest),
wetenschapsfilosofie (hoe komen we tot kennis, is psychologie te reduceren tot biologie) en ethiek
(mogen we medicijnen testen op dieren, moeten we criminelen behandelen ipv opsluiten).
Victor Lamme & Dick Swaab: de hersenen zijn een computer: veel van onze handelingen doen we
onbewust. Dan hebben we er geen controle over, dus zijn ze niet uit vrije wil. Het bewustzijn is een
kwebbeldoos, de vrije wil bestaat niet.
Dick Swaab: de vrije wil bestaat niet. Wij zijn ons brein: alle kenmerken van ieder individu liggen vast
in onze hersenen. Het brein produceert de geest. Onze huidige kennis van het brein leidt tot de
conclusie dat we geen vrije wil hebben.
De aanpak van filosofen. Twee intuïtieve voorwaarden voor vrije wil:
- we hebben keuzemogelijkheden
- determinisme (oorzaak-gevolg)
- natuurwetenschappen
- wij zijn degene die de keuze maken
- neurowetenschappen
- vraag naar wie wij zijn
Drie stellingen die niet alle drie waar kunnen zijn (als 1 en 2 waar
zijn, is 3 niet waar etc):
1. alles in de wereld gebeurt volgens deterministische
wetten
2. voor vrije wil moet je anders kunnen handelen dan deze
wetten
3. vrije wil bestaat
Libertarianisme: we hebben een vrije wil, dus we zijn niet
gedetermineerd.
Hard determinisme: determinisme is waar, dus er is geen vrije wil.
Libertarianisme: sommige menselijke handelingen zijn vrij gekozen. Wij voelen ons vrij: ik nam
havermout omdat ik dat wilde.
Hard determinisme: alle gebeurtenissen worden veroorzaakt door gebeurtenissen ervoor → het had
niet anders kunnen gebeuren. Oedipus: we kunnen niet aan ons lot ontkomen.
Problemen libertarialisme:
- waar komen ‘vrije’ keuzes en handelingen vandaan?
- waarom zouden de wetten die gelden in het hele universum niet op on svan toepassing zijn?
- klokt met intuïtie, maar geen goede argumenten
Problemen hard determinisme:
- waarom voelt het dan toch alsof we een vrije wil hebben?
- onzichtbare oorzaken in ons brein: overtuigingen+verlangens+persoonlijkheid = handeling
- wat is dan het verschil tussen vastgebonden zijn en niet? Compulsies?
- geen ruimte voor morele verantwoordelijkheid
1
, Vrije wil en determinisme sluiten elkaar uit door het ‘principe van alternatieve mogelijkheden’. Een
handeling is vrij als de handelende persoon anders had kunnen handelen (stelling 2).
Compatibilisme: al onze keuzes en handelingen zijn gedetermineerd, maar sommige van onze
handelingen zijn toch vrij. Kan je doen door de tweede stelling te elimineren.
Vrij =
- interne vs externe oorzaak: springen in plaats van geduwd worden
- Frankfurt: kiezen in lijn met wat je wilt/wie je bent
- Churchland: mate van controle bepaalt of je keuze vrij is of niet
Frankfurt cases: principe van alternatieve mogelijkheden is geen noodzakelijke voorwaarde voor
morele verantwoordelijkheid.
Gedachte-experiment: hersenactiviteit kan beïnvloed worden door een schakelaar. Schakelaar
verhindert keuze als republikeinse stem. Bij keuze voor democraten doet de schakelaar niets.
Frankfurt: je bent verantwoordelijk voor je keuze omdat je koos wat je wilde, zelfs al kon je niet anders
kiezen.
Patricia Churchland: hoe vrij onze keuzes zijn hangt af van hoeveel interne en externe factoren ons
beïnvloeden en hoeveel controle we hebben over onze handelingen. Niezen of niezen over iemands
lunch. Impulsief gedrag met of zonder alcohol (maar: controle over beslissing om te drinken!).
Controle is gradueel en soms te trainen (slechte gewoontes afleren).
Problemen compatibilisme:
- hoeveel controle moet je hebben om van een vrije keuze te kunnen spreken?
- hersentumor veroorzaakt pedofiele neigingen vs flirten na een paar drankjes
- Churchland: actions are more of less free
- strafrecht: criteria voor ontoerekeningsvatbaarheid
- herformuleren probleem vaak in termen van ‘morele verantwoordelijkheid’ in plaats van vrije
wil
De aanpak van neurowetenschappers
Libet: bewuste intentie 300 ms na begin ‘readiness potential’. Soon et al. vonden een resultaat wel 8
seconden van tevoren. Dus geen vrije wil, ALS we ons bewustzijn zijn.
Daniel Dennett: redeneringen van Lamme en Swaab zijn niet consistent.
Swaab: alle kenmerken van ieder individu liggen vast in de hersenen. Wij zijn ons brein.
Lamme: het brein is een computer: veel van onze handelingen doen we onbewust.
Definities Lamme en Swaab vs Dennett:
- absolute vrije wil: ongedetermineerde keuzes (libertarianisme)
- praktische vrije wil: morele competentie (goed geïnformeerd, gedreven door redeneren, niet
gedwongen)
- uitzonderingen: kleine kinderen, mensen met OCD, … Sociale constructie: zoals bv leeftijd
rijbewijs. Zoals euro’s, dollars, beloften: geen hersentoestand.
Dus Dennett is een compatibilist.
- manifest image: de wereld waarin we leven met objecten die onze leefwereld vormen. Bv
levende dingen, kleuren, woorden, kapsels, mogelijkheden, euro’s, vrije wil.
- scientific image: de wereld die we meten. Bv neuronen, atomen, Higgs deeltjes,
snaren/strings
2
Filosofie kijkt naar conceptuele verbanden in plaats van naar oorzaak-gevolg.
We gaan kijken naar: filosofie vd geest (hebben we vrije wil, wat is de relatie tussen hersenen-geest),
wetenschapsfilosofie (hoe komen we tot kennis, is psychologie te reduceren tot biologie) en ethiek
(mogen we medicijnen testen op dieren, moeten we criminelen behandelen ipv opsluiten).
Victor Lamme & Dick Swaab: de hersenen zijn een computer: veel van onze handelingen doen we
onbewust. Dan hebben we er geen controle over, dus zijn ze niet uit vrije wil. Het bewustzijn is een
kwebbeldoos, de vrije wil bestaat niet.
Dick Swaab: de vrije wil bestaat niet. Wij zijn ons brein: alle kenmerken van ieder individu liggen vast
in onze hersenen. Het brein produceert de geest. Onze huidige kennis van het brein leidt tot de
conclusie dat we geen vrije wil hebben.
De aanpak van filosofen. Twee intuïtieve voorwaarden voor vrije wil:
- we hebben keuzemogelijkheden
- determinisme (oorzaak-gevolg)
- natuurwetenschappen
- wij zijn degene die de keuze maken
- neurowetenschappen
- vraag naar wie wij zijn
Drie stellingen die niet alle drie waar kunnen zijn (als 1 en 2 waar
zijn, is 3 niet waar etc):
1. alles in de wereld gebeurt volgens deterministische
wetten
2. voor vrije wil moet je anders kunnen handelen dan deze
wetten
3. vrije wil bestaat
Libertarianisme: we hebben een vrije wil, dus we zijn niet
gedetermineerd.
Hard determinisme: determinisme is waar, dus er is geen vrije wil.
Libertarianisme: sommige menselijke handelingen zijn vrij gekozen. Wij voelen ons vrij: ik nam
havermout omdat ik dat wilde.
Hard determinisme: alle gebeurtenissen worden veroorzaakt door gebeurtenissen ervoor → het had
niet anders kunnen gebeuren. Oedipus: we kunnen niet aan ons lot ontkomen.
Problemen libertarialisme:
- waar komen ‘vrije’ keuzes en handelingen vandaan?
- waarom zouden de wetten die gelden in het hele universum niet op on svan toepassing zijn?
- klokt met intuïtie, maar geen goede argumenten
Problemen hard determinisme:
- waarom voelt het dan toch alsof we een vrije wil hebben?
- onzichtbare oorzaken in ons brein: overtuigingen+verlangens+persoonlijkheid = handeling
- wat is dan het verschil tussen vastgebonden zijn en niet? Compulsies?
- geen ruimte voor morele verantwoordelijkheid
1
, Vrije wil en determinisme sluiten elkaar uit door het ‘principe van alternatieve mogelijkheden’. Een
handeling is vrij als de handelende persoon anders had kunnen handelen (stelling 2).
Compatibilisme: al onze keuzes en handelingen zijn gedetermineerd, maar sommige van onze
handelingen zijn toch vrij. Kan je doen door de tweede stelling te elimineren.
Vrij =
- interne vs externe oorzaak: springen in plaats van geduwd worden
- Frankfurt: kiezen in lijn met wat je wilt/wie je bent
- Churchland: mate van controle bepaalt of je keuze vrij is of niet
Frankfurt cases: principe van alternatieve mogelijkheden is geen noodzakelijke voorwaarde voor
morele verantwoordelijkheid.
Gedachte-experiment: hersenactiviteit kan beïnvloed worden door een schakelaar. Schakelaar
verhindert keuze als republikeinse stem. Bij keuze voor democraten doet de schakelaar niets.
Frankfurt: je bent verantwoordelijk voor je keuze omdat je koos wat je wilde, zelfs al kon je niet anders
kiezen.
Patricia Churchland: hoe vrij onze keuzes zijn hangt af van hoeveel interne en externe factoren ons
beïnvloeden en hoeveel controle we hebben over onze handelingen. Niezen of niezen over iemands
lunch. Impulsief gedrag met of zonder alcohol (maar: controle over beslissing om te drinken!).
Controle is gradueel en soms te trainen (slechte gewoontes afleren).
Problemen compatibilisme:
- hoeveel controle moet je hebben om van een vrije keuze te kunnen spreken?
- hersentumor veroorzaakt pedofiele neigingen vs flirten na een paar drankjes
- Churchland: actions are more of less free
- strafrecht: criteria voor ontoerekeningsvatbaarheid
- herformuleren probleem vaak in termen van ‘morele verantwoordelijkheid’ in plaats van vrije
wil
De aanpak van neurowetenschappers
Libet: bewuste intentie 300 ms na begin ‘readiness potential’. Soon et al. vonden een resultaat wel 8
seconden van tevoren. Dus geen vrije wil, ALS we ons bewustzijn zijn.
Daniel Dennett: redeneringen van Lamme en Swaab zijn niet consistent.
Swaab: alle kenmerken van ieder individu liggen vast in de hersenen. Wij zijn ons brein.
Lamme: het brein is een computer: veel van onze handelingen doen we onbewust.
Definities Lamme en Swaab vs Dennett:
- absolute vrije wil: ongedetermineerde keuzes (libertarianisme)
- praktische vrije wil: morele competentie (goed geïnformeerd, gedreven door redeneren, niet
gedwongen)
- uitzonderingen: kleine kinderen, mensen met OCD, … Sociale constructie: zoals bv leeftijd
rijbewijs. Zoals euro’s, dollars, beloften: geen hersentoestand.
Dus Dennett is een compatibilist.
- manifest image: de wereld waarin we leven met objecten die onze leefwereld vormen. Bv
levende dingen, kleuren, woorden, kapsels, mogelijkheden, euro’s, vrije wil.
- scientific image: de wereld die we meten. Bv neuronen, atomen, Higgs deeltjes,
snaren/strings
2
