Verdiepend materieel strafrecht
Literatuur blok 3
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................................................................... 4
Literatuur HC 1 – inleidend college................................................................................................................. 4
Literatuur HC 2 – voorbereiding, poging en deelneming................................................................................21
HVI Strafbare poging en voorbereiding..............................................................................................................21
HVII Deelneming aan strafbare feiten................................................................................................................33
Vuistregels voor het begin en het einde van de uitvoering, DD 2024/63...........................................................44
Helikopterzaak....................................................................................................................................................53
Coronaspuger.....................................................................................................................................................54
Nijmeegse scooterzaak.......................................................................................................................................55
Week 2........................................................................................................................................................ 56
Literatuur HC 1 - criteria voor strafbaarstelling.............................................................................................56
HI, par 2 en HII par 2-3.......................................................................................................................................56
What makes a seks crime?.................................................................................................................................76
Literatuur HC 2 - Buitengewone excepties door S.R. Bakker..........................................................................82
De Hullu/Van Kempen, Materieel strafrecht. Over algemene leerstukken van strafrechtelijke
aansprakelijkheid naar Nederlands recht, Deventer: Wolters Kluwer 2024, negende druk, p. 328-331 en 391-
399......................................................................................................................................................................82
Th.W. van Veen, ‘Het stelsel der excepties’, in: J.P. Balkema e.a. (red.), Gedenkboek Honderd jaar Wetboek van
Strafrecht, Arnhem: Gouda Quint 1986, p. 349-361..........................................................................................85
S.R. Bakker, ‘Toestemming als rechtvaardiging: zelfbeschikking in het strafrecht?’, AA 2017, afl. 3, p. 177-187.
............................................................................................................................................................................90
S.R. Bakker & L.R.I.G. Ondracek, ‘Rechtvaardigende zwaailichten en sirenes? Over de grondslag van
straffeloosheid in geval van ongevallen waarbij voorrangsvoertuigen zijn betrokken’, VR 2023/58................94
HR 26 juni 2018, ECLI:NL:HR:2018:1003, NJ 2019/214 m.nt. E.J. Dommering.................................................101
Week 3...................................................................................................................................................... 103
Literatuur HC 1 | d.d. 20 januari 2025 – criminele organisaties....................................................................103
A.N. Kesteloo, Deelneming aan een criminele organisatie. Een onderzoek naar de strafbaarstelling in artikel
140 Sr (diss. Heerlen), Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2011, p. 33-66. ........................................................103
L.J.J. Peters, Italiaanse toestanden. Interne en externe deelneming aan een criminele (maffia-)organisatie,
NTS 2020/107...................................................................................................................................................109
Hoge Raad 23 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:619..............................................................................................115
Hoge Raad 14 januari 2025, ECLI:NL:HR:2025:28 en ECLI:NL:HR:2025:29......................................................116
, J. van der Hoeven, ‘Een nieuwe wet voor het verbieden van rechtspersonen’, AA 2021/1123........................117
L.A. van Noorloos, 'Een nieuw licht op het verbieden van ‘radicale’ organisaties en de democratische
paradox', NTS 2022/3, p. 153-166....................................................................................................................119
Literatuur HC 2 | 23 januari 2025 - cybercriminaliteit..................................................................................125
Kamerstukken II 1989/90, 21551, nr. 3, par. 1.1. t/m 1.4................................................................................126
M. Berndsen & C.J.J. Visser, ‘Niet elke grasduinende mol is een hacker. Waarom de Hoge Raad het begrip
computervredebreuk te ver heeft opgerekt’, BSb 2022, afl. 4, p. 160-164......................................................127
HR 18 april 2023, ECLI:NL:HR:2023:610, NJ 2023/354, m.nt. K.K. Lindenberg................................................130
N. Falot & B.W. Schermer, ‘De strafrechtelijke positie van de Nederlandse ethisch
hacker’, Computerrecht 2016, afl. 2, p. 94-100...............................................................................................132
Rb. Den Haag 30 augustus 2018, ECLI:NL:RBDHA:2018:10451........................................................................136
J.W. van den Hurk, ‘Geautomatiseerde werken en gegevensdragers, tijd voor vernieuwing’, AA 02022, afl. 5,
p. 363-378.........................................................................................................................................................137
HR 31 januari 2012, ECLI:NL:HR:2012:BQ9251, NJ 2012/536, m.nt. N. Keijzer...............................................143
Week 4...................................................................................................................................................... 145
Literatuur HC 1 | d.d. 27 januari 2025 – uitingsdelicten...............................................................................145
J. Nieuwenhuis & A.L.J. Janssens, Uitingsdelicten, Deventer: Kluwer 2019 (vierde druk), par. 3.10 t/m 4.2
beschikbaar via Kluwer Navigator). ................................................................................................................145
Groothoff, S. Bakker en N. Bosma, ‘Drillrap en strafrecht: mogelijkheden en grenzen’, AA 2022/0441, p. 441-
451. ..................................................................................................................................................................157
L. Postma, ‘Grenzen aan de vrijheid van meningsuiting. Uitingsdelicten in de rechtspraak na HR 6 juli
2021’, DD 2023/18...........................................................................................................................................162
P.C. Velleman & S.J. de Ruiter, ‘Het babylonische artikel 137c’, Bsb 2023-4, p. 142-148................................167
OM Richtlijn voor strafvordering discriminatie ...............................................................................................172
HR 6 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1036 (Wilders II)...........................................................................................172
Hof Den Haag 4 september 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:1606 (Wilders II).....................................................173
HR 15 december 2020, ECLI:NL:HR:2020:2020 (Blokkeerfriezen)....................................................................173
HR 5 november 2024, ECLI:NL:HR:2024:1573..................................................................................................174
HR 16 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:589. .........................................................................................................176
Literatuur HC2 | d.d. 30 januari 2025.......................................................................................................... 178
Fransen, J. Kerkhofs & P.A.M. Verrest, Terrorisme: Een analyse van het Belgische en Nederlandse materieel
strafrecht, Oisterwijk: WLP 2017, hoofdstuk 3. Preadvies Terrorisme hfst 3.pdf Download Preadvies
Terrorisme hfst 3.pdf.........................................................................................................................................178
J.M. Lintz, ‘Recente ontwikkelingen in de toepassing van de Wet terroristische misdrijven: naar een meer
ideologische toepassing van strafrechtelijke antiterreurwetgeving?’, DD 2022/19, afl. 3, p. 260-270...........198
HR 12 juni 2018, ECLI:NL:HR:2018:897 (Werving)............................................................................................200
HR 12 maart 2019, ECLI:NL:HR:2019:343 (Moskee Enschedé).........................................................................201
HR 11 juni 2019, ECLI:NL:HR:2019:906 en ECLI:NL:HR:2019:907 (Syriëgangers).............................................201
HR 24 maart 2020, ECLI:NL:HR:447 (Context)..................................................................................................203
HR 1 november 2022, ECLI:HR:2022:1566 (Financiering terrorisme)...............................................................204
, Hof Den Haag 17 april 2024, ECLI:NL:GHDA:2024:609 (Financiering terrorisme)...........................................205
Week 5...................................................................................................................................................... 208
Literatuur HC 1 | d.d. 3 februari 2025 – terrorisme (2)................................................................................208
T. Buruma & F. Dolle, ‘Vrouwelijke terugkeerders uit Syrië. Het perspectief van de verdediging’, JV 2022/3, p.
58-67.................................................................................................................................................................208
H. Cuyckens, ‘De repatriëring van Nederlandse Syriëgangers’, JV 2022/3, p. 45-57........................................210
Literatuur HC2 | d.d. 6 februari 2025 – mensenhandel................................................................................214
M.A. Lestrade, ‘De strafbaarstelling van mensenhandel, uitbuiting en ernstige benadeling nader
beschouwd’ Boom Strafblad 2023, afl. 3.........................................................................................................214
HR 19 maart 2019, ECLI:NL:HR:2019:383.........................................................................................................219
HR 5 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:556.............................................................................................................220
HR 27 oktober 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI7099.................................................................................................221
Week 6...................................................................................................................................................... 223
Literatuur HC1 | d.d. 10 februari 2025 – geweldsdelicten............................................................................223
W. Duist, letsel geduld. Duijst.pdf....................................................................................................................223
J.S. Nan e.a., Verhoging strafmaximum moord, p. 129-141.............................................................................227
S.S. Buisman & M.D. Jansen, ‘Moord en doodslag met een seksistisch oogmerk. Een onderzoek naar ‘femicide’
in de rechtspraak’, DD 2023/66.......................................................................................................................230
Hoge Raad 4 april 2017, ECLI:NL:HR:2017:581................................................................................................234
Hoge Raad 3 juli 2018, ECLI:NL:HR:2018:1008.................................................................................................235
Hoge Raad 3 juli 2018, ECLI:NL:HR:2018:1051.................................................................................................236
Literatuur HC2 | d.d. 13 februari 2025 – zedendelicten...............................................................................239
L.E.M. Schreurs, R.I. Dijkstra en A.K. Bosma, 'Sextortion', Boom Strafblad 2021-5, p. 189-197 ....................239
M. de Rade, 'Stealthing in het wetsvoorstel seksuele misdrijven', NJB 2023/2046. .......................................240
Kamerstukken II 2022/23, 36222, nr. 3, p. 1-30. .............................................................................................243
, Week 1.
Literatuur HC 1 – inleidend college
De Hullu/Van Kempen, Materieel strafrecht, negende druk, Wolters Kluwer
2024, p. 231-306
Subjectieve bestanddelen = een bestanddeel toegespitst op de psyche/
geestesgesteldheid van de dader. Dus opzet en schuld. Opzet en schuld kunnen
ook objectieve dimensies hebben. Bijvoorbeeld door objectivering en
normativering kunnen deze ook invulling krijgen.
De bestanddelen opzet en schuld staan niet op zichzelf, maar functioneren in een
op het schuldbeginsel (‘geen aansprakelijkheid zonder verwijtbaarheid’)
gebaseerd kader dat in belangrijke mate om de schuld van de dader draait en dat
de vrije wil en de gewilde gedraging tot uitgangspunt neemt. Van belang voor dat
kader is ook de Straatsburgse visie op het schuldbeginsel, dat enige verankering
heeft in het legaliteitsbeginsel in art. 7 EVRM en iets steviger in de presumptie
van onschuld uit art. 6 lid 2 EVRM. De positie die opzet en schuld in
strafbaarstellingen hebben, loopt uiteen. Waar misdrijven in de meeste gevallen
een opzetvereiste bevatten en anders vrijwel altijd een culpabestanddeel, hoeven
opzet en schuld bij overtredingen doorgaans niet te worden bewezen aangezien
daarbij de leer van het materiële feit het uitgangspunt is. Voor schuld is nog van
belang dat de regel is om geen zwaardere straf op te leggen dan die
proportioneel is aan de mate van verwijtbaarheid (straf naar mate van schuld).
Het Nederlandse strafrecht is niet alleen een daadstrafrecht, maar ook een
schuldstrafrecht, waarbij de persoon van de dader centraal staat. Er mag pas
worden gestraft indien een zekere schuld bij de verdachte is vastgesteld.
1.2. De wil in de gedraging
Er is zo gezien een samenhang tussen de objectieve en de subjectieve zijde van
een strafbaar feit. Dat wordt ook geïllustreerd door bijzondere delicten waarin het
opzetvereiste in de delictsgedraging besloten ligt, zoals bij ‘dwingen’ tot het
gebruik van bedwelmende drank (art. 151f Sr).
In het voor functioneel daderschap belangrijke IJzerdraad-arrest werd dan ook
expliciet overwogen dat daderschap en de subjectieve zijde van een strafbaar feit
uit elkaar moeten worden gehouden. Van toe- rekening van opzet van de fysieke
dader aan de functionele dader kan geen sprake zijn ‘omdat opzet ten aanzien
van enig delict of delictsbestanddeel door het Nederlandse strafrecht nergens
wordt toegerekend aan een natuurlijk persoon, indien die geestesgesteldheid niet
bij hem of haar persoonlijk aanwezig is geweest’. Datzelfde geldt voor schuld. De
functionele dader moet dus zelf opzet of schuld hebben wanneer de delicts-
omschrijving zo’n subjectief bestanddeel bevat.
1.3. Opzet en schuld bij misdrijven
Voor een misdrijf is een opzet of schuldvariant vereist. In het uitzonderlijke geval
dat de delictsomschrijving van een misdrijf geen subjectief vereiste kent, beperkt
de Hoge Raad de aansprakelijkheid toch nogal eens door een dergelijk
bestanddeel in de delictsomschrijving ‘in te lezen’. Dit is bijvoorbeeld bij het
voorhanden hebben van een wapen.
Literatuur blok 3
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................................................................... 4
Literatuur HC 1 – inleidend college................................................................................................................. 4
Literatuur HC 2 – voorbereiding, poging en deelneming................................................................................21
HVI Strafbare poging en voorbereiding..............................................................................................................21
HVII Deelneming aan strafbare feiten................................................................................................................33
Vuistregels voor het begin en het einde van de uitvoering, DD 2024/63...........................................................44
Helikopterzaak....................................................................................................................................................53
Coronaspuger.....................................................................................................................................................54
Nijmeegse scooterzaak.......................................................................................................................................55
Week 2........................................................................................................................................................ 56
Literatuur HC 1 - criteria voor strafbaarstelling.............................................................................................56
HI, par 2 en HII par 2-3.......................................................................................................................................56
What makes a seks crime?.................................................................................................................................76
Literatuur HC 2 - Buitengewone excepties door S.R. Bakker..........................................................................82
De Hullu/Van Kempen, Materieel strafrecht. Over algemene leerstukken van strafrechtelijke
aansprakelijkheid naar Nederlands recht, Deventer: Wolters Kluwer 2024, negende druk, p. 328-331 en 391-
399......................................................................................................................................................................82
Th.W. van Veen, ‘Het stelsel der excepties’, in: J.P. Balkema e.a. (red.), Gedenkboek Honderd jaar Wetboek van
Strafrecht, Arnhem: Gouda Quint 1986, p. 349-361..........................................................................................85
S.R. Bakker, ‘Toestemming als rechtvaardiging: zelfbeschikking in het strafrecht?’, AA 2017, afl. 3, p. 177-187.
............................................................................................................................................................................90
S.R. Bakker & L.R.I.G. Ondracek, ‘Rechtvaardigende zwaailichten en sirenes? Over de grondslag van
straffeloosheid in geval van ongevallen waarbij voorrangsvoertuigen zijn betrokken’, VR 2023/58................94
HR 26 juni 2018, ECLI:NL:HR:2018:1003, NJ 2019/214 m.nt. E.J. Dommering.................................................101
Week 3...................................................................................................................................................... 103
Literatuur HC 1 | d.d. 20 januari 2025 – criminele organisaties....................................................................103
A.N. Kesteloo, Deelneming aan een criminele organisatie. Een onderzoek naar de strafbaarstelling in artikel
140 Sr (diss. Heerlen), Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2011, p. 33-66. ........................................................103
L.J.J. Peters, Italiaanse toestanden. Interne en externe deelneming aan een criminele (maffia-)organisatie,
NTS 2020/107...................................................................................................................................................109
Hoge Raad 23 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:619..............................................................................................115
Hoge Raad 14 januari 2025, ECLI:NL:HR:2025:28 en ECLI:NL:HR:2025:29......................................................116
, J. van der Hoeven, ‘Een nieuwe wet voor het verbieden van rechtspersonen’, AA 2021/1123........................117
L.A. van Noorloos, 'Een nieuw licht op het verbieden van ‘radicale’ organisaties en de democratische
paradox', NTS 2022/3, p. 153-166....................................................................................................................119
Literatuur HC 2 | 23 januari 2025 - cybercriminaliteit..................................................................................125
Kamerstukken II 1989/90, 21551, nr. 3, par. 1.1. t/m 1.4................................................................................126
M. Berndsen & C.J.J. Visser, ‘Niet elke grasduinende mol is een hacker. Waarom de Hoge Raad het begrip
computervredebreuk te ver heeft opgerekt’, BSb 2022, afl. 4, p. 160-164......................................................127
HR 18 april 2023, ECLI:NL:HR:2023:610, NJ 2023/354, m.nt. K.K. Lindenberg................................................130
N. Falot & B.W. Schermer, ‘De strafrechtelijke positie van de Nederlandse ethisch
hacker’, Computerrecht 2016, afl. 2, p. 94-100...............................................................................................132
Rb. Den Haag 30 augustus 2018, ECLI:NL:RBDHA:2018:10451........................................................................136
J.W. van den Hurk, ‘Geautomatiseerde werken en gegevensdragers, tijd voor vernieuwing’, AA 02022, afl. 5,
p. 363-378.........................................................................................................................................................137
HR 31 januari 2012, ECLI:NL:HR:2012:BQ9251, NJ 2012/536, m.nt. N. Keijzer...............................................143
Week 4...................................................................................................................................................... 145
Literatuur HC 1 | d.d. 27 januari 2025 – uitingsdelicten...............................................................................145
J. Nieuwenhuis & A.L.J. Janssens, Uitingsdelicten, Deventer: Kluwer 2019 (vierde druk), par. 3.10 t/m 4.2
beschikbaar via Kluwer Navigator). ................................................................................................................145
Groothoff, S. Bakker en N. Bosma, ‘Drillrap en strafrecht: mogelijkheden en grenzen’, AA 2022/0441, p. 441-
451. ..................................................................................................................................................................157
L. Postma, ‘Grenzen aan de vrijheid van meningsuiting. Uitingsdelicten in de rechtspraak na HR 6 juli
2021’, DD 2023/18...........................................................................................................................................162
P.C. Velleman & S.J. de Ruiter, ‘Het babylonische artikel 137c’, Bsb 2023-4, p. 142-148................................167
OM Richtlijn voor strafvordering discriminatie ...............................................................................................172
HR 6 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1036 (Wilders II)...........................................................................................172
Hof Den Haag 4 september 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:1606 (Wilders II).....................................................173
HR 15 december 2020, ECLI:NL:HR:2020:2020 (Blokkeerfriezen)....................................................................173
HR 5 november 2024, ECLI:NL:HR:2024:1573..................................................................................................174
HR 16 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:589. .........................................................................................................176
Literatuur HC2 | d.d. 30 januari 2025.......................................................................................................... 178
Fransen, J. Kerkhofs & P.A.M. Verrest, Terrorisme: Een analyse van het Belgische en Nederlandse materieel
strafrecht, Oisterwijk: WLP 2017, hoofdstuk 3. Preadvies Terrorisme hfst 3.pdf Download Preadvies
Terrorisme hfst 3.pdf.........................................................................................................................................178
J.M. Lintz, ‘Recente ontwikkelingen in de toepassing van de Wet terroristische misdrijven: naar een meer
ideologische toepassing van strafrechtelijke antiterreurwetgeving?’, DD 2022/19, afl. 3, p. 260-270...........198
HR 12 juni 2018, ECLI:NL:HR:2018:897 (Werving)............................................................................................200
HR 12 maart 2019, ECLI:NL:HR:2019:343 (Moskee Enschedé).........................................................................201
HR 11 juni 2019, ECLI:NL:HR:2019:906 en ECLI:NL:HR:2019:907 (Syriëgangers).............................................201
HR 24 maart 2020, ECLI:NL:HR:447 (Context)..................................................................................................203
HR 1 november 2022, ECLI:HR:2022:1566 (Financiering terrorisme)...............................................................204
, Hof Den Haag 17 april 2024, ECLI:NL:GHDA:2024:609 (Financiering terrorisme)...........................................205
Week 5...................................................................................................................................................... 208
Literatuur HC 1 | d.d. 3 februari 2025 – terrorisme (2)................................................................................208
T. Buruma & F. Dolle, ‘Vrouwelijke terugkeerders uit Syrië. Het perspectief van de verdediging’, JV 2022/3, p.
58-67.................................................................................................................................................................208
H. Cuyckens, ‘De repatriëring van Nederlandse Syriëgangers’, JV 2022/3, p. 45-57........................................210
Literatuur HC2 | d.d. 6 februari 2025 – mensenhandel................................................................................214
M.A. Lestrade, ‘De strafbaarstelling van mensenhandel, uitbuiting en ernstige benadeling nader
beschouwd’ Boom Strafblad 2023, afl. 3.........................................................................................................214
HR 19 maart 2019, ECLI:NL:HR:2019:383.........................................................................................................219
HR 5 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:556.............................................................................................................220
HR 27 oktober 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI7099.................................................................................................221
Week 6...................................................................................................................................................... 223
Literatuur HC1 | d.d. 10 februari 2025 – geweldsdelicten............................................................................223
W. Duist, letsel geduld. Duijst.pdf....................................................................................................................223
J.S. Nan e.a., Verhoging strafmaximum moord, p. 129-141.............................................................................227
S.S. Buisman & M.D. Jansen, ‘Moord en doodslag met een seksistisch oogmerk. Een onderzoek naar ‘femicide’
in de rechtspraak’, DD 2023/66.......................................................................................................................230
Hoge Raad 4 april 2017, ECLI:NL:HR:2017:581................................................................................................234
Hoge Raad 3 juli 2018, ECLI:NL:HR:2018:1008.................................................................................................235
Hoge Raad 3 juli 2018, ECLI:NL:HR:2018:1051.................................................................................................236
Literatuur HC2 | d.d. 13 februari 2025 – zedendelicten...............................................................................239
L.E.M. Schreurs, R.I. Dijkstra en A.K. Bosma, 'Sextortion', Boom Strafblad 2021-5, p. 189-197 ....................239
M. de Rade, 'Stealthing in het wetsvoorstel seksuele misdrijven', NJB 2023/2046. .......................................240
Kamerstukken II 2022/23, 36222, nr. 3, p. 1-30. .............................................................................................243
, Week 1.
Literatuur HC 1 – inleidend college
De Hullu/Van Kempen, Materieel strafrecht, negende druk, Wolters Kluwer
2024, p. 231-306
Subjectieve bestanddelen = een bestanddeel toegespitst op de psyche/
geestesgesteldheid van de dader. Dus opzet en schuld. Opzet en schuld kunnen
ook objectieve dimensies hebben. Bijvoorbeeld door objectivering en
normativering kunnen deze ook invulling krijgen.
De bestanddelen opzet en schuld staan niet op zichzelf, maar functioneren in een
op het schuldbeginsel (‘geen aansprakelijkheid zonder verwijtbaarheid’)
gebaseerd kader dat in belangrijke mate om de schuld van de dader draait en dat
de vrije wil en de gewilde gedraging tot uitgangspunt neemt. Van belang voor dat
kader is ook de Straatsburgse visie op het schuldbeginsel, dat enige verankering
heeft in het legaliteitsbeginsel in art. 7 EVRM en iets steviger in de presumptie
van onschuld uit art. 6 lid 2 EVRM. De positie die opzet en schuld in
strafbaarstellingen hebben, loopt uiteen. Waar misdrijven in de meeste gevallen
een opzetvereiste bevatten en anders vrijwel altijd een culpabestanddeel, hoeven
opzet en schuld bij overtredingen doorgaans niet te worden bewezen aangezien
daarbij de leer van het materiële feit het uitgangspunt is. Voor schuld is nog van
belang dat de regel is om geen zwaardere straf op te leggen dan die
proportioneel is aan de mate van verwijtbaarheid (straf naar mate van schuld).
Het Nederlandse strafrecht is niet alleen een daadstrafrecht, maar ook een
schuldstrafrecht, waarbij de persoon van de dader centraal staat. Er mag pas
worden gestraft indien een zekere schuld bij de verdachte is vastgesteld.
1.2. De wil in de gedraging
Er is zo gezien een samenhang tussen de objectieve en de subjectieve zijde van
een strafbaar feit. Dat wordt ook geïllustreerd door bijzondere delicten waarin het
opzetvereiste in de delictsgedraging besloten ligt, zoals bij ‘dwingen’ tot het
gebruik van bedwelmende drank (art. 151f Sr).
In het voor functioneel daderschap belangrijke IJzerdraad-arrest werd dan ook
expliciet overwogen dat daderschap en de subjectieve zijde van een strafbaar feit
uit elkaar moeten worden gehouden. Van toe- rekening van opzet van de fysieke
dader aan de functionele dader kan geen sprake zijn ‘omdat opzet ten aanzien
van enig delict of delictsbestanddeel door het Nederlandse strafrecht nergens
wordt toegerekend aan een natuurlijk persoon, indien die geestesgesteldheid niet
bij hem of haar persoonlijk aanwezig is geweest’. Datzelfde geldt voor schuld. De
functionele dader moet dus zelf opzet of schuld hebben wanneer de delicts-
omschrijving zo’n subjectief bestanddeel bevat.
1.3. Opzet en schuld bij misdrijven
Voor een misdrijf is een opzet of schuldvariant vereist. In het uitzonderlijke geval
dat de delictsomschrijving van een misdrijf geen subjectief vereiste kent, beperkt
de Hoge Raad de aansprakelijkheid toch nogal eens door een dergelijk
bestanddeel in de delictsomschrijving ‘in te lezen’. Dit is bijvoorbeeld bij het
voorhanden hebben van een wapen.
