Samenvatting inhoudscursus:
Historisch referentiekader
Semester 1
Lotte Onghena 1BaLo 2
, Samenvatting wereldoriëntatie – semester 1
Tijdsperiode 1: Prehistorie/ oudheid
1. De prehistorie of ‘voorgeschiedenis’
- Tot ca. 500 n.C
- Een periode waarover we niet over geschreven bronnen herschikken
- Schrift nog niet ontwikkeld
- Onze streken --> loopt die periode van de komst van de mens tot de komst van
de romeinen
- Nabije oosten --> prehistorie al veel eerder afgelopen
- Schrift vanaf ca. 3500 v.C ter ontwikkeling
Prehistorie: (‘geschiedenis voor de geschiedenis’) lijkt te suggereren dat de eigenlijke
geschiedenis van de mens pas begint vanaf de uitvinding van het schrift
- Is immers een onmisbare tijdperiode voor het inzicht in de mens en samenleving
omwille van de lange duur en de fundamentele ontwikkelingen die plaats vonden
(evolutie mens, ontstaan landbouw)
In de prehistorie hebben we uitsluitend materiële bronnen = botten,
gebruiksvoorwerpen, kunst,...
De studie met deze materiële bronnen = archeologie
2. het ontstaan van het heelal, de aarde en leven op aarde
Elke volk op aarde heeft een eigen scheppingsverhaal, verhalen waarin het ontstaan
van de wereld en de mens ‘verklaard’ wordt.
De oorsprong van alles --> meeste gevallen bij goden of goddelijke krachten gelegd
Vanaf 19de eeuw = ontstaan van wetenschappelijke verklaringen naast de mythische
Big bang of oerknaltheorie = meest aanvaarde theorie (een soort enorme ontploffing,
waar het heelal is ontstaan)
Ouderdom heelal = 13,7 miljard jaar geschat
Ouderdom aarde = 4,5 miljard jaar geleden ontstaan
Evolutietheorie: Charles Darwin
= vormt de basis voor de wetenschappelijke verklaring voor de evolutie van leven op
aarde
3. de mens, een laatkomer in de geschiedenis: hoe, waar, wanneer?
Lotte Onghena 1BaLo 2
,Mens = duikt maar recent op in de evolutie (heel erg jong wezen)
Mensachtigen of hominiden: behoren tot de klasse van de zoogdieren, orde der
primaten
De huidige (grote) mensapen (chimpansee, gorilla, orang-oetang en bonobo) zij zijn
onze dichtste verwanten in het dierenrijk
98% à 99% erfelijk materiaal hetzelfde als de bonobo’s
--> de mens stamt niet af van de mensaap, maar heeft dezelfde voorouder (familie van
elkaar)
Duidelijke verschillen:
- Rechtop lopen
- Maken van stenen werktuigen
- Grotere hersenen
Mens vrij laat ontstaan, vrijwel zeker in Afrika (zo’n 10 miljoen jaar geleden) bevonden
de voorouders van de mens en mensapen zich in het beboste gebied rond de Afrikaanse
evenaar
De gemeenschappelijke voorouder van mens en de mensaap moet zich aan zijn nieuwe
leefwereld aanpassen om te kunnen overleven.
De oudste sporen van mensachtigen dateert men tot ca. 6 miljoen jaar geleden
4. de ‘stamboom’ van de mens
Veel van onze kennis over deze periode –afstemming van de mens en levenswijze is
hypothetisch, erg beperkt en onzeker
1. Australopithecus:
- Verzamelnaam voor verschillende sub soorten mensachtigen
- Één van de oudste mensachtigen
- Lijken nog sterk op mensapen van uiterlijk
- Leefden uitsluitend in Oostenrijk en zuidelijk Afrika
Lucy: skelet van een rechtop lopende vrouw, het skelet geldt als een van de
belangrijkste archeologische vondsten. (= één van de oudste en meest complete skelet
dat is terig gevondne)
2. De Homo Habilis
- Beduidend groter hersen volume
Lotte Onghena 1BaLo 2
, - Eerste die werktuigen vervaardigede in afrika
3. De Homo erectus
- Vinden hem terug in Afrika, Europa,
- Hij gebruikte en beheerste het vuur en verfijnde de steenbewerking
- Hij leegde van ca. 2,5 to ca 1,5 miljoen in afrika
4. Homo neanderthalensis
- Enkel voor in europa en westelijk äzie
- Even intelligent als de huidige mens
- Leefden russen de 350.000 - 40.000 jaar
- Zij zijn de directe voorganger in Europa van de moderen mens, in de evolutie
zijn, maar niet onze directe voorouder
5. Homo sapiens
- Dook ca. 150.000 jaar geleden in afrika op en verspreidde zich vanaf 100.000
jaar geleden geleidelijk aan over de rest van de wereld
- Wetenschappers zijn het min of meer over eens dat de voorouders van alle
huidige mensen uit afrika komen
- Vanaf ca. 40.000 j geleden verschijnt hij in Europa
- Vandaag de enige menssoort op deze planneet
5. Een nomadische samenleving
Op basis van vondsten wordt het leefgebied van onze voorouders afgebakend. Onze
kennis hierover is net zoals de menselijke stamboom beperkt en hypothetisch.
De wieg van de mensheid --> oostelijk Afrika
5.1 Voedselvoorzieningen: rondtrekken om te overleven
Onze voorouders leiden een nomadenbestaan. Het waren zwervers
= ze leefden in clans, groepen van ca. 30 man die rondtrokken in warme, zuidelijkere
gebieden. Ze moesten rondtrekken omwille van de uitputting van plantaardig voedsel
en beschikbaar water. In noordelijker gebieden om het wild te volgen
De eerste mensen = vermoedelijk aaseters
Vanaf homo erectus gingen ze waarschijnlijk zelf op jacht, men gebruikte zowat alles
van een dood dier. Vlees, botten, gewei, darmen en huis werden gebruikt voor voedsel,
kleding, naaigerief, schoeisel, tenten en gereedschap
Lotte Onghena 1BaLo 2
Historisch referentiekader
Semester 1
Lotte Onghena 1BaLo 2
, Samenvatting wereldoriëntatie – semester 1
Tijdsperiode 1: Prehistorie/ oudheid
1. De prehistorie of ‘voorgeschiedenis’
- Tot ca. 500 n.C
- Een periode waarover we niet over geschreven bronnen herschikken
- Schrift nog niet ontwikkeld
- Onze streken --> loopt die periode van de komst van de mens tot de komst van
de romeinen
- Nabije oosten --> prehistorie al veel eerder afgelopen
- Schrift vanaf ca. 3500 v.C ter ontwikkeling
Prehistorie: (‘geschiedenis voor de geschiedenis’) lijkt te suggereren dat de eigenlijke
geschiedenis van de mens pas begint vanaf de uitvinding van het schrift
- Is immers een onmisbare tijdperiode voor het inzicht in de mens en samenleving
omwille van de lange duur en de fundamentele ontwikkelingen die plaats vonden
(evolutie mens, ontstaan landbouw)
In de prehistorie hebben we uitsluitend materiële bronnen = botten,
gebruiksvoorwerpen, kunst,...
De studie met deze materiële bronnen = archeologie
2. het ontstaan van het heelal, de aarde en leven op aarde
Elke volk op aarde heeft een eigen scheppingsverhaal, verhalen waarin het ontstaan
van de wereld en de mens ‘verklaard’ wordt.
De oorsprong van alles --> meeste gevallen bij goden of goddelijke krachten gelegd
Vanaf 19de eeuw = ontstaan van wetenschappelijke verklaringen naast de mythische
Big bang of oerknaltheorie = meest aanvaarde theorie (een soort enorme ontploffing,
waar het heelal is ontstaan)
Ouderdom heelal = 13,7 miljard jaar geschat
Ouderdom aarde = 4,5 miljard jaar geleden ontstaan
Evolutietheorie: Charles Darwin
= vormt de basis voor de wetenschappelijke verklaring voor de evolutie van leven op
aarde
3. de mens, een laatkomer in de geschiedenis: hoe, waar, wanneer?
Lotte Onghena 1BaLo 2
,Mens = duikt maar recent op in de evolutie (heel erg jong wezen)
Mensachtigen of hominiden: behoren tot de klasse van de zoogdieren, orde der
primaten
De huidige (grote) mensapen (chimpansee, gorilla, orang-oetang en bonobo) zij zijn
onze dichtste verwanten in het dierenrijk
98% à 99% erfelijk materiaal hetzelfde als de bonobo’s
--> de mens stamt niet af van de mensaap, maar heeft dezelfde voorouder (familie van
elkaar)
Duidelijke verschillen:
- Rechtop lopen
- Maken van stenen werktuigen
- Grotere hersenen
Mens vrij laat ontstaan, vrijwel zeker in Afrika (zo’n 10 miljoen jaar geleden) bevonden
de voorouders van de mens en mensapen zich in het beboste gebied rond de Afrikaanse
evenaar
De gemeenschappelijke voorouder van mens en de mensaap moet zich aan zijn nieuwe
leefwereld aanpassen om te kunnen overleven.
De oudste sporen van mensachtigen dateert men tot ca. 6 miljoen jaar geleden
4. de ‘stamboom’ van de mens
Veel van onze kennis over deze periode –afstemming van de mens en levenswijze is
hypothetisch, erg beperkt en onzeker
1. Australopithecus:
- Verzamelnaam voor verschillende sub soorten mensachtigen
- Één van de oudste mensachtigen
- Lijken nog sterk op mensapen van uiterlijk
- Leefden uitsluitend in Oostenrijk en zuidelijk Afrika
Lucy: skelet van een rechtop lopende vrouw, het skelet geldt als een van de
belangrijkste archeologische vondsten. (= één van de oudste en meest complete skelet
dat is terig gevondne)
2. De Homo Habilis
- Beduidend groter hersen volume
Lotte Onghena 1BaLo 2
, - Eerste die werktuigen vervaardigede in afrika
3. De Homo erectus
- Vinden hem terug in Afrika, Europa,
- Hij gebruikte en beheerste het vuur en verfijnde de steenbewerking
- Hij leegde van ca. 2,5 to ca 1,5 miljoen in afrika
4. Homo neanderthalensis
- Enkel voor in europa en westelijk äzie
- Even intelligent als de huidige mens
- Leefden russen de 350.000 - 40.000 jaar
- Zij zijn de directe voorganger in Europa van de moderen mens, in de evolutie
zijn, maar niet onze directe voorouder
5. Homo sapiens
- Dook ca. 150.000 jaar geleden in afrika op en verspreidde zich vanaf 100.000
jaar geleden geleidelijk aan over de rest van de wereld
- Wetenschappers zijn het min of meer over eens dat de voorouders van alle
huidige mensen uit afrika komen
- Vanaf ca. 40.000 j geleden verschijnt hij in Europa
- Vandaag de enige menssoort op deze planneet
5. Een nomadische samenleving
Op basis van vondsten wordt het leefgebied van onze voorouders afgebakend. Onze
kennis hierover is net zoals de menselijke stamboom beperkt en hypothetisch.
De wieg van de mensheid --> oostelijk Afrika
5.1 Voedselvoorzieningen: rondtrekken om te overleven
Onze voorouders leiden een nomadenbestaan. Het waren zwervers
= ze leefden in clans, groepen van ca. 30 man die rondtrokken in warme, zuidelijkere
gebieden. Ze moesten rondtrekken omwille van de uitputting van plantaardig voedsel
en beschikbaar water. In noordelijker gebieden om het wild te volgen
De eerste mensen = vermoedelijk aaseters
Vanaf homo erectus gingen ze waarschijnlijk zelf op jacht, men gebruikte zowat alles
van een dood dier. Vlees, botten, gewei, darmen en huis werden gebruikt voor voedsel,
kleding, naaigerief, schoeisel, tenten en gereedschap
Lotte Onghena 1BaLo 2
