Bestuur, Beleid en Organisatie van het werkveld:
Hoofdstuk 1: inleiding
Sociaal werk = veelzijdig werkveld:
Koepelbegrip: individuele hulpverlening, sociaal-cultureel werk, maatschappelijke
dienstverlening, sociaalpedagogische en orthopedagogische hulpverlening en
cultureel werk
Veelzijdigheid: aantal organisaties en actoren binnen sociaal werk, geografische
schaal waarop ze werken, doelgroep waarop ze zich richten en sector waartoe ze
behoren
Vlaanderen: 3 soorten organisaties actief in sociaal werk
- Publieke voorzieningen
- Private non-profitvoorzieningen
- Commerciële for-profitvoorzieningen
Verschillen met andere organisaties: mate van autonomie ten opzichte van de
overheid, sturingsrelaties tussen overheid en werkveld en interactie tussen
organisaties onderling
Overheidsbeleid rond sociaal werk: voortdurend in ontwikkeling en verandering
Veranderingen overheidsbeleid rond sociaal werk hangen samen met brede
maatschappelijke ontwikkelingen en verschuivingen in politieke verhoudingen.
Veranderingen in organisatie en structuur van het werkveld zijn deels het gevolg
van beleidsveranderingen en deels van tendensen zoals schaalvergroting,
hybridisering, professionalisering …
1. Welfare mix
Welfare mix: collectieve welvaart, welzijn en zorg wordt gecreëerd door combinatie
van overheid, gemeenschap en vrije markt – interactie tussen staat, markt en
burgermaatschappij
Bepalen wie verantwoordelijk is voor de zorg en verzorging van de sociaal
zwakkeren in de samenleving.
Democratische driehoek: kwaliteit van democratie en samenleving zijn afhankelijk
van een goede balans tussen de 3 samenstellende hoekstenen
Gevolg accentuering of eenzijdige ontwikkeling van 1 van de hoekstenen:
verschraling van de kwaliteit van het bestaan en mogelijk ernstige crisissituaties
1
,Overheid: wetten, regels, procedures, toeslagen, uitkeringen, voorzieningen en
gelijkheidsprincipes
Belangrijkste waarde: via de politiek ervoor zorgen dat de verdeelde individuele
belangen die in de samenleving heersen worden omgevormd tot een min of meer
gedeeld publiek belang
Taken: bepaalt (en bewaakt) als democratisch gekozen orgaan de rechten en
plichten van individuele burgers en de inrichting van publieke voorzieningen in onder
andere zorg, welzijn en onderwijs
Kaders moeten voor iedereen hetzelfde zijn, zodat niemand wordt uitgesloten
en iedereen gelijk behandeld wordt (legitimiteit).
Burgers beschermen tegen willekeur: beslissingen worden genomen na afweging
van een veelheid aan belangen en meningen
Garanderen van vrijheid en gelijkheid, uitsluiting en meerderheidsbesluiten
voorkomen. (verschil met markt of burgers)
Mens als burger: mens als welzijnsontvanger – wordt door de overheid als burger
benaderd (rechten en plichten)
Markt: ondernemerschap, (ruil)handel, onderlinge concurrentie, efficiency,
groeidenken, innovatie, schaalvoordelen en commerciële belangen
Economisch belang: zoeken naar efficiënt en doelmatig werken
Goedkope en werkzame oplossingen aanbieden voor problemen en behoeftes
van overheid of burger.
Utilitarisme: nuttigheidsdenken – met minder middelen meer gedaan krijgen
Mens als consument en producent.
Gemeenschap/ Burgermaatschappij: sociale groepen die op basis van gelijke
interesses, belangen, waarden, loyaliteit naar elkaar en aan de hand van sociale
interacties vorm geven aan hun leven
Gezin, familie, buurt, kerk, vereniging, WhatsApp-groep …
Je vormt een groep en voelt je verbonden met elkaar: solidariteit, betrokkenheid,
zingeving
2
, Mens als zingever: betekenisgever – iemand die gelijkgezinden zoekt om betekenis
te geven
ma
rkt
gem
eens
chap
overh
eid
Welvaartsregimes: wie is verantwoordelijk en welke uitwerking voldoet het best ten
aanzien van (her)verdeling van (im)materiële welvaart – wie is verantwoordelijk voor
zorg en verzorging van sociaal zwakkeren in de samenleving
- Sociaal democratische verzorgingsstaat: accent op
overheidsverantwoordelijkheid
Universele, individuele rechten.
Waar overheid tekort schiet komen gemeenschap en markt in het vizier om te
corrigeren.
- Corporatistische verzorgingsstaat: nadruk op ‘community’
Verzekeringsprincipe gekoppeld aan groepssolidariteit.
Waar gemeenschap tekort schiet komen overheid en markt in het vizier om te
corrigeren.
- Liberale welvaartsstaat: nadruk op de verantwoordelijkheid van de markt
Individuele verantwoordelijkheid en sociale bijstand voor de armsten.
Waar de markt tekort schiet komen overheid en gemeenschap in het vizier
om te corrigeren.
Welke regime in België?
Sociaal-democratische verzorgingsstaat: overheid/overheden nemen nog best veel
verantwoordelijkheden op vb. OCMW’s die zorg opnemen (woonzorgcentra)
Corporatistische verzorgingsstaat: sociale zekerheid en werkloosheidsuitkering –
voor elke groep organiseren we onze sociale zekerheid via een appart systeem
(CAO’s, verschillende zuilen vakbonden …)
Liberale welvaartsstaat: neoliberale trend internationaal, economisch komt steeds
meer op de voorgrond
vb. Inperken van de tijd waarop je een werkloosheidsuitkering mag krijgen + hoe hoog
deze mag zijn zodat ze niet concureert met een job
Combinatie van de 3 regimes.
2. Positie sociaal werk
3
, Middenveld: veld van verenigingen, initiatieven die voorkomen dat in het creëeren
van welzijn en welvaart 1 van de hoekpunten het absolute overwicht neemt – kritische
buffer
- Totalitarisme: overvloedige staatsinterventie leidt tot een ondermijning van de
vrije markt en een uitholling van de betekenis van mediating structures in de
samenleving – totalitaire invloed van overheid op mens en economie
- Wet van de sterkste: teveel markt leidt een wereld, waarin het recht van de
sterkste de maat wordt en onderlinge samenhorigheid en solidariteit
plaatsmaken voor tot het uiterst doorgevoerd individualisme – eenzijdige
concurrentiële invloed van wet van de sterkste binnen de vrije markt ten koste
van onderlinge solidariteit en mensenrechten
- Assimilatie: teveel burgermaatschappij kan leiden tot onvoorwaardelijke
groepsconformisme, waarin geen plaats meer is voor individueel initiatief en
waarin wet- en regelgeving gezien wordt als overbodige inbreuk op de interne
gemeenschapsverhoudingen – assimilerende invloed en opgelegd
groepsconformisme van 1 gemeenschap of groep in de samenleving tegenover
andere
voorbeelden middenveld: woningcorporaties, zorginstellingen en
onderwijsorganisaties
Ontstaan middenveld: vaak burgerinitiatieven die uitgegroeid zijn tot semi-publieke
ondernemingen zonder winstoogmerk en met een taak in het publieke domein
4
Hoofdstuk 1: inleiding
Sociaal werk = veelzijdig werkveld:
Koepelbegrip: individuele hulpverlening, sociaal-cultureel werk, maatschappelijke
dienstverlening, sociaalpedagogische en orthopedagogische hulpverlening en
cultureel werk
Veelzijdigheid: aantal organisaties en actoren binnen sociaal werk, geografische
schaal waarop ze werken, doelgroep waarop ze zich richten en sector waartoe ze
behoren
Vlaanderen: 3 soorten organisaties actief in sociaal werk
- Publieke voorzieningen
- Private non-profitvoorzieningen
- Commerciële for-profitvoorzieningen
Verschillen met andere organisaties: mate van autonomie ten opzichte van de
overheid, sturingsrelaties tussen overheid en werkveld en interactie tussen
organisaties onderling
Overheidsbeleid rond sociaal werk: voortdurend in ontwikkeling en verandering
Veranderingen overheidsbeleid rond sociaal werk hangen samen met brede
maatschappelijke ontwikkelingen en verschuivingen in politieke verhoudingen.
Veranderingen in organisatie en structuur van het werkveld zijn deels het gevolg
van beleidsveranderingen en deels van tendensen zoals schaalvergroting,
hybridisering, professionalisering …
1. Welfare mix
Welfare mix: collectieve welvaart, welzijn en zorg wordt gecreëerd door combinatie
van overheid, gemeenschap en vrije markt – interactie tussen staat, markt en
burgermaatschappij
Bepalen wie verantwoordelijk is voor de zorg en verzorging van de sociaal
zwakkeren in de samenleving.
Democratische driehoek: kwaliteit van democratie en samenleving zijn afhankelijk
van een goede balans tussen de 3 samenstellende hoekstenen
Gevolg accentuering of eenzijdige ontwikkeling van 1 van de hoekstenen:
verschraling van de kwaliteit van het bestaan en mogelijk ernstige crisissituaties
1
,Overheid: wetten, regels, procedures, toeslagen, uitkeringen, voorzieningen en
gelijkheidsprincipes
Belangrijkste waarde: via de politiek ervoor zorgen dat de verdeelde individuele
belangen die in de samenleving heersen worden omgevormd tot een min of meer
gedeeld publiek belang
Taken: bepaalt (en bewaakt) als democratisch gekozen orgaan de rechten en
plichten van individuele burgers en de inrichting van publieke voorzieningen in onder
andere zorg, welzijn en onderwijs
Kaders moeten voor iedereen hetzelfde zijn, zodat niemand wordt uitgesloten
en iedereen gelijk behandeld wordt (legitimiteit).
Burgers beschermen tegen willekeur: beslissingen worden genomen na afweging
van een veelheid aan belangen en meningen
Garanderen van vrijheid en gelijkheid, uitsluiting en meerderheidsbesluiten
voorkomen. (verschil met markt of burgers)
Mens als burger: mens als welzijnsontvanger – wordt door de overheid als burger
benaderd (rechten en plichten)
Markt: ondernemerschap, (ruil)handel, onderlinge concurrentie, efficiency,
groeidenken, innovatie, schaalvoordelen en commerciële belangen
Economisch belang: zoeken naar efficiënt en doelmatig werken
Goedkope en werkzame oplossingen aanbieden voor problemen en behoeftes
van overheid of burger.
Utilitarisme: nuttigheidsdenken – met minder middelen meer gedaan krijgen
Mens als consument en producent.
Gemeenschap/ Burgermaatschappij: sociale groepen die op basis van gelijke
interesses, belangen, waarden, loyaliteit naar elkaar en aan de hand van sociale
interacties vorm geven aan hun leven
Gezin, familie, buurt, kerk, vereniging, WhatsApp-groep …
Je vormt een groep en voelt je verbonden met elkaar: solidariteit, betrokkenheid,
zingeving
2
, Mens als zingever: betekenisgever – iemand die gelijkgezinden zoekt om betekenis
te geven
ma
rkt
gem
eens
chap
overh
eid
Welvaartsregimes: wie is verantwoordelijk en welke uitwerking voldoet het best ten
aanzien van (her)verdeling van (im)materiële welvaart – wie is verantwoordelijk voor
zorg en verzorging van sociaal zwakkeren in de samenleving
- Sociaal democratische verzorgingsstaat: accent op
overheidsverantwoordelijkheid
Universele, individuele rechten.
Waar overheid tekort schiet komen gemeenschap en markt in het vizier om te
corrigeren.
- Corporatistische verzorgingsstaat: nadruk op ‘community’
Verzekeringsprincipe gekoppeld aan groepssolidariteit.
Waar gemeenschap tekort schiet komen overheid en markt in het vizier om te
corrigeren.
- Liberale welvaartsstaat: nadruk op de verantwoordelijkheid van de markt
Individuele verantwoordelijkheid en sociale bijstand voor de armsten.
Waar de markt tekort schiet komen overheid en gemeenschap in het vizier
om te corrigeren.
Welke regime in België?
Sociaal-democratische verzorgingsstaat: overheid/overheden nemen nog best veel
verantwoordelijkheden op vb. OCMW’s die zorg opnemen (woonzorgcentra)
Corporatistische verzorgingsstaat: sociale zekerheid en werkloosheidsuitkering –
voor elke groep organiseren we onze sociale zekerheid via een appart systeem
(CAO’s, verschillende zuilen vakbonden …)
Liberale welvaartsstaat: neoliberale trend internationaal, economisch komt steeds
meer op de voorgrond
vb. Inperken van de tijd waarop je een werkloosheidsuitkering mag krijgen + hoe hoog
deze mag zijn zodat ze niet concureert met een job
Combinatie van de 3 regimes.
2. Positie sociaal werk
3
, Middenveld: veld van verenigingen, initiatieven die voorkomen dat in het creëeren
van welzijn en welvaart 1 van de hoekpunten het absolute overwicht neemt – kritische
buffer
- Totalitarisme: overvloedige staatsinterventie leidt tot een ondermijning van de
vrije markt en een uitholling van de betekenis van mediating structures in de
samenleving – totalitaire invloed van overheid op mens en economie
- Wet van de sterkste: teveel markt leidt een wereld, waarin het recht van de
sterkste de maat wordt en onderlinge samenhorigheid en solidariteit
plaatsmaken voor tot het uiterst doorgevoerd individualisme – eenzijdige
concurrentiële invloed van wet van de sterkste binnen de vrije markt ten koste
van onderlinge solidariteit en mensenrechten
- Assimilatie: teveel burgermaatschappij kan leiden tot onvoorwaardelijke
groepsconformisme, waarin geen plaats meer is voor individueel initiatief en
waarin wet- en regelgeving gezien wordt als overbodige inbreuk op de interne
gemeenschapsverhoudingen – assimilerende invloed en opgelegd
groepsconformisme van 1 gemeenschap of groep in de samenleving tegenover
andere
voorbeelden middenveld: woningcorporaties, zorginstellingen en
onderwijsorganisaties
Ontstaan middenveld: vaak burgerinitiatieven die uitgegroeid zijn tot semi-publieke
ondernemingen zonder winstoogmerk en met een taak in het publieke domein
4
