Waterlanders
De invloed van de stijgende
zeespiegel op Nederland
Imme Taal en Sofie van der Vorst
Haags Montessori Lyceum
Mei 2020
,Inhoudsopgave
SAMENVATTING ............................................................................................................... 2
INLEIDING ......................................................................................................................... 3
HOOFDSTUK 1 OORZAKEN ................................................................................................ 4
1.1 HET NATUURLIJKE BROEIKASEFFECT............................................................................................ 4
1.2 MENSELIJKE INVLOED.............................................................................................................. 5
1.3 HET ALBEDO EFFECT ............................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 2 GEVOLGEN ............................................................................................... 10
2.1 UNIE VAN WATERSCHAPPEN .................................................................................................. 10
2.2 SLUITING VAN STORMVLOEDKERINGEN ..................................................................................... 10
2.3 ZANDSUPPLETIE ................................................................................................................... 10
2.4 VERZILTING......................................................................................................................... 11
HOOFDSTUK 3 MAATREGELEN ........................................................................................ 14
3.1 HOGERE DIJKEN ................................................................................................................... 14
3.2 ZANDSUPPLETIE ................................................................................................................... 14
3.3 AFSLUITEN RIVIERMONDINGEN ............................................................................................... 15
3.4 DE HAAKSE ZEEDIJK.............................................................................................................. 15
3.5 OVERSTROMENDE RIVIEREN ................................................................................................... 16
3.6 NOORDZEE DAM .................................................................................................................. 17
3.7 RIJN EN MAAS VERLEGGEN .................................................................................................... 18
3.8 OVERGEVEN AAN HET WATER ................................................................................................. 19
HOOFDSTUK 4 TOEKOMST .............................................................................................. 20
4.1 BESTUUR............................................................................................................................ 20
4.2 EVACUATIEPLAN .................................................................................................................. 20
4.3 ECONOMIE EN VERZEKERINGEN ............................................................................................... 21
4.4 SCHOLEN ............................................................................................................................ 22
MATERIAAL EN METHODE ............................................................................................... 24
CONCLUSIE ..................................................................................................................... 25
BRONNENLIJST................................................................................................................ 26
APPENDIX ....................................................................................................................... 32
INTERVIEW DICK BUTIJN – DE HAAKSE ZEEDIJK ................................................................................ 32
INTERVIEW ANKE VAN HOUTEN – WERKNEMER UNIE VAN WATERSCHAPPEN ........................................ 37
REFLECTIE ....................................................................................................................... 42
LOGBOEK ........................................................................................................................ 44
Waterlanders, profielwerkstuk 2020 Imme en Sofie 1
,Samenvatting
In dit verslag is onderzoek gedaan naar de stijgende zeespiegel en de invloed daarvan op
Nederland. Maar wat zijn de gevolgen voor Nederland? En welke maatregelen kunnen we zelf
treffen om ons land te beschermen tegen het dreigende water? Stel dat het toch fout gaat:
hoe zijn we daarop voorbereid? Deze vragen zijn beantwoord aan de hand van vier
deelonderwerpen: de grootste oorzaken(1), de gevolgen voor Nederland rond 2050(2), de
mogelijke, en al genomen, maatregelen(3) en de gevolgen als Nederland tóch overstroomt(4).
Er zijn veel kleine, maar ook grote oorzaken van de zeespiegelstijging. Wij hebben in dit verslag
de oorzaken onderzocht die de meeste impact hebben. Hieronder behoort ten eerste de
menselijke invloed. Door het doen en laten van de mens wordt het natuurlijke broeikaseffect
versterkt en warmt de aarde steeds verder op. Doordat de aarde steeds warmer wordt,
smelten de gletsjers. Als gevolg hiervan neemt het albedo effect steeds verder af, warmt de
aarde open beland er meer water in de zee waardoor het zeeniveau stijgt.
Dit iteratief proces zal, na schatting van de KNMI, in 2050 voor ons merkbaar zijn. De
gevolgen die dan zullen verschijnen zijn: het sluiten van de stormvloedkeringen. Deze keringen
zullen vaker moeten sluiten, en bij een grote zeespiegelstijging zelfs permanent dicht. Een
ander gevolg is het niet meer kunnen rekenen op de zandsuppletie, omdat we in 2100 twintig
keer zoveel zand nodig hebben dan we nu gebruiken. Hiervoor in de plaats moeten dus andere
maatregelen komen. Naast de twee genoemde gevolgen zal verzilting een groot probleem
worden. Door de stijgende zee wordt onze bodem steeds zouter. Dit zal vooral nadelig zijn
voor de landbouwsector. Wanneer de grond namelijk te zout wordt, kunnen de gewassen niet
meer groeien en gaan ze dood.
Om de stijgende zeespiegel tegen te gaan is Nederland de laatste jaren al bezig geweest met
verschillende maatregelen. Dit zijn wel relatief kleine maatregelen. Zo zijn er hogere dijken
aangelegd, worden riviermondingen afgesloten, wordt gebruik gemaakt van zandsuppletie en
is er ruimte gemaakt voor verschillende rivieren. Met de grotere, meer intensieve
maatregelen heeft de overheid nog niets gedaan. Zo zijn de Haakse Zeedijk, overgeven aan
het water, de Noordzee dam en de Rijn en Maas verleggen voorbeelden van intensieve
maatregelen. Of de overheid iets gaat doen met deze plannen gaan we de komende jaren
zien.
Maar wat als Nederland, na alle maatregelen, nou toch overstroomt? Wat voor gevolgen
neemt dit met zich mee en is de overheid al bezig met plannen maken voor zo een scenario?
Op de tweede vraag kan makkelijke antwoordt worden gegeven: Ja! De overheid is al druk
bezig geweest om een evacuatieplan voor burgers op te stellen. Daarnaast zijn er speciale
schuilplekken voor organisaties met vitale functies en hebben hulpdiensten duidelijke taken.
Verder is er een speciale overstromingsverzekering die voor iedereen af te sluiten is. Er zijn
voornamelijk economische gevolgen. Daarnaast zal de overlast van een overstroming ook te
merken zijn op de scholen. De economische schade kan oplopen tot miljarden euro’s. Om de
economie tot op een bepaald punt te beschermen, zijn hogere eisen gesteld aan zeeweringen
die een belangrijk economisch gebied beschermen. De scholen zijn niet extra goed beschermd
tegen een overstroming en zullen hoogstwaarschijnlijk voor een lange tijd dicht moeten. De
overheid heeft hier geen plannen voor bedacht en daarom zijn wij met het
‘overstromingspakket’ gekomen.
Waterlanders, profielwerkstuk 2020 Imme en Sofie 2
, Inleiding
Bijna dagelijks in de krant en op het journaal: ‘Om zich te beschermen tegen de zee, moet
Nederland deze eeuw aanzienlijk meer maatregelen nemen dan tot nu toe is voorzien. Dat is
nodig, omdat de zeespiegel mogelijk sneller stijgt dan verwacht’. Dat stelt onderzoekinstituut
Deltares in een rapport over de gevolgen van een hoger zeeniveau. De zeespiegelstijging en
de gevolgen voor de wereld. Dit soort berichten waren voor ons de aanleiding om ons
onderzoek te richten op deze materie. Wij hebben inmiddels de overtuiging dat het van groot
belang is dat dit onderwerp zoveel mogelijk onder de aandacht wordt gebracht. Kennis over
de zeespiegelstijging is van groot belang om er uiteindelijk met elkaar voor te zorgen dat dit
zo veel mogelijk wordt teruggedrongen. Het is niet de vraag of de zeespiegel gaat stijgen, maar
wanneer.
De zeespiegel gaat hoe dan ook stijgen. Dit proces is bijna niet meer tegen te houden. Maar
wat zijn de gevolgen voor Nederland? En welke maatregelen kunnen we zelf treffen om ons
land te beschermen tegen het dreigende water? Stel dat het toch fout gaat: hoe zijn we daarop
voorbereid? Deze hoofdvragen gaan we in dit onderzoek beantwoorden.
Om deze hoofdvragen te beantwoorden hebben we ons onderzoek in vier hoofdstukken
verdeeld:
• Wat zijn de grootste oorzaken van de zeespiegelstijging?
• Wat zijn de gevolgen van de zeespiegelstijging voor Nederland?
• Wat zijn de mogelijke en al bestaande maatregelen tegen de gevaren van de
zeespiegelstijging?
• Als Nederland toch overstroomt, wat voor maatschappelijke gevolgen heeft dit? En
hoe zien de evacuatieplannen eruit die al bestaan?
Er zijn deelvragen geformuleerd om het onderzoek gericht uit te kunnen voeren. Om kennis
te vergaren hebben we gebruik gemaakt van beschikbare (online) literatuur over de
zeespiegelstijging en klimaatverandering. Daarnaast hebben we interviews gehouden met
deskundigen. We hebben Anke van Houten gesproken, zij is medewerker bij Unie van
Waterschappen en heeft grote invloed op het Delta programma. Ook hebben we Dick Butijn
geïnterviewd, hij heeft gestudeerd aan de Technische Universiteit Delft en nu zijn eigen plan
tegen het stijgen van de zeespiegel ontwikkeld.
Klimaatverandering en het gevolg daarvan, namelijk een stijging van de zeespiegel, hebben
grote gevolgen voor onze samenleving. Doordat we ons hebben verdiept in dit onderwerp is
onze kennis toegenomen en daarmee ook het inzicht dat wij dit met zijn allen tegen moeten
gaan.
Waterlanders, profielwerkstuk 2020 Imme en Sofie 3
De invloed van de stijgende
zeespiegel op Nederland
Imme Taal en Sofie van der Vorst
Haags Montessori Lyceum
Mei 2020
,Inhoudsopgave
SAMENVATTING ............................................................................................................... 2
INLEIDING ......................................................................................................................... 3
HOOFDSTUK 1 OORZAKEN ................................................................................................ 4
1.1 HET NATUURLIJKE BROEIKASEFFECT............................................................................................ 4
1.2 MENSELIJKE INVLOED.............................................................................................................. 5
1.3 HET ALBEDO EFFECT ............................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 2 GEVOLGEN ............................................................................................... 10
2.1 UNIE VAN WATERSCHAPPEN .................................................................................................. 10
2.2 SLUITING VAN STORMVLOEDKERINGEN ..................................................................................... 10
2.3 ZANDSUPPLETIE ................................................................................................................... 10
2.4 VERZILTING......................................................................................................................... 11
HOOFDSTUK 3 MAATREGELEN ........................................................................................ 14
3.1 HOGERE DIJKEN ................................................................................................................... 14
3.2 ZANDSUPPLETIE ................................................................................................................... 14
3.3 AFSLUITEN RIVIERMONDINGEN ............................................................................................... 15
3.4 DE HAAKSE ZEEDIJK.............................................................................................................. 15
3.5 OVERSTROMENDE RIVIEREN ................................................................................................... 16
3.6 NOORDZEE DAM .................................................................................................................. 17
3.7 RIJN EN MAAS VERLEGGEN .................................................................................................... 18
3.8 OVERGEVEN AAN HET WATER ................................................................................................. 19
HOOFDSTUK 4 TOEKOMST .............................................................................................. 20
4.1 BESTUUR............................................................................................................................ 20
4.2 EVACUATIEPLAN .................................................................................................................. 20
4.3 ECONOMIE EN VERZEKERINGEN ............................................................................................... 21
4.4 SCHOLEN ............................................................................................................................ 22
MATERIAAL EN METHODE ............................................................................................... 24
CONCLUSIE ..................................................................................................................... 25
BRONNENLIJST................................................................................................................ 26
APPENDIX ....................................................................................................................... 32
INTERVIEW DICK BUTIJN – DE HAAKSE ZEEDIJK ................................................................................ 32
INTERVIEW ANKE VAN HOUTEN – WERKNEMER UNIE VAN WATERSCHAPPEN ........................................ 37
REFLECTIE ....................................................................................................................... 42
LOGBOEK ........................................................................................................................ 44
Waterlanders, profielwerkstuk 2020 Imme en Sofie 1
,Samenvatting
In dit verslag is onderzoek gedaan naar de stijgende zeespiegel en de invloed daarvan op
Nederland. Maar wat zijn de gevolgen voor Nederland? En welke maatregelen kunnen we zelf
treffen om ons land te beschermen tegen het dreigende water? Stel dat het toch fout gaat:
hoe zijn we daarop voorbereid? Deze vragen zijn beantwoord aan de hand van vier
deelonderwerpen: de grootste oorzaken(1), de gevolgen voor Nederland rond 2050(2), de
mogelijke, en al genomen, maatregelen(3) en de gevolgen als Nederland tóch overstroomt(4).
Er zijn veel kleine, maar ook grote oorzaken van de zeespiegelstijging. Wij hebben in dit verslag
de oorzaken onderzocht die de meeste impact hebben. Hieronder behoort ten eerste de
menselijke invloed. Door het doen en laten van de mens wordt het natuurlijke broeikaseffect
versterkt en warmt de aarde steeds verder op. Doordat de aarde steeds warmer wordt,
smelten de gletsjers. Als gevolg hiervan neemt het albedo effect steeds verder af, warmt de
aarde open beland er meer water in de zee waardoor het zeeniveau stijgt.
Dit iteratief proces zal, na schatting van de KNMI, in 2050 voor ons merkbaar zijn. De
gevolgen die dan zullen verschijnen zijn: het sluiten van de stormvloedkeringen. Deze keringen
zullen vaker moeten sluiten, en bij een grote zeespiegelstijging zelfs permanent dicht. Een
ander gevolg is het niet meer kunnen rekenen op de zandsuppletie, omdat we in 2100 twintig
keer zoveel zand nodig hebben dan we nu gebruiken. Hiervoor in de plaats moeten dus andere
maatregelen komen. Naast de twee genoemde gevolgen zal verzilting een groot probleem
worden. Door de stijgende zee wordt onze bodem steeds zouter. Dit zal vooral nadelig zijn
voor de landbouwsector. Wanneer de grond namelijk te zout wordt, kunnen de gewassen niet
meer groeien en gaan ze dood.
Om de stijgende zeespiegel tegen te gaan is Nederland de laatste jaren al bezig geweest met
verschillende maatregelen. Dit zijn wel relatief kleine maatregelen. Zo zijn er hogere dijken
aangelegd, worden riviermondingen afgesloten, wordt gebruik gemaakt van zandsuppletie en
is er ruimte gemaakt voor verschillende rivieren. Met de grotere, meer intensieve
maatregelen heeft de overheid nog niets gedaan. Zo zijn de Haakse Zeedijk, overgeven aan
het water, de Noordzee dam en de Rijn en Maas verleggen voorbeelden van intensieve
maatregelen. Of de overheid iets gaat doen met deze plannen gaan we de komende jaren
zien.
Maar wat als Nederland, na alle maatregelen, nou toch overstroomt? Wat voor gevolgen
neemt dit met zich mee en is de overheid al bezig met plannen maken voor zo een scenario?
Op de tweede vraag kan makkelijke antwoordt worden gegeven: Ja! De overheid is al druk
bezig geweest om een evacuatieplan voor burgers op te stellen. Daarnaast zijn er speciale
schuilplekken voor organisaties met vitale functies en hebben hulpdiensten duidelijke taken.
Verder is er een speciale overstromingsverzekering die voor iedereen af te sluiten is. Er zijn
voornamelijk economische gevolgen. Daarnaast zal de overlast van een overstroming ook te
merken zijn op de scholen. De economische schade kan oplopen tot miljarden euro’s. Om de
economie tot op een bepaald punt te beschermen, zijn hogere eisen gesteld aan zeeweringen
die een belangrijk economisch gebied beschermen. De scholen zijn niet extra goed beschermd
tegen een overstroming en zullen hoogstwaarschijnlijk voor een lange tijd dicht moeten. De
overheid heeft hier geen plannen voor bedacht en daarom zijn wij met het
‘overstromingspakket’ gekomen.
Waterlanders, profielwerkstuk 2020 Imme en Sofie 2
, Inleiding
Bijna dagelijks in de krant en op het journaal: ‘Om zich te beschermen tegen de zee, moet
Nederland deze eeuw aanzienlijk meer maatregelen nemen dan tot nu toe is voorzien. Dat is
nodig, omdat de zeespiegel mogelijk sneller stijgt dan verwacht’. Dat stelt onderzoekinstituut
Deltares in een rapport over de gevolgen van een hoger zeeniveau. De zeespiegelstijging en
de gevolgen voor de wereld. Dit soort berichten waren voor ons de aanleiding om ons
onderzoek te richten op deze materie. Wij hebben inmiddels de overtuiging dat het van groot
belang is dat dit onderwerp zoveel mogelijk onder de aandacht wordt gebracht. Kennis over
de zeespiegelstijging is van groot belang om er uiteindelijk met elkaar voor te zorgen dat dit
zo veel mogelijk wordt teruggedrongen. Het is niet de vraag of de zeespiegel gaat stijgen, maar
wanneer.
De zeespiegel gaat hoe dan ook stijgen. Dit proces is bijna niet meer tegen te houden. Maar
wat zijn de gevolgen voor Nederland? En welke maatregelen kunnen we zelf treffen om ons
land te beschermen tegen het dreigende water? Stel dat het toch fout gaat: hoe zijn we daarop
voorbereid? Deze hoofdvragen gaan we in dit onderzoek beantwoorden.
Om deze hoofdvragen te beantwoorden hebben we ons onderzoek in vier hoofdstukken
verdeeld:
• Wat zijn de grootste oorzaken van de zeespiegelstijging?
• Wat zijn de gevolgen van de zeespiegelstijging voor Nederland?
• Wat zijn de mogelijke en al bestaande maatregelen tegen de gevaren van de
zeespiegelstijging?
• Als Nederland toch overstroomt, wat voor maatschappelijke gevolgen heeft dit? En
hoe zien de evacuatieplannen eruit die al bestaan?
Er zijn deelvragen geformuleerd om het onderzoek gericht uit te kunnen voeren. Om kennis
te vergaren hebben we gebruik gemaakt van beschikbare (online) literatuur over de
zeespiegelstijging en klimaatverandering. Daarnaast hebben we interviews gehouden met
deskundigen. We hebben Anke van Houten gesproken, zij is medewerker bij Unie van
Waterschappen en heeft grote invloed op het Delta programma. Ook hebben we Dick Butijn
geïnterviewd, hij heeft gestudeerd aan de Technische Universiteit Delft en nu zijn eigen plan
tegen het stijgen van de zeespiegel ontwikkeld.
Klimaatverandering en het gevolg daarvan, namelijk een stijging van de zeespiegel, hebben
grote gevolgen voor onze samenleving. Doordat we ons hebben verdiept in dit onderwerp is
onze kennis toegenomen en daarmee ook het inzicht dat wij dit met zijn allen tegen moeten
gaan.
Waterlanders, profielwerkstuk 2020 Imme en Sofie 3
