Theorie van het stadsontwerp deel MVA samenvatting (2025)

Les 6 – Case Kempen

0) Voor 1840: nationaal testgebied: het Kempische heidelandschap

• Kempen vandaag:
o een van meest geïndustrialiseerde gebieden België
o meest groene gebied van Vlaanderen
• Begin 19e eeuw:
o Kempen stelden niet veel voor: achtergestelde regio van Vlaanderen
• Kempen betekent ‘vlakte’:
o woeste grond, zanderige bodem, duinen en heidelandschap, eentonig, triest karakter
o typische kempische identiteit
• Verstedelijking:
o Niet verlopen zoals in andere regio’s: op eerste zicht minder gestructureerd
o Niet zoals bv. Antwerpen: er waren geen grote steden om van te vertrekken
o Aaneenschakeling van kleinere steden: geen grote steden
 Kempen: provincie Limburg: Hasselt en Genk grootste
 Kempen: provincie Antwerpen: Herentals en Turnhout grootste
• Was geen belangrijke regio voor België:
o Blinde vlek in het landschap
o Desolaat en geïsoleerd gebied
o Maakte het ideaal om je in terug te trekken: kunstenaars en kloosters
 Abdij van Averbode al in 17e eeuw
• Kempen bleef op enkele wegen na zeer afgesloten van infrastructuurnetwerk België
o Kempen pasta niet in infrastructuurplan jong België
o Beginfase vooral voor militaire doeleinden
 Militair kamp Leopoldsburg  volgens een grid ontworpen
• Kempen bewust niet mee opgenomen infrastructuurplannen:
o Kempen als ondoordringbare bufferzone tussen Nederland en België
(dreiging Nederland was er nog)



1) 1840 – 1900: kanaliseren en koloniseren van de Kempen: waternetwerk

• KANALISEREN: KÜMMER
o Begin 19e eeuw: landbouwcrisis: Kempen in vizier beleidsmakers:
o Kempen inschakelen om de landbouwcrisis aan te pakken
o Kempische grond ontginnen: moeilijkheden:
 Woeste gronden niet zo evident voor landbouw
 Kempen niet verbonden met rest van het land
o Kempen verbinden via waterwegen:
 Eerste ideeën hiervoor waren er al in 15e eeuw
 Ook Napoleon wou kanaal aanleggen (militair doeleind)
 Uiteindelijk verbonden via goedkopere spoorwegen
o Door de spoorwegen leek men af te stappen van de waterwegen
o Maar de landbouwcrisis bracht waterwegen opnieuw naar voren
 Toevoer van water moest Kempische grond vruchtbaar maken
o Kümmer: plan om het water van de Maas af te tappen naar de Kempen
 Waterwegen rondom de hoogteverschillen (oplossing vlakte landschap)
 Vertakkingen: zelfs naar de meest afgelegen en desolate gebieden Kempen
 Vloeiweiden
 Plan Kümmer werd goedgekeurd in 1843



1