Hoofdstuk 1 – Introductie in ontwikkelingspsychologie en
onderzoeksstrategieën
Thema Introductie
Engelse term Nederlandse term Betekenis
Development Ontwikkeling Het proces van groei, verandering en stabiliteit in de
periode vanaf de conceptie tot de dood op de gebieden
van lichaam, denken (cognitie), affect (gevoel) en
gedrag.
Ordelijke, systematische voortgang en verandering over
de life-span op fysieke, biologische en/of psychologische
gebieden als gevolg van biologische rijping en/of leren.
Developmental Ontwikkelingscontinuïteiten Manieren waarop we in de loop van de tijd stabiel blijven
continuities of ons verleden blijven weerspiegelen/herhalen.
Developmental Ontwikkelingspsychologie Tak van de psychologie die zich bezighoudt met het
psychology identificeren en verklaren van de continuïteiten en
veranderingen die individuen in de loop van de tijd
vertonen.
Developmentali Ontwikkelingsdeskundige Elke wetenschapper, ongeacht de discipline, die het
st ontwikkelingsproces probeert te begrijpen, van mens of
dier (bijv. psychologen, biologen, sociologen,
antropologen, docenten).
Maturation Rijping/groei Ontwikkelingsveranderingen in het lichaam of gedrag
AANGEBOREN die het gevolg zijn van het groeien/verouderingsproces
en niet van leren, letsel, ziekte of een andere
levenservaring.
Learning Leren Een relatief permanente verandering in
AANGELEERD gedrag (of gedragspotentieel) die voortvloeit uit
iemands ervaringen of oefening.
,Normative Normatieve ontwikkeling/normale Ontwikkelingsveranderingen die kenmerkend zijn voor
development ontwikkeling de meest of alle soortgenoten: typische patronen van
ontwikkeling.
Ideographic Idiografische Individuele variaties in de snelheid, omvang of richting
development ontwikkeling/afwijkende van de ontwikkeling.
individuele ontwikkeling Interindividuele verschillen in ontwikkeling.
Holistic Holistisch perspectief Het benadrukt de belangrijke onderlinge relaties tussen
perspective de
fysieke, mentale, sociale en emotionele aspecten van de
menselijke ontwikkeling.
Plasticity Plasticiteit/veerkracht/ Vermogen om te veranderen in reactie op positieve of
herstelvermogen negatieve levenservaringen.
Hoe jonger het kind, hoe hoger de plasticiteit.
Drie hoofddoelen van ontwikkelingspsychologie:
1. Beschrijven
Gedrag observeren van mensen van verschillende leeftijden. Ontwikkelingsdeskundigen zoeken naar
overeenkomsten en verschillen in ontwikkeling.
2. Verklaren
Verklaren waarom sommige individuen zich anders ontwikkelen, zowel normatieve veranderingen binnen
individuen als op idiografische ontwikkeling (variaties in de ontwikkeling tussen individuen).
3. Optimaliseren van de ontwikkeling
Toepassen wat ze hebben geleerd, om mensen te helpen zich in positieve richtingen te ontwikkelen.
Wat ook bij ontwikkeling hoort:
Normatieve leeftijd gerelateerde invloeden: biologische en omgevingsinvloeden die horen bij een
bepaalde leeftijdsgroep (die in principe voor alle individuen van die groep gelden, zoals de puberteit of
pensionering).
Normatieve geschiedenis gerelateerde invloeden: invloeden die horen bij een bepaalde generatie of
cohorten, zoals technologische revoluties zoals de computer of AI, internationale conflicten, klimaatcrisis).
Niet-normatieve life-events: invloeden die grote impact kunnen hebben maar die relatief uniek zijn voor
een individu, zoals overlijden kind, de loterij winnen.
,Menselijke ontwikkeling:
- (Dis)continu en cumulatief proces.
Er vindt continu verandering plaats, meer van hetzelfde, continue groei (als gevolg van de omgeving), in
iedere belangrijke fase van het leven, die invloed kan hebben op de toekomst.
Discontinu: bijvoorbeeld van woorden naar grammatica, andere toepassing van taal. Kind gaat ineens staan
(als gevolg van biologische factoren).
- Holistisch proces.
Het benadrukt de belangrijke onderlinge relaties tussen de lichamelijke, cognitieve, metacognitieve, sociale
en emotionele aspecten van de menselijke ontwikkeling.
- Plasticiteit/veerkracht.
Vermogen om te veranderen in reactie op positieve of negatieve levenservaringen.
- Historische/culturele context.
Cultuur, subcultuur, ras, etnische groep, godsdienst, normen en waarden, oorlogen, technologische
ontwikkelingen (internet) en sociale veranderingen (LHBTQ) hebben invloed.
Elke generatie ontwikkelt zich op zijn eigen manier en verandert de wereld voor komende generaties.
Chronologie van de menselijke ontwikkeling
Periode Geschatte leeftijdscategorie
Prenatale Van conceptie tot geboorte
periode
Baby Geboorte tot 18 maanden
Peuter 18 maanden tot 3 jaar
Kleuter 3 tot 5 jaar
Schoolkind 5 tot 12 jaar oud (totdat de puberteit
begint)
Adolescentie 12 tot 20 jaar
, Jongvolwassene 20 tot 40 jaar
n
Middelbare 40 tot 65 jaar
leeftijd
Bejaard 65 jaar of ouder
Onderzoeksstrategieën: methoden en designs
Thema Onderzoeksstrategieën
Engelse term Nederlandse term Betekenis
Scientific method Wetenschappelijke Het gebruik van objectieve en repliceerbare methoden om
methode gegevens te verzamelen met het doel een theorie of
hypothese te testen. Onderzoekers moeten objectief zijn. Data
bepaalt de waarde van hun denken.
Theory Theorie Een reeks concepten en voorstellen, ontworpen om een
bestaande reeks van observaties te organiseren, beschrijven
en verklaren.
Hypothesis Hypothese Een theoretische voorspelling, gebaseerd op bepaalde
aspecten of ervaringen.
Reliability Betrouwbaarheid Het meetinstrument instrument levert consistente resultaten
op, zowel in de loop van de tijd als tussen waarnemers.
Interrater reliability Betrouwbaarheid Meetinstrument levert consistente resultaten op tussen
tussen beoordelaars waarnemers.
Temporal stability Temporele stabiliteit Meetinstrument levert een vergelijkbare score voor individuele
kinderen als ze binnen korte tijd nog een keer worden getest.
Validity Validiteit Het meetinstrument weerspiegelt nauwkeurig wat de
onderzoekers wilden meten.
Structured Gestructureerd Een techniek waarbij aan alle deelnemers dezelfde vragen
interview/questionn interview of worden gesteld in precies dezelfde volgorde, zodat de reacties
aire gestructureerde van verschillende deelnemers kan worden vergeleken.
onderzoeksstrategieën
Thema Introductie
Engelse term Nederlandse term Betekenis
Development Ontwikkeling Het proces van groei, verandering en stabiliteit in de
periode vanaf de conceptie tot de dood op de gebieden
van lichaam, denken (cognitie), affect (gevoel) en
gedrag.
Ordelijke, systematische voortgang en verandering over
de life-span op fysieke, biologische en/of psychologische
gebieden als gevolg van biologische rijping en/of leren.
Developmental Ontwikkelingscontinuïteiten Manieren waarop we in de loop van de tijd stabiel blijven
continuities of ons verleden blijven weerspiegelen/herhalen.
Developmental Ontwikkelingspsychologie Tak van de psychologie die zich bezighoudt met het
psychology identificeren en verklaren van de continuïteiten en
veranderingen die individuen in de loop van de tijd
vertonen.
Developmentali Ontwikkelingsdeskundige Elke wetenschapper, ongeacht de discipline, die het
st ontwikkelingsproces probeert te begrijpen, van mens of
dier (bijv. psychologen, biologen, sociologen,
antropologen, docenten).
Maturation Rijping/groei Ontwikkelingsveranderingen in het lichaam of gedrag
AANGEBOREN die het gevolg zijn van het groeien/verouderingsproces
en niet van leren, letsel, ziekte of een andere
levenservaring.
Learning Leren Een relatief permanente verandering in
AANGELEERD gedrag (of gedragspotentieel) die voortvloeit uit
iemands ervaringen of oefening.
,Normative Normatieve ontwikkeling/normale Ontwikkelingsveranderingen die kenmerkend zijn voor
development ontwikkeling de meest of alle soortgenoten: typische patronen van
ontwikkeling.
Ideographic Idiografische Individuele variaties in de snelheid, omvang of richting
development ontwikkeling/afwijkende van de ontwikkeling.
individuele ontwikkeling Interindividuele verschillen in ontwikkeling.
Holistic Holistisch perspectief Het benadrukt de belangrijke onderlinge relaties tussen
perspective de
fysieke, mentale, sociale en emotionele aspecten van de
menselijke ontwikkeling.
Plasticity Plasticiteit/veerkracht/ Vermogen om te veranderen in reactie op positieve of
herstelvermogen negatieve levenservaringen.
Hoe jonger het kind, hoe hoger de plasticiteit.
Drie hoofddoelen van ontwikkelingspsychologie:
1. Beschrijven
Gedrag observeren van mensen van verschillende leeftijden. Ontwikkelingsdeskundigen zoeken naar
overeenkomsten en verschillen in ontwikkeling.
2. Verklaren
Verklaren waarom sommige individuen zich anders ontwikkelen, zowel normatieve veranderingen binnen
individuen als op idiografische ontwikkeling (variaties in de ontwikkeling tussen individuen).
3. Optimaliseren van de ontwikkeling
Toepassen wat ze hebben geleerd, om mensen te helpen zich in positieve richtingen te ontwikkelen.
Wat ook bij ontwikkeling hoort:
Normatieve leeftijd gerelateerde invloeden: biologische en omgevingsinvloeden die horen bij een
bepaalde leeftijdsgroep (die in principe voor alle individuen van die groep gelden, zoals de puberteit of
pensionering).
Normatieve geschiedenis gerelateerde invloeden: invloeden die horen bij een bepaalde generatie of
cohorten, zoals technologische revoluties zoals de computer of AI, internationale conflicten, klimaatcrisis).
Niet-normatieve life-events: invloeden die grote impact kunnen hebben maar die relatief uniek zijn voor
een individu, zoals overlijden kind, de loterij winnen.
,Menselijke ontwikkeling:
- (Dis)continu en cumulatief proces.
Er vindt continu verandering plaats, meer van hetzelfde, continue groei (als gevolg van de omgeving), in
iedere belangrijke fase van het leven, die invloed kan hebben op de toekomst.
Discontinu: bijvoorbeeld van woorden naar grammatica, andere toepassing van taal. Kind gaat ineens staan
(als gevolg van biologische factoren).
- Holistisch proces.
Het benadrukt de belangrijke onderlinge relaties tussen de lichamelijke, cognitieve, metacognitieve, sociale
en emotionele aspecten van de menselijke ontwikkeling.
- Plasticiteit/veerkracht.
Vermogen om te veranderen in reactie op positieve of negatieve levenservaringen.
- Historische/culturele context.
Cultuur, subcultuur, ras, etnische groep, godsdienst, normen en waarden, oorlogen, technologische
ontwikkelingen (internet) en sociale veranderingen (LHBTQ) hebben invloed.
Elke generatie ontwikkelt zich op zijn eigen manier en verandert de wereld voor komende generaties.
Chronologie van de menselijke ontwikkeling
Periode Geschatte leeftijdscategorie
Prenatale Van conceptie tot geboorte
periode
Baby Geboorte tot 18 maanden
Peuter 18 maanden tot 3 jaar
Kleuter 3 tot 5 jaar
Schoolkind 5 tot 12 jaar oud (totdat de puberteit
begint)
Adolescentie 12 tot 20 jaar
, Jongvolwassene 20 tot 40 jaar
n
Middelbare 40 tot 65 jaar
leeftijd
Bejaard 65 jaar of ouder
Onderzoeksstrategieën: methoden en designs
Thema Onderzoeksstrategieën
Engelse term Nederlandse term Betekenis
Scientific method Wetenschappelijke Het gebruik van objectieve en repliceerbare methoden om
methode gegevens te verzamelen met het doel een theorie of
hypothese te testen. Onderzoekers moeten objectief zijn. Data
bepaalt de waarde van hun denken.
Theory Theorie Een reeks concepten en voorstellen, ontworpen om een
bestaande reeks van observaties te organiseren, beschrijven
en verklaren.
Hypothesis Hypothese Een theoretische voorspelling, gebaseerd op bepaalde
aspecten of ervaringen.
Reliability Betrouwbaarheid Het meetinstrument instrument levert consistente resultaten
op, zowel in de loop van de tijd als tussen waarnemers.
Interrater reliability Betrouwbaarheid Meetinstrument levert consistente resultaten op tussen
tussen beoordelaars waarnemers.
Temporal stability Temporele stabiliteit Meetinstrument levert een vergelijkbare score voor individuele
kinderen als ze binnen korte tijd nog een keer worden getest.
Validity Validiteit Het meetinstrument weerspiegelt nauwkeurig wat de
onderzoekers wilden meten.
Structured Gestructureerd Een techniek waarbij aan alle deelnemers dezelfde vragen
interview/questionn interview of worden gesteld in precies dezelfde volgorde, zodat de reacties
aire gestructureerde van verschillende deelnemers kan worden vergeleken.
