Aantekeningen werkcolleges Staatsrecht 2e semester
Inhoudsopgave
AANTEKENINGEN WERKCOLLEGES STAATSRECHT 2E SEMESTER......................................................................1
WERKGROEP 14............................................................................................................................................. 3
VOORBEREIDENDE VRAGEN..........................................................................................................................................3
OPDRACHT................................................................................................................................................................3
WERKGROEP 15............................................................................................................................................. 5
VOORBEREIDENDE VRAGEN..........................................................................................................................................5
OPDRACHT................................................................................................................................................................6
ACTUALITEIT..............................................................................................................................................................7
WERKGROEP 16............................................................................................................................................. 8
VOORBEREIDENDE VRAGEN..........................................................................................................................................8
OPDRACHT................................................................................................................................................................9
AANTEKENINGEN........................................................................................................................................................9
WERKGROEP 17........................................................................................................................................... 12
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................12
OPDRACHT..............................................................................................................................................................12
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................13
WERKGROEP 18........................................................................................................................................... 14
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................14
OPDRACHT..............................................................................................................................................................14
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................15
WERKGROEP 19........................................................................................................................................... 16
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................16
OPDRACHT..............................................................................................................................................................17
ACTUALITEIT............................................................................................................................................................17
WERKGROEP 20........................................................................................................................................... 18
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................18
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................18
WERKGROEP 21........................................................................................................................................... 20
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................20
OPDRACHTEN..........................................................................................................................................................20
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................21
WERKGROEP 22........................................................................................................................................... 23
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................23
OPDRACHTEN..........................................................................................................................................................23
ACTUALITEIT............................................................................................................................................................24
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................24
WERKGROEP 23........................................................................................................................................... 26
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................26
OPDRACHT..............................................................................................................................................................27
ACTUALITEIT............................................................................................................................................................27
WERKGROEP 24........................................................................................................................................... 28
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................28
OPDRACHT..............................................................................................................................................................29
, ACTUALITEIT............................................................................................................................................................29
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................29
WERKGROEP 25........................................................................................................................................... 30
VOORBEREIDINGSVRAGEN..........................................................................................................................................30
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................30
,Werkgroep 14
Voorbereidende vragen
1. Breng de leer van de machtenscheiding in verband met de begrippen checks and balances en de
organisatorische en functionele scheiding van de rechterlijke macht.
Checks and balances = machten hebben bevoegdheden, maar die mogen ze niet overtreden;
daarom leggen die machten verantwoording aan elkaar af. De verschillende machten kunnen
elkaar daardoor controleren. Ook zie je dat de machten elkaar benoemen.
De rechterlijke macht heeft een eigen hoofdstuk in de Grondwet, daar komt ook de
machtenscheiding ook in terug.
Organisatorische scheiding = art. 116 lid 1: de wetgever regelt de inrichting van de wetgevende
macht. Art. 117 lid 1: leden worden bij Koninklijk Besluit benoemd. 118 lid 1: leden Hoge Raad
wordt bij Koninklijk besluit benoemd.
2. Wat houdt de functie rechtspraak in? Gebruik bij uw antwoord waar passend artikel 6 EVRM,
artikel 47 EU-Handvest, artikel 11 en 12 Wet AB en jurisprudentie.
Een rechter beslecht een geschil, in het openbaar. Een rechter is onpartijdig en onafhankelijk. De
rechter geeft een rechtmatigheidsoordeel. De rechter geeft een bindend oordeel.
Art. 6 EVRM = probeert het eerlijk proces te waarborgen (onpartijdigheid en onafhankelijkheid).
Wet AB art. 11 = wet algemene bepalingen: de rechter moet volgens de wet rechtspreken. Hij
mag de innerlijke waarde of de billijkheid van de wet beoordelen: hij mag nooit zijn eigen oordeel
mee laten spelen.
Art. 12 Wet AB = de rechter mag niet op de stoel van de wetgever zitten.
3. In het arrest Benthem oordeelt het EHRM dat noch de Kroon, noch de toenmalige Afdeling
geschillen van bestuur van de Raad van State voldoet aan de eisen van artikel 6 EVRM. Welk
aspect of kenmerk mankeert bij de Kroon, waardoor deze niet kan worden aangemerkt als
rechterlijke instantie? En welk aspect of kenmerk mankeert bij de Afdeling geschillen van bestuur,
waardoor deze niet kan worden aangemerkt als rechterlijke instantie?
Arrest Benthem: tankstation had een vergunning aangevraagd voor een LPG-tank. In eerste
instantie toegekend, toen kwam er een inspecteur langs en die besliste dat de tank te dicht bij de
woonhuizen stond; dus afgewezen. Daarop ging de tankstationhouder in beroep.
De vergunningverlening is hier een burgerlijke aangelegenheid in de zin van art. 6 EVRM, dus hij
heeft recht op een eerlijk proces in die zin.
- Onafhankelijkheid = ten opzichte van de andere staatsmachten; hoeft daar bijvoorbeeld geen
verantwoording aan af te leggen.
- Onpartijdigheid = ten opzichte van de procespartijen.
De heer Benthem heeft dus ingang tot art. 6 EVRM. Heeft hij in het proces te maken gehad met
een rechter? Nee, zie r.o. 40-43. De afdeling geeft alleen een advies, geen bindend vonnis. Beide
onderdelen zijn geen rechter, maar adviescolleges en dus is art. 6 EVRM geschonden, want de
heer Benthem had toegang tot een rechter moeten hebben.
Dus twee onderdelen:
- Is er sprake van een burgerlijk recht? Ja, want die vergunning heeft een eigendomskarakter
en heeft hij nodig voor zijn onderneming.
- Is deze rechtsgang een rechter in de zin van art. 6 EVRM? Nee, de Kroon is primair
bestuurlijk en moet verantwoording afleggen aan het parlement en is de meerdere/superieur
aan de desbetreffende inspecteur en de afdeling adviseert slechts.
4. De begrippen wraking en verschoning zien op de (on)partijdigheid van de rechter. Leg uit wat het
verschil is tussen wraking en verschoning? Bespreek de begrippen en noem ook de
desbetreffende wetsbepalingen.
Wraking houdt in dat een rechter die en zaak behandelt (welke rechter dan ook) kan worden
vervangen op grond van feiten en omstandigheden die ervoor kunnen zorgen dat de rechterlijke
onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. -> art. 512 Sv; art. 39 Rv
Verschoning is het spiegelbeeld van wraking. Een rechter kan zich verschonen op grond van
feiten of omstandigheden waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden (de
artikelen 517 en 512 Sv; de artikelen 40 en 36 Rv en de artikelen 8.19 en 8.15 Awb).
Opdracht
Wat is het verschil tussen objectieve en subjectieve onpartijdigheid? Bespreek de objectieve
onpartijdigheid onder meer aan de hand van de arresten Kleyn en Hauschildt. Geef aan voor elk van
, deze twee zaken wat er volgens klager mis is en of het EHRM oordeelt dat er wel of geen sprake is
van een schending van het beginsel van onpartijdigheid.
Bij subjectieve onpartijdigheid gaat het om persoonlijk vooringenomenheid van de rechter. Bij
objectieve onpartijdigheid het om de feiten en omstandigheden die grond geven om te twijfelen aan de
onpartijdigheid van een rechter.
HR Hauschildt vs. Denmark: het EHRM maakt onderscheid tussen de subjectieve en objectieve
onpartijdigheid. De objectieve onpartijdigheid kan ter discussie staan indien een rechter eerder
betrokken is geweest bij dezelfde zaak. Uitgangspunt is dat eerdere bemoeienis met dezelfde zaak op
zichzelf onvoldoende is voor partijdigheid, maar bijkomende omstandigheden kunnen dit anders
maken. In onderhavige zaak was de objectieve onpartijdigheid onvoldoende gewaarborgd.
HR Kleyn: hier was aan de orde de vermenging van de adviserende en de rechtsprekende taken van
de RvS. De Luxemburgse RvS had geadviseerd om een wet met terugwerkende kracht in werking te
laten treden; hetzelfde punt van de terugwerkende kracht kwam terug in een later geschil voor de
RvS. Het Hof meende daarom onpartijdigheid van de RvS. Het levert alleen problemen op indien een
advies en een daaropvolgend concreet geschil eenzelfde zaak of eenzelfde beslissing betreft. Is dat
het geval, dan geldt er slechts een zittingsverbod voor individuele staatsraden die aan het advies
hebben meegewerkt. De Hof meende dat eenzelfde zaak of eenzelfde beslissing in onderhavige zaak
niet het geval was. Het gevolg is dat de wetgever ervoor heeft gezorgd dat de adviserende en
rechtsprekende taken zijn ondergebracht bij twee verschillende afdelingen.
Inhoudsopgave
AANTEKENINGEN WERKCOLLEGES STAATSRECHT 2E SEMESTER......................................................................1
WERKGROEP 14............................................................................................................................................. 3
VOORBEREIDENDE VRAGEN..........................................................................................................................................3
OPDRACHT................................................................................................................................................................3
WERKGROEP 15............................................................................................................................................. 5
VOORBEREIDENDE VRAGEN..........................................................................................................................................5
OPDRACHT................................................................................................................................................................6
ACTUALITEIT..............................................................................................................................................................7
WERKGROEP 16............................................................................................................................................. 8
VOORBEREIDENDE VRAGEN..........................................................................................................................................8
OPDRACHT................................................................................................................................................................9
AANTEKENINGEN........................................................................................................................................................9
WERKGROEP 17........................................................................................................................................... 12
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................12
OPDRACHT..............................................................................................................................................................12
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................13
WERKGROEP 18........................................................................................................................................... 14
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................14
OPDRACHT..............................................................................................................................................................14
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................15
WERKGROEP 19........................................................................................................................................... 16
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................16
OPDRACHT..............................................................................................................................................................17
ACTUALITEIT............................................................................................................................................................17
WERKGROEP 20........................................................................................................................................... 18
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................18
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................18
WERKGROEP 21........................................................................................................................................... 20
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................20
OPDRACHTEN..........................................................................................................................................................20
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................21
WERKGROEP 22........................................................................................................................................... 23
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................23
OPDRACHTEN..........................................................................................................................................................23
ACTUALITEIT............................................................................................................................................................24
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................24
WERKGROEP 23........................................................................................................................................... 26
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................26
OPDRACHT..............................................................................................................................................................27
ACTUALITEIT............................................................................................................................................................27
WERKGROEP 24........................................................................................................................................... 28
VOORBEREIDENDE VRAGEN........................................................................................................................................28
OPDRACHT..............................................................................................................................................................29
, ACTUALITEIT............................................................................................................................................................29
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................29
WERKGROEP 25........................................................................................................................................... 30
VOORBEREIDINGSVRAGEN..........................................................................................................................................30
AANTEKENINGEN......................................................................................................................................................30
,Werkgroep 14
Voorbereidende vragen
1. Breng de leer van de machtenscheiding in verband met de begrippen checks and balances en de
organisatorische en functionele scheiding van de rechterlijke macht.
Checks and balances = machten hebben bevoegdheden, maar die mogen ze niet overtreden;
daarom leggen die machten verantwoording aan elkaar af. De verschillende machten kunnen
elkaar daardoor controleren. Ook zie je dat de machten elkaar benoemen.
De rechterlijke macht heeft een eigen hoofdstuk in de Grondwet, daar komt ook de
machtenscheiding ook in terug.
Organisatorische scheiding = art. 116 lid 1: de wetgever regelt de inrichting van de wetgevende
macht. Art. 117 lid 1: leden worden bij Koninklijk Besluit benoemd. 118 lid 1: leden Hoge Raad
wordt bij Koninklijk besluit benoemd.
2. Wat houdt de functie rechtspraak in? Gebruik bij uw antwoord waar passend artikel 6 EVRM,
artikel 47 EU-Handvest, artikel 11 en 12 Wet AB en jurisprudentie.
Een rechter beslecht een geschil, in het openbaar. Een rechter is onpartijdig en onafhankelijk. De
rechter geeft een rechtmatigheidsoordeel. De rechter geeft een bindend oordeel.
Art. 6 EVRM = probeert het eerlijk proces te waarborgen (onpartijdigheid en onafhankelijkheid).
Wet AB art. 11 = wet algemene bepalingen: de rechter moet volgens de wet rechtspreken. Hij
mag de innerlijke waarde of de billijkheid van de wet beoordelen: hij mag nooit zijn eigen oordeel
mee laten spelen.
Art. 12 Wet AB = de rechter mag niet op de stoel van de wetgever zitten.
3. In het arrest Benthem oordeelt het EHRM dat noch de Kroon, noch de toenmalige Afdeling
geschillen van bestuur van de Raad van State voldoet aan de eisen van artikel 6 EVRM. Welk
aspect of kenmerk mankeert bij de Kroon, waardoor deze niet kan worden aangemerkt als
rechterlijke instantie? En welk aspect of kenmerk mankeert bij de Afdeling geschillen van bestuur,
waardoor deze niet kan worden aangemerkt als rechterlijke instantie?
Arrest Benthem: tankstation had een vergunning aangevraagd voor een LPG-tank. In eerste
instantie toegekend, toen kwam er een inspecteur langs en die besliste dat de tank te dicht bij de
woonhuizen stond; dus afgewezen. Daarop ging de tankstationhouder in beroep.
De vergunningverlening is hier een burgerlijke aangelegenheid in de zin van art. 6 EVRM, dus hij
heeft recht op een eerlijk proces in die zin.
- Onafhankelijkheid = ten opzichte van de andere staatsmachten; hoeft daar bijvoorbeeld geen
verantwoording aan af te leggen.
- Onpartijdigheid = ten opzichte van de procespartijen.
De heer Benthem heeft dus ingang tot art. 6 EVRM. Heeft hij in het proces te maken gehad met
een rechter? Nee, zie r.o. 40-43. De afdeling geeft alleen een advies, geen bindend vonnis. Beide
onderdelen zijn geen rechter, maar adviescolleges en dus is art. 6 EVRM geschonden, want de
heer Benthem had toegang tot een rechter moeten hebben.
Dus twee onderdelen:
- Is er sprake van een burgerlijk recht? Ja, want die vergunning heeft een eigendomskarakter
en heeft hij nodig voor zijn onderneming.
- Is deze rechtsgang een rechter in de zin van art. 6 EVRM? Nee, de Kroon is primair
bestuurlijk en moet verantwoording afleggen aan het parlement en is de meerdere/superieur
aan de desbetreffende inspecteur en de afdeling adviseert slechts.
4. De begrippen wraking en verschoning zien op de (on)partijdigheid van de rechter. Leg uit wat het
verschil is tussen wraking en verschoning? Bespreek de begrippen en noem ook de
desbetreffende wetsbepalingen.
Wraking houdt in dat een rechter die en zaak behandelt (welke rechter dan ook) kan worden
vervangen op grond van feiten en omstandigheden die ervoor kunnen zorgen dat de rechterlijke
onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. -> art. 512 Sv; art. 39 Rv
Verschoning is het spiegelbeeld van wraking. Een rechter kan zich verschonen op grond van
feiten of omstandigheden waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden (de
artikelen 517 en 512 Sv; de artikelen 40 en 36 Rv en de artikelen 8.19 en 8.15 Awb).
Opdracht
Wat is het verschil tussen objectieve en subjectieve onpartijdigheid? Bespreek de objectieve
onpartijdigheid onder meer aan de hand van de arresten Kleyn en Hauschildt. Geef aan voor elk van
, deze twee zaken wat er volgens klager mis is en of het EHRM oordeelt dat er wel of geen sprake is
van een schending van het beginsel van onpartijdigheid.
Bij subjectieve onpartijdigheid gaat het om persoonlijk vooringenomenheid van de rechter. Bij
objectieve onpartijdigheid het om de feiten en omstandigheden die grond geven om te twijfelen aan de
onpartijdigheid van een rechter.
HR Hauschildt vs. Denmark: het EHRM maakt onderscheid tussen de subjectieve en objectieve
onpartijdigheid. De objectieve onpartijdigheid kan ter discussie staan indien een rechter eerder
betrokken is geweest bij dezelfde zaak. Uitgangspunt is dat eerdere bemoeienis met dezelfde zaak op
zichzelf onvoldoende is voor partijdigheid, maar bijkomende omstandigheden kunnen dit anders
maken. In onderhavige zaak was de objectieve onpartijdigheid onvoldoende gewaarborgd.
HR Kleyn: hier was aan de orde de vermenging van de adviserende en de rechtsprekende taken van
de RvS. De Luxemburgse RvS had geadviseerd om een wet met terugwerkende kracht in werking te
laten treden; hetzelfde punt van de terugwerkende kracht kwam terug in een later geschil voor de
RvS. Het Hof meende daarom onpartijdigheid van de RvS. Het levert alleen problemen op indien een
advies en een daaropvolgend concreet geschil eenzelfde zaak of eenzelfde beslissing betreft. Is dat
het geval, dan geldt er slechts een zittingsverbod voor individuele staatsraden die aan het advies
hebben meegewerkt. De Hof meende dat eenzelfde zaak of eenzelfde beslissing in onderhavige zaak
niet het geval was. Het gevolg is dat de wetgever ervoor heeft gezorgd dat de adviserende en
rechtsprekende taken zijn ondergebracht bij twee verschillende afdelingen.
